شماری از شهروندان کشور نسبت به افزایش پولهای فرسوده و کهنه ابراز نگرانی میکنند. به باور آنان، کیفیت پایین چاپ و فرهنگ نادرست استفاده و نگهداری پول از عوامل اصلی فرسودهگی آن است. آنان تاکید دارند که نبود قوانین مشخص درباره اعتبار و قابلقبول بودن بانکنوتها در بازار، باعث شده مردم نسبت به ارزش، اعتبار و نگهداری پول بیتوجه باشند. این شهروندان همچنین روند جمعآوری بانکنوتهای کهنه توسط بانک مرکزی تحت کنترل طالبان را نقد کرده و میگویند این فرایند شفاف نیست و بخشی از پولهای جمعآوری شده بهجای نابود شدن، دوباره وارد چرخه اقتصادی میشود.
تنویر قیومی، یکی از باشندهگان ناحیه دهم شهر کابل، میگوید که از یک سو پول افغانستان کیفیت لازم را ندارد و از سوی دیگر، شهروندان نیز به نگهداری پول بی توجهی میکنند. او میافزاید که برخی افراد پولها را محکم در کف دست خود نگه میدارند و گاهی با دست نمناک یا چرب به آن دست میزنند.
این باشنده کابل میگوید: «احترام به پول یا اسکناس افغانی تقریباً وجود ندارد. برخی حتا روی آن امضا میکنند یا هر کاری که دلشان بخواهد انجام میدهند، چون میدانند در هر صورت در بازار قابل استفاده است. اگر پولهای فرسوده و کهنه دیگر در بازار قابل چلش نباشند و قانونی مشخص در این زمینه وضع شود، آنوقت مردم توجه بیشتری خواهند داشت. شما ببینید مردم با پول دالر چقدر با احتیاط رفتار میکنند؛ چون اگر حتا یک خط روی آن بیفتد، دیگر پذیرفته نمیشود. اما پول افغانی، حتا اگر تکهتکه هم شود، باز هم در گردش است و به همین دلیل احترامی برای آن وجود ندارد.»
لاله نذیر، باشنده ناحیه دوم شهر کابل، میگوید که این روزها پولهای فرسوده و کهنه بسیار زیاد شده و در مبادلات اقتصادی، آنان را با چالشهای جدی مواجه کرده است. او تاکید میکند که گاهی بدون این که متوجه شوند، پولهای نامعتبر یا بیاعتبار را نیز دریافت میکنند.
بانو نذیر میگوید: «روز گذشته کودکی که بولانی میفروخت، متوجه نشده بود و یکی از خریداران پول ناچل به او داده بود؛ کودک بیچاره وقتی متوجه شد، بسیار ناراحت شد.»
این باشنده کابل میگوید که بارها شاهد جمعآوری و حریق پولهای کهنه و فرسوده بودهاند و چندی پیش بانک مرکزی زیر مدیریت طالبان نیز این کار را انجام داد، اما این روند دقیق نبوده و دوباره بخشی از این پولها وارد چرخه بازار میشوند.
ظهیر ایوب، باشنده ناحیه یازدهم شهر کابل، در این باره میگوید که در حال حاضر پولهای کهنه در سراسر افغانستان گسترش یافته و مردم ناچار هستند با آن مبادلات کنند. به باور او دلیل فرسودهگی سریع پولها نیز فرهنگ نادرست نگهداری آن است.
این جوان میگوید: «اکثریت مردم پول را همراه با اسناد و ورقها یکجا در جیب خود نگاه میکنند. وقتی اسناد را از جیب بیرون میآورند، پول نیز از جیب خارج شده یا قسمتی از آن پاره میشود.»
در همین حال، شماری از کارشناسان اقتصادی با تاکید بر فرهنگ استفاده درست از پول، بر افزایش کیفیت چاپ و نیز گسترش استفاده از ابزارهای پرداخت الکترونیکی مانند کارتهای اعتباری و دبیت کارتها تاکید میکنند.
آذرخش حافظی، آگاه اقتصادی، در این باره میگوید که امروزه اسکناسهای فرسوده بهوفور در بازار در گردش هستند. یکی از مشکلات عمدهای که خریداران و فروشندهگان با آن مواجهاند، اختلاف نظر بر سر قابل استفاده بودن یا نبودن این اسکناسها است. این مجادلات باعث اتلاف وقت میشود؛ زمانی که بخشی از وقت ملی به شمار میرود و میتوان آن را صرف فعالیتهای مفیدتری کرد.
این کارشناس اقتصادی تصریح میکند:« برای حل این مشکل، اسکناسها باید با کیفیت بالا و براساس استانداردهای بینالمللی چاپ و تولید شوند. باید فرهنگ صحیح استفاده و نگهداری از پول در میان مردم ترویج یابد. اسکناسهای کهنه بهطور منظم جمعآوری و نابود شوند و بهجای آنها پول نو و با کیفیت توزیع شود. استفاده از پول فزیکی کاهش یابد و بهجای آن، مردم به سمت استفاده از ابزارهای پرداخت الکترونیکی مانند کارتهای اعتباری و دبیت کارتها سوق داده شوند.»
قطبالدین یعقوبی، یکی دیگر از آگاهان اقتصادی، تنها راهحل مقابله با این چالش را تقویت سیستم بانکداری مدرن میداند. یعقوبی میافزاید: «در افغانستان، زمانی که پولها فرسوده میشوند، هزینههای زیادی برای جمعآوری، چاپ و تهیه پول جدید صرف میشود. این هزینههای هنگفت باعث بروز اثرات منفی و ضربههای اقتصادی میشود. تنها راه جلوگیری از این زیانها، استفاده گسترده از کارتهای بانکی و پولهای الکترونیکی و همچنین تقویت سیستم بانکداری مدرن است.»
میر شکیب میر، آگاه اقتصادی، در این باره میگوید: «فرسوده شدن پولها امری طبیعی است، اما فرسوده شدن سریع پولهای فزیکی ناشی از نگهداری نادرست است. باید فرهنگ نگهداری صحیح بانکنوتها در جامعه نهادینه شود تا مدت زمان استفاده از آنها افزایش یافته و هزینههای چاپ و سوزاندن پول کاهش یابد.»
این در حالی است که در چهار سال گذشته، بانک مرکزی تحت کنترل نزدیک به ۱۵ میلیارد افغانی پول فرسوده را از بازار جمعآوری و به آتش کشیده است؛ اقدامی که تنها از سوی عدهای از کارشناسان و شهروندان مورد استقبال قرار نگرفته و آنان خواهان راهکارهای جایگزین برای جلوگیری از هدررفت این مبلغ هستند.
