تهدید و تاولمچیلیکدن عایله‌وی چېکلاولرگچه؛ قیزلر‌نینگ آنلاین مکانده‌گی تعقیب و سوءاستعمال حقیده‌گی حکایه‌لری
آدرینا بهزاد
بیر گروه قیزلر اجتماعی ترماقلرده تعقیب و تضییقلرگه اوچره‌یاتگنیدن خواطر بیلدیریب، بونده‌ی حالتلرنی باشدن کېچیریش اولر‌نینگ روحی سلامتلیگیگه ضرر یېتکزه‌یاتگنی و روحی حالتیده سلبی عاقبتلر قالدیره‌یاتگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، انترنتده‌گی تضییق و سوءاستعمال نه‌فقط قیزلر‌نینگ روحی آسایشته‌لیگینی بوزه‌دی، بلکه اولر‌نینگ حیاتیگه ینگی چېکلاولر هم آلیب کېلیشی ممکن. اولر بونده‌ی تعقیبلر طفیلی تېلفوندن فایده‌لنیش و اجتماعی ترماقلرده فعال بۉلیش امکانیتیدن هم محروم اېتیله‌یاتگنینی تأکیدله‌یدی.
رویا (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، بیلیم یورتیده‌گی سابق کورسداشلریدن بیری اجتماعی ترماقلر آرقه‌لی اونینگ شخصی معلوماتلریدن سوءاستعمال قیلگنیدن سۉنگ، قریب بیر ییلدن بېری او تېلفوندن فایده‌لنیش و انترنتده فعالیت یوریتیش امکانیتیدن محروم بۉلگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو واقعه نه‌فقط اجتماعی ترماقلردن فایده‌لنیش اېرکینلیگینی چېکله‌گن، بلکه حیاتیگه چوقور روحی تأثیر هم کۉرسه‌تگن.
بو قیز شونده‌ی دېیدی: «بیلیم یورتیده‌گی سابق کورسداشلریمدن بیری اسنپ‌چت اکونتیمنی بوزیب کیرگن اېدی. دستلب او صورتلریمدن فایده‌لنیب، مېنگه باسیم اۉتکزر و اۉزی بیلن مناسبت باشلشیمنی ایستردی. اونینگ طلبینی رد اېتگنیمده، مېنگه پول بېریشیمنی، عکس حالده صورتلریمنی ترقه‌تیب یوباریشینی اَیتیب، تهدید قیلدی. بو واقعه عایله‌مگه یېتیب باردی و اکه‌لریم اونی کلتکلشدی. اونینگ تېلفونینی سیندیریشدی، مېنینگ تېلفونیمنی هم آلیب قۉییشدی. اۉشه‌ندن بېری، قریب بیر ییل دیر که تېلفوندن فایده‌لنیشیمگه رخصت بېریلمه‌یدی».
رویا قۉشیمچه قیله‌دی: «بیر نېچه آی دوامیده روحی حالتیم جوده یامان بۉلدی و اۉزیمنی توشکون حس قیلدیم. حاضرگچه هم بو وضعیتدن جوده خفه‌من. انچه‌دن بېری دۉستلریم بیلن علاقه‌م اوزیلگن. شونینگدېک، اجتماعی ترماقلرده فعال بۉله آلمیمن و بوندن اۉزیمنی جوده چېکلنگن همده خفه حس قیله‌من».
خدیجه (مستعار) هم اجتماعی ترماقلرده‌گی تعقیب و تضییقلردن شکایت قیله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، اَیریم فایده‌لنووچیلر قیزلر‌نینگ پُستلری و صورتلری آستیگه اخلاقسیز همده حقارتلی ایضاحلر یازیب، اولر‌نینگ روحی حالتیگه سلبی تأثیر کۉرسه‌ته‌دی.
او شونده‌ی دېیدی: «بیر نېچه کون آلدین انستاگرام‌ده اۉز صورتلریمدن بیرینی جایلشتیردیم، اما اَیریم فایده‌لنووچیلر اونینگ آستیگه جوده ناتۉغری ایضاحلر یازیشدی و بو مېنی خفه قیلدی. افسوس که اجتماعی ترماقلرده‌گی بونده‌ی تضییقلر عادتی حالگه ایلنیب بارماقده. حال‌بوکه، بونده‌ی مناسبت قیزلر‌نینگ روحی سلامتلیگیگه سلبی تأثیر کۉرسه‌تیب، اولرنی روحاً رنجیتیشی ممکن».
زینب (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، انترنتده‌گی تعقیب و تضییقلر فقط اجتماعی ترماقلر آرقه‌لی خبرلر یوباریش یاکه قَیته-قَیته قۉنغیراق قیلیش بیلن چېکلنمه‌یدی. اَیریملر ناتۉعری ویدیولر، صورتلر و ستیکرلر یوباریش آرقه‌لی هم عیاللر و قیزلرنی بېزاوته قیله‌دی همده رنجیته‌دی.
او شونده‌ی دېیدی: «بیر مونچه وقت آلدین کیمدیر مېنینگ اسمیمدن فایده‌لنیب، فیسبوکده ساخته اکونت آچگن و او آرقه‌لی اخلاقسیز صورتلر همده ویدیولر ترقه‌تگن اېدی. دۉستلریم و یقینلریم مېنگه قۉنغیراق قیلیب، نېگه بونده‌ی ماتریاللرنی ترقه‌ته‌یاتگنیمنی و شو یۉل بیلن اۉز آبروییمگه نقصان یېتکزه‌یاتگنیمنی سۉره‌شردی. مېن هر بیریگه علیحده توشونتیریشگه مجبور بۉلدیم: بو اکونت مېنگه تېگیشلی اېمس و اونینگ فعالیتیگه هېچ قنده‌ی علاقه‌م یۉق».
زینب بونده‌ی خطی-حرکتلر‌نینگ آلدینی آلیش اوچون ثمره‌لی میکانیزملر موجود اېمسلیگیدن خواطر بیلدیریب، قۉشیمچه قیله‌دی: «افسوس که افغانستانده بونده‌ی حالتلرگه قرشی ثمره‌لی و آلدینی آلووچی چاره‌لر کۉریلمه‌یدی. شو سببلی بونده‌ی ایشلرنی قیله‌یاتگن آدملر عاقبتلریدن قۉرقمه‌یدی و بو خطی-حرکتلرینی تکرارلشدن تیییلمه‌یدی».
انترنتده‌گی تعقیب و تضییقلرنی باشدن کېچیرگن تقوا (مستعار) هم ماسترلیک باسقیچی اوچون بورسیه‌لر حقیده معلومات المشیش مقصدیده تشکیل اېتیلگن ایکّیته واتس‌اپ گروهیگه قۉشیلگنیدن کېین تورلی آدملر تامانیدن بیر نېچه ته تېلفون رقملریدن بېزاوته قیلینگنینی اَیته‌دی. بو حالت اونینگ ینه‌ده کۉپراق خفه بۉلیشی و خواطرلنیشیگه سبب بۉلگن.
او شونده‌ی دېیدی: «بیر مونچه وقت آلدین بیر نېچه ته واتس‌اپ گروهیده تورلی بېزاوته‌لیکلرگه دوچ کېلدیم. بو گروهلر‌نینگ اکثریت اعضالری ییگیتلر اېدی. دستلب، بو گروهلر فقط بورسیه‌لر حقیده صحبتلشیش و معلومات المشیش اوچون تشکیل اېتیلگن دېب اۉیله‌گندیم. اما وقت اۉتیشی بیلن مېنگه یاقیمسیز و بېزاوته قیلووچی خطی-حرکتلرگه دوچ کېله باشله‌دیم».
تقوا قۉشیمچه قیله‌دی: «اَیریم آدملر حرمت چېگره‌لری و قاعده‌لرینی حسابگه آلمسدن، مېنگه قَیته-قَیته خبر یوباریب، ناتۉغری و نااۉرین گپلرنی اَیتیشردی. بو خطی-حرکتلر طفیلی اولر‌نینگ بیر قِسمینی بلاکلشگه مجبور بۉلدیم، تاکه بېزاوته‌لیکلر دوام اېتمسین. شونینگدېک، بو مسأله‌نی ایکّله‌میز هم اعضا بۉلگن گروهلردن بیری‌نینگ مسؤولی بیلن اۉرتاقلشیب، بېزاوته قیله‌یاتگن آدملرگه نسبتاً جدّی چاره کۉریشنی سۉره‌دیم. چونکه باشقه قیزلر هم شونده‌ی حالتلرگه دوچ کېلیشی ممکن دېب اۉیلردیم. بو مسأله یوزه‌سیدن آلیب باریلگن چاره-تدبیرلردن سۉنگ، اۉشه آدملر گروهدن چیقریلدی».
نویده (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، افغانستانده جمعیت‌نینگ تورلی قتلملریگه منسوب کۉپلب آدملر، جمله‌دن، سوادسیز کیشیلر هم فیسبوک اجتماعی ترماغیدن فایده‌لنه‌دی. اونینگ تأکیدلشیچه، اَیریملر قیزلر‌نینگ نامیدن ساخته اکونتلر یره‌تیب، قیزلر اوچون مۉلجللنگن گروهلرگه کیره‌دی و اولرگه دۉستلیک سۉراولرینی یوباره‌دی.
او شونده‌ی دېیدی: «اولر بیلن خبرلر آرقه‌لی گپلشیب، تۉغریدن-تۉغری قیز اېکنلیکلرینی سۉره‌سنگ، ییگیت اېکنلیکلرینی تن آلیشه‌دی و سېندن کۉنگیللری بارلیگینی اَیتیشه‌دی.
تلگرام‌ده هم وضعیت خودّی شونده‌ی. اگر بیرار گروهگه اعضا بۉلسنگ یاکه اولر سېنینگ تېلفون رقمینگنی بیلسه تلگرام اکنونتنی تاپیب، سېنگه خبر یوباریشی ممکن. خبر سۉراولری بۉلیمیده هم حقارتلی و اویتسیز خبرلرگه دوچ کېله‌سیز، اَیریملر اېسه ناتۉغریلچ تکلیفلر بیلن چیقه‌دی. اگر قیز بونده‌ی آدملرگه ایشانسه، اولر بیلن مناسبتگه کیریشسه و صورتلرینی یوبارسه، کېینچه‌لیک اۉشه صورتلر اوندن تهدید قیلیش و باسیم اۉتکزیش اوچون ایشله‌تیلیشی ممکن».
