دونالد ترمپ، رییس جمهور ایالات متحده امریکا، در شبکه اجتماعی تروث از حمله نظامی بر تاسیسات هستهای ایران خبر داده است: «ما با موفقیت حمله بسیار موثر خود را به سه سایت هستهای ایران که شامل فردو، نطنز و اصفهان میشود، انجام دادیم و اکنون همه هواپیماها از فضای هوایی ایران خارج شدهاند. بمبهای کامل بر سر سایت اصلی (فردو) ریخته شده است.» تا لحظه تکمیل این نوشته، فقط سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران، با نشر مطلبی در صحه ایکس به این حمله واکنش نشان داده و حق استفاده از همه گزینهها را برای طرف ایرانی محفوظ خوانده است. البته ابعاد خرابکاری هم بهدرستی روشن نشده است؛ اما براساس گزارش رسانههای ایرانی، صدای انفجارها خفیف بوده و نشانههای آلودهگی پرتوی و تشعشعات هستهای در اطراف سایتها دیده نشده است.
این حمله در حالی صورت میگیرد که جنگ ایران و اسراییل همچنان ادامه دارد. مزید بر آن، وزیران خارجه تروئیکای اروپا (فرانسه، بریتانیا و آلمان) و مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا همین دو روز قبل با سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران، در جینوای سویس دیدار و گفتوگو کردند؛ به این منظور که معضل برنامه هستهای ایران را با توسل به ابزارهای دیپلماتیک حل کنند. گزارشهای برخی از رسانههای غربی نشان میداد که اروپاییها گویا به نیابت از امریکا وارد گفتوگو با ایران شدهاند که حالا توییت ترمپ خلاف آن را نشان داد.
ترمپ تا این جای کار از حمله انجامشده دو هدف را دنبال میکند:
۱- آشکار شد که حمله با اصرار و ابرام زیاده از حد اسراییل بهویژه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر آن، صورت گرفته است. اگر تلاش او نبود، حملهای هم در کار نبود. نتانیاهو که با حمله غافلگیرانه بر ایران قادر به خلق بنبست در مسیر دیپلماسی شد، اقناع ترمپ توسط او برای حمله بر سایتهای هستهای کار دشواری نمیتوانست باشد؛ بهویژه اگر توجه کنیم که اسراییل در یک هفته پسین بارها بر سایتهای هستهای ایران (بهویژه نطنز) حمله کرده و تابو را از قبل شکستانده بود. با این حساب، بهنظر میرسد که هدف ترمپ بیش از آنکه نابودی کامل سایتهای هستهای باشد، تلاش برای اقناع نتانیاهوست تا بار دیگر اصرار بر حمله نکند و امریکا را گرفتار جنگی نسازد که ربط چندانی به آن ندارد؛ ضمن آنکه خواسته است نشان دهد اسراییل، متحد فوق راهبردی امریکا، را در بزنگاه مهم یاری رسانده است. اظهارات ترمپ پس از حمله مبنی بر اینکه کار با هماهنگی نتانیاهو انجام شده و اکنون تهدید علیه اسراییل رفع شده است، نکته فوق را تایید میکند. همچنان اگر آسیب واردشده جزیی و محدود باشد، صحت نکته بالا بیشتر تایید میشود.
۲- ترمپ و اطرافیانش بارها گفتهاند که در پی برقراری صلح هستند، ولی از موضع قدرت. به باور آنان با دیپلماسی محض، صلح تامینشدنی نیست و بایستی نوعی اجبار هم در کار باشد. با این حساب، حمله انجامشده در حکم بهکارگیری «دیپلماسی اجبار» است تا ایران خود را برای پذیرش شروط ترمپ آماده سازد. گفتههای ترمپ پس از حمله مبنی بر اینکه ایران باید تن به صلح دهد و از واکنش به آنچه انجام شد، باید خودداری کند، درستی نکته فوق را تایید میکند. همچنان اگر میزان خرابکاری اندک باشد، صحت بهکارگیری دیپلماسی اجبار بیشتر تایید میشود. فرق است میان اینکه ترمپ بگوید تاسیسات هستهای را با پرتاب بمبهای سنگرشکن برای دایم نابود کرده است و ایران توان احیای آن را ندارد و به ازسرگیری گفتوگو هم نیاز نیست، با اینکه پس از حمله اعلام کند: جمهوری اسلامی ضمن آنکه باید صلح را بپذیرد، از راهاندازی حمله متقابل هم اجتناب ورزد.
آیا امریکا مستقیماً با ایران وارد جنگ شده است؟
ترمپ تا این لحظه رسماً با ایران اعلام جنگ نکرده است. اسراییل هم از ورود مستقیم امریکا به جنگ چیزی نگفته است. ترمپ فقط از حمله بر سایتهای هستهای ایران خبر داده است که لزوماً بهمعنای ورود مستقیم آن به جنگ علیه جمهوری اسلامی به حمایت از اسراییل نیست. البته طرف ایرانی همین را هم در حکم ورود به جنگ میداند. شاید زمانی بتوان از ورود مستقیم امریکا به جنگ سخن گفت که این کشور چون اسراییل، شهرهای ایران را پیهم بمباردمان کند. تا این جای کار ماموریت امریکا تمامشده بهنظر میخورد و ادامه کار بستهگی به واکنش ایران دارد.
ایران چه خواهد کرد؟
جمهوری اسلامی نمیخواهد وارد جنگ با امریکا شود، مگر اینکه چارهای نداشته باشد. ایران از رویارویی همزمان با امریکا و اسراییل نگران است و زیان هم میکند. ترمپ اگر به آنچه انجام شد، بسنده کند، تهران هم سعی خواهد کرد واکنشش بهگونهای باشد که فرصت برای مدیریت وضعیت از کف نرود؛ بهویژه اگر سطح آسیب واردشده به سایتهای هستهای ناچیز باشد، این هدف خوبتر میتواند محقق شود. برعکس، اگر آسیب وارده به میزانی باشد که روند پیشرفت صنعت هستهای ایران را برای سالها به عقب ببرد، ممکن است جمهوری اسلامی بدون توجه به پیامدهای بعدی واکنش شدیدتری نشان دهد که شامل حمله بر پایگاههای نظامی امریکا در خاور میانه، بستن تنگه هرمز، خروج از انپیتی (معاهده منع گسترش سلاح هستهای)، قطع همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اخراج بازرسان این نهاد از ایران و شاید هم اقدام برای ساخت بمب اتمی میشود.






