شماری از باشنده‌گان ولایت تخار از استخراج بی‌رویه معادن طلا از سوی شرکت‌های وابسته به طالبان در منطقه تاریخی آی‌خانم و منطقه تفریحی خطایان این ولایت شکایت دارند. آنان می‌گویند که این شرکت‌ها بدون رعایت معیارهای محیط‌زیستی و نظارت لازم، سرگرم استخراج معادن در این مناطق هستند. به گفته آنان، ادامه این روند تا کنون سبب تخریب زمین‌های کشاورزی، نابودی ساحات سرسبز و برهم خوردن بافت طبیعی منطقه شده است. این باشنده‌گان می‌افزایند که فعالیت شرکت‌های استخراج معادن به جاده عمومی تخار–بدخشان نیز آسیب رسانده و چهره طبیعی منطقه خطایان را دگرگون کرده است.
این باشنده‌گان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که برخی از مردم محل نیز به‌دلیل دریافت پول‌های هنگفت، زمین‌های خود را به شرکت‌های استخراج معادن فروخته‌اند. به باور آنان، این موضوع روند تخریب طبیعت و آثار تاریخی را سرعت بخشیده است. آنان هشدار می‌دهند که در صورت ادامه این روند، منطقه تفریحی خطایان و ساحه تاریخی آی‌خانم با آسیب‌های جبران‌ناپذیر روبه‌رو خواهند شد.
سلطان‌علی، یکی از باشنده‌گان منطقه خطایان ولایت تخار، می‌گوید استخراج بی‌رویه طلا از سوی شرکت‌های وابسته به طالبان، این منطقه تفریحی را به ویرانه تبدیل کرده است. او می‌افزاید که در گذشته خطایان از مناطق شناخته‌شده گردشگری در تخار بود، اما اکنون در نتیجه استخراج گسترده معادن، بخش بزرگی از بافت طبیعی آن از بین رفته است. به گفته او، گسترش فعالیت شرکت‌های استخراج معادن، زمین‌های اطراف را به‌شدت تخریب کرده و چهره طبیعی این منطقه را دگرگون ساخته است.
این باشنده می‌گوید: «آنچه اکنون در خطایان جریان دارد، به نظر من چیزی جز چور و چپاول معادن نیست. شرکت‌های استخراج طلا زمین‌های اطراف را به‌شدت تخریب کرده‌اند. این منطقه در گذشته یکی از مکان‌های معروف گردشگری بود، اما حالا بخش‌های زیادی از آن به گودال‌های ناشی از استخراج تبدیل شده است. شماری از مردم نیز به‌دلیل مشکلات اقتصادی، زمین‌های خود را به این شرکت‌ها می‌فروشند. اگر این روند ادامه پیدا کند، چند سال دیگر چیزی از این منطقه باقی نخواهد ماند.»
سمیع‌الله، یکی دیگر از باشنده‌گان تخار، می‌گوید تنها طالبان مسوول تخریب منطقه خطایان نیستند، بلکه شماری از مردم محل نیز با فروش زمین‌های کشاورزی خود، آگاهانه یا ناآگاهانه در این روند نقش دارند. او می‌افزاید مردم به‌دلیل مشکلات اقتصادی، زمین‌های خود را در برابر پول‌های هنگفت به شرکت‌های استخراج معادن می‌فروشند و این موضوع روند تخریب منطقه را شدت بخشیده است.
این باشنده محل می‌گوید: «خطایان در گذشته یک منطقه سرسبز و دارای بافت طبیعی بود، اما اکنون به یک ساحه تخریب‌شده تبدیل شده است. مردم به‌دلیل فقر زمین‌های کشاورزی خود را به شرکت‌های استخراج معادن می‌فروشند و این کار، آگاهانه یا ناآگاهانه در تخریب منطقه نقش دارد. استخراج معادن به شکل بی‌رویه ادامه دارد و آسیب جدی به محیط‌زیست وارد کرده است. بخش بزرگی از خطایان اکنون در اختیار شرکت‌هایی قرار دارد که مالکان آن‌ها از ولایت‌های جنوبی هستند و شیوه استخراج آن‌ها بسیار ویرانگر است. در حالی‌که افغانستان با تغییرات اقلیمی روبه‌رو است، حفظ زمین‌های سرسبز از طلا ارزشمندتر است.»
خان‌آغا، یکی دیگر از باشنده‌گان تخار، می‌گوید که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، به‌ویژه در دو سال اخیر، استخراج غیرقانونی و بی‌رویه معادن در این ولایت افزایش یافته و این روند بدون نظارت جدی ادامه دارد. او تاکید می‌کند که این فعالیت‌ها نه‌تنها به محیط‌زیست آسیب رسانده، بلکه سیمای طبیعی و گردشگری ولایت تخار را نیز به‌شدت تغییر داده است. به گفته او، استخراج معادن به‌گونه ویرانگر در جریان است و حتا ساحات تاریخی و تفریحی نیز در این روند در نظر گرفته نمی‌شود.
این باشنده می‌گوید: «ولایت تخار زمانی یکی از ولایت‌های سرسبز و زیبا در افغانستان بود و طبیعت آن گردشگران را جذب می‌کرد، اما حالا این چهره زیبا در حال از بین رفتن است. نمونه روشن آن منطقه تاریخی آی‌خانم است که با پیشینه دو تا سه هزار ساله، امروز با خطر تخریب روبه‌رو است و بخش‌هایی از آن به خاک تبدیل شده است. همچنین منطقه خطایان که پیش از این محل تفریح مردم بود، اکنون به یک ساحه تخریب‌شده تبدیل شده و باغ‌ها، خانه‌های تفریحی و زمین‌های اطراف در کنار دریا به شکل غیرمعیاری استخراج می‌شوند.»
این باشنده ولایت تخار از طالبان می‌خواهند که پیش از وارد شدن آسیب‌های جدی‌تر، بر روند بی‌رویه استخراج معادن نظارت جدی داشته باشند.
افغانستان از جمله کشورهایی است که دارای ذخایر گسترده طبیعی، به‌ویژه سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی به شمار می‌رود. وزارت معادن در دوره نظام جمهوری پیشین اعلام کرده بود که ارزش این ذخایر طبیعی تا حدود سه تریلیون دالر برآورد می‌شود.
پس از سلطه طالبان و کاهش کمک‌های خارجی، فعالیت‌های استخراج معادن طلا و سنگ‌های قیمتی در شماری از ولایت‌ها، به‌ویژه تخار و بدخشان، افزایش یافته است. این روند در برخی مناطق نگرانی‌های جدی در مورد تخریب محیط‌زیست و منابع طبیعی را به‌دنبال داشته است.
شکایت از استخراج بی‌رویه طلا در مناطق خطایان و آی‌خانم ولایت تخار در حالی مطرح می‌شود که پیش از این در همین ولایت و ولایت بدخشان، اعتراضاتی علیه شرکت‌های استخراج معادن به راه افتاده بود که در برخی موارد به خشونت نیز کشیده شده است.
