دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد می‌گوید که در افغانستان هنوز هم مواد مخدر سنتی بیش‌ترین مصرف را دارند. طبق ارزیابی تازه این سازمان، چرس ۴۶ درصد، تریاک ۱۹ درصد، تابلیت کی ۱۱ درصد و مت‌آمفتامین یا شیشه ۷ درصد در میان مردان افغانستان مصرف می‌شود. براساس گزارش، الگوی مصرف مواد مخدر در افغانستان همچنان تحت سلطه مواد سنتی است، اما همزمان مصرف مواد صنعتی و سوءمصرف داروهای افیونی نیز رو به افزایش است. این ارزیابی جدید در حالی منتشر می‌شود که طالبان بارها ادعا کرده‌اند کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان را به‌طور کامل از بین برده‌اند. سازمان ملل پیش‌تر تأیید کرده بود که کشت مواد مخدر کاهش یافته، اما مصرف مواد مخدر صنعتی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است. همچنین این سازمان می‌گوید بررسی‌ها نشان می‌دهد که هنوز شکاف‌های جدی در زمینه توزیع، دسترسی، کیفیت و پوشش جنسیتی خدمات درمانی برای این افراد وجود دارد.
دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد در گزارش تازه خود نوشته است که نزدیک به دو سوم مراکز درمانی اعتیاد در افغانستان تنها به مردان خدمات ارایه می‌دهند. به گفته این دفتر، تنها ۱۷.۱ درصد این مراکز ویژه زنان است و در میان ۳۲ ولایتی که بررسی شده، کمی بیش از یک‌سوم آن‌ها به زنان خدمات ارایه می‌کنند. همچنین یافته‌های گزارش حاکی از کمبود نیروی متخصص حرفه‌ای و زیرساخت‌های لازم برای درمان افراد درگیر مواد مخدر در افغانستان است.
در این گزارش، سازمان ملل تصریح کرده است که وضعیت مصرف مواد مخدر در افغانستان نشان می‌دهد بسیاری از افراد درگیر اعتیاد، ادامه مصرف مواد را پیامد مستقیم فقر، بیکاری و فشارهای شدید اقتصادی می‌دانند و آن را با تنگنای معیشتی و ناتوانی در تأمین نیازهای اساسی زنده‌گی مرتبط می‌دانند.
آسیب‌پذیری مردان
دفتر امور مواد مخدر و جرایم سازمان‌یافته سازمان ملل متحد (UNODC) در گزارش جدید خود گفته است که مصرف مواد مخدر در میان مردانی که بیکار یا کم‌تحصیل هستند، شایع‌تر است. براساس گزارش، مردانی که در سال گذشته مواد مصرف کرده‌اند، معمولاً متأهل، در کنار خانواده زنده‌گی می‌کنند و شاغل یا در جست‌وجوی کار هستند، اما جوان‌ترند، بیشتر با بیکاری یا اشتغال ناقص مواجه‌اند، احتمال داشتن مشکلات سلامتی تشخیص‌داده‌شده در آن‌ها بالاتر است و احتمال خوددرمانی در آن‌ها بیشتر است نسبت به کسانی که مواد مصرف نمی‌کنند.
آسیب‌پذیری زنان
در گزارش آمده است که میانگین سن زنان ۳۳ سال است؛ ۷۲ درصد آنان متأهل‌اند و حدود ۶ درصد را بیوه‌ها تشکیل می‌دهند. براساس یافته‌ها، ۷۶ درصد زنان بیکار هستند و اشتغال آن‌ها عمدتاً به فعالیت‌هایی مانند آموزش، خیاطی و نظافت محدود می‌شود و تنها شمار اندکی در کسب‌وکارهای خصوصی یا بخش سلامت فعالیت دارند. دسترسی زنان به خدمات درمانی و بهداشتی محدود گزارش شده و داده‌های مربوط به مصرف مواد مخدر در میان زنان نیز بسیار اندک است؛ به‌گونه‌ای که نمی‌توان آن را نماینده وضعیت کلی زنان کشور دانست.
تغییر الگوی مصرف
این سازمان اعلام کرده که چرس همچنان پرمصرف‌ترین ماده است. به گفته این سازمان، مصرف تریاک کاهش یافته و جای خود را به داروهای تجویزی، مانند مسکن‌ها، داده است که احتمالاً ناشی از ممنوعیت کشت خشخاش در سال ۲۰۲۳ است. در گزارش تصریح شده که مصرف مواد مخدر در ولایت‌ها و مناطق شهری متفاوت است و چرس و تریاک همچنان از نگرانی‌های اصلی به شمار می‌روند، اما الگوهای مصرف در مناطق مختلف متفاوت است؛ به‌گونه‌ای که تابلیت کی، متامفتامین و پرگابالین در برخی مناطق مانند کابل برجسته‌تر هستند که نشان‌دهنده پروفایل‌های متفاوت بازار مواد مخدر در مناطق و شهرها است.
براساس گزارش، مصرف تابلیت کی در ولایت‌های شرقی بالاتر است، در حالی که مصرف متامفتامین در غرب کشور بیشتر مشاهده می‌شود. به گفته این سازمان، احتمال دارد این تفاوت‌های منطقه‌ای در ادراک مصرف متامفتامین و تابلیت کی ناشی از نام‌گذاری‌های متفاوت یا الگوهای مختلف مصرف متامفتامین باشد، زیرا پاسخ‌دهنده‌گان ممکن است به همان ماده با نام‌ها یا فرم‌های مختلف اشاره کنند.
هزینه‌های بالا
دفتر امور مواد مخدر و جرایم سازمان‌یافته سازمان ملل متحد گفته که مصرف مواد، به‌ویژه متامفتامین، هزینه مالی سنگینی بر دوش خانواده‌ها می‌گذارد که گاهی از درآمد روزانه یک کارگر بیشتر است. این سازمان گفته است که در میان مردانی که در ۳۰ روز گذشته مواد مصرف کرده‌اند، حدود نیمی چرس مصرف کرده و سهم قابل توجهی تریاک، تابلیت کی و متامفتامین استفاده کرده‌اند.
براساس گزارش، تقریباً یک تن از هر هشت تن که در ۳۰ روز گذشته مواد مصرف کرده‌اند، از چند ماده به‌طور همزمان استفاده کرده است. یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که مبلغ پرداخت‌شده برای موادی مانند متامفتامین و تریاک احتمالاً سهم بزرگی از درآمد روزانه یا حتا بیش از دست‌مزد یک روز کار بسیاری از کارگران را تشکیل می‌دهد. در گزارش تصریح شده است که هزینه یک روز مصرف متامفتامین ممکن است معادل ۱۳۸ درصد دست‌مزد یک کارگر روزمزد یا ۶۷ درصد دست‌مزد یک کارگر ماهر باشد.
توصیه‌های سیاستی
سازمان ملل در این گزارش بر ایجاد سیستم‌های نظارتی دقیق و حساس به جنسیت برای رصد روند مصرف تأکید کرده و افزوده است که گسترش خدمات درمانی مبتنی بر شواهد برای مردان و زنان، زمینه را برای کاهش مصرف مواد مخدر فراهم خواهد کرد. همچنین در گزارش تصریح شده که پاسخ به مصرف مواد با سیستم‌های حمایت اجتماعی و اشتغال‌زایی ادغام شده و برنامه‌های پیش‌گیری متناسب با بازارهای محلی مواد مخدر در ولایات مختلف توسعه یافته است.
طراحی و اجرای ارزیابی
سازمان ملل گفته است که این مطالعه ابتدا به‌عنوان یک ارزیابی ملی خانوار طراحی شد، اما با چالش‌های میدانی جدی مواجه گردید. طبق گزارش، طالبان محدودیت‌هایی مانند اجباری کردن حضور در نظرسنجی‌ها در مسجدها به‌جای خانه‌ها اعمال کرده‌اند که نمونه‌گیری را مختل کرده است.
در این گزارش آمده است که به‌دلیل ممنوعیت‌های شدید بر مصاحبه با زنان، آن‌ها تنها ۹.۸ درصد از نمونه را تشکیل دادند که امکان تحلیل دقیق وضعیت زنان را از بین برد. همچنین داده‌های برخی ولایات، به‌ویژه در جنوب و شرق، به‌دلیل کیفیت پایین حذف شدند و نتایج عمدتاً مربوط به مردان در ۲۱ ولایت است.
یافته‌های کلیدی گزارش
یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد مردانی که مواد مصرف می‌کنند، در مقایسه با سایرین، کم‌تر به اشتغال کامل دست یافته‌اند، سطح تحصیلات‌شان پایین‌تر است و بیشتر دچار بیماری‌های جسمی و خوددرمانی هستند. براساس این گزارش، چرس در طول عمر و در سال گذشته پرمصرف‌ترین ماده بوده است. همچنین، «تریاک/هروئین» در مصرف طول عمر رتبه دوم را دارد، اما در مصرف سال گذشته به رتبه سوم سقوط کرده و جای خود را به «داروهای تجویزی» مانند آرام‌بخش‌ها داده است.
در گزارش آمده است که ۴۶ درصد مردان معتقدند چرس بیش‌ترین مصرف را در منطقه آنان دارد و همچنین در کابل، مصرف قرص‌های کی و پرگابالین به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. در این گزارش با ۱۰ هزار و ۲۸۶ تن مصاحبه شده است که از این میان، ۹ هزار و ۲۷۹ تن مرد ۹۰.۲ درصد و یک هزار و ۷ تن زن ۹.۸ درصد بوده‌اند.
محدودیت‌ها و چالش‌های میدانی
در گزارش گفته شده که تنها ۹.۸ درصد پاسخ‌دهنده‌گان زن بودند. محدودیت‌های فرهنگی، اجتماعی و امنیتی، حضور زنان در نظرسنجی‌ها را محدود کرده است. داده‌های مربوط به زنان محدود بوده و قابل تحلیل آماری گسترده نیستند.
جمع‌آوری داده‌ها در نقاط مختلف کشور یکنواخت نبوده است؛ کیفیت داده‌ها در جنوب و شرق کشور ضعیف‌تر گزارش شده است. برخی مصاحبه‌ها خارج از محیط خانه‌گی و در مکان‌هایی مانند مساجد، مراکز درمانی یا نقاط عبور و مرور انجام شد. افغانستان فاقد فهرست جامع و به‌روز روستاها است و جمعیت کشور در گزارش حدود ۴۱ میلیون تن ذکر شده است.
