طالبان محتسبلرینینگ ایزلشی و اره‌لشووی؛ خلق‌نینگ شخصی حیاتی و کونده‌لیک تورموشی تهدید آستیده
توریالی ودان
قندهار شهری اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی طالبان امر بالامعروف و نهی عن المنکر محتسبلرینینگ اره‌لشووی و ناتۉغری خطی-حرکتلریدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان محتسبلری کېچه و کوندوز‌نینگ تورلی وقتلریده آدملر‌نینگ کونده‌لیک حیاتینی کوزه‌تیب باره‌دی، اولر‌نینگ تدبیرکارلیک فعالیتی و شخصی مسأله‌لریگه اره‌لشه‌دی همده تورلی بهانه‌لر بیلن اولرنی بېزاوته قیله‌دی.
قندهار شهری اهالیسیدن بیری غمی (مستعار)، طالبان محتسبلری هر کونی آدملر‌نینگ کونده‌لیک حیاتیگه اره‌لشیب، اولرنی عادی حیات کېچیریش امکانیتیدن محروم قیلگنینی اَیته‌دی.
قندهارلیک بو کیشی شونده‌ی دېیدی: «اېرته‌لب اویدن دوکانیم تامان یۉل آلگنیمده، طالبان محتسبلری یۉل چېتیده توریشه‌دی. مېنی تۉخته‌تیشگنده، بیرار بهانه ایزلشه‌دی. بعضاً مو‌تریم‌نینگ لودسکیپری آوازینی بلندله‌تیشیمنی اَیتیشه‌دی، تاکه موسیقه تینگله‌یاتگن- یا تینگله‌مه‌یاتگنیمنی تېکشیریشسین. بعضاً اېسه سقالیمگه نېگه قۉل تېککیزگنیمنی سۉره‌شه‌دی. شو سواللر بیلن بیرگه مېنی منافق و فاسق و شونگه اۉخشه‌ش سۉزلر بیلن حقارت قیلیشه‌دی. گۉیا بیز مسلمان اېمسمیزدېک مناسبتده بۉلیشه‌دی. حیاتدن بېزیب کېتدیک».
قندهار اهالیسی طالبان محتسبلرینینگ نظارتی فقط بازارلر و جماعت جایلری بیلن چېکلنمسلیگینی، اولر حتا مسجدلر ایچیده آدملر عبادت قیله‌یاتگن پیتده هم اره‌لشیشینی اَیته‌دی. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، بونده‌ی خطی-حرکتلر کونده‌لیک حیاتنی قیینلشتیرگن، حتا عبادت قیلیش، ایشلش و حلال رزق تاپیش وقتیده هم آدملردن خاطرجمعلیکنی تارتیب آلگن.
قندهار شهری‌نینگ یېتّینچی حدودیده دوکان یوریتووچی ولید (مستعار) طالبان محتسبلرینینگ خطی-حرکتلریدن شو قدَر چرچه‌گنینی اَیته‌دی که اېندی مسجدگه نماز اۉقیش اوچون هم خاطرجمع باره آلمه‌یدی. اونینگ اَیتیشیچه، محتسبلر نمازدن کېین نمازخوانلرنی تخمیناً ۳۰ دقیقه دوامیده اولر‌نینگ گپلرینی تینگلشگه مجبور قیله‌دی.
قندهارلیک بو کیشی قۉشیمچه قیله‌دی: «بیر کونی عصر نمازینی جماعت بیلن اۉقیدیم. هر دایمگیدېک دعا قیلیش اوچون تۉخته‌مه‌دیم و مسجد اېشیگی تامان یوردیم. هلی اوچ قدم هم تشله‌مه‌گندیم، آرتیمدن چقیریشدی: «های، سېنگه اَیتیه‌پمن! قه‌یېرگه کېتیه‌پسن؟» آرتیمگه قَیریلیب قره‌سم، امر باالمعروف و نهی عن المنکر محتسبی اېکن. اونگه ایشیم بارلیگینی، نیمه بۉلگنینی سۉره‌دیم. او: «کېل، اۉتیر، سېن بیلن بیر-ایکّی آغیز گپلشه‌میز»، دېدی. اما مېن دوکانیمگه کېتدیم».
اونینگ اَیتیشیچه، محتسبلر مسجدده باشقه نمازخوانلرگه اونینگ منافق و فاسق اېکنینی، دینی وعظلرنی تینگلشنی یاقتیرمسلیگینی اَیتیشگن. ولید‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، محتسبلر کېینچه‌لیک اونینگ دوکانی منزلینی تاپیب، اېرته‌لب دوکانیگه باریشگن.
ولید شونده‌ی دېیدی: «دوکانیمگه کېلیب، مېنگه جوده قۉپال و حقارتلی گپلرنی اَیتیشدی. سېنی قماققه تشله‌یمیز، سویکلرینگنی سیندیره‌میز، دېییشدی. اېنگ حیرتلنرلیسی، سېنی مسلمان قیلمه‌گونیمیزچه قۉییب یوبارمه‌یمیز، دېییشدی. خلص، آدملرنی کمسیتیب، حقارت قیلیشه‌دی».
تونده اویلر و مهمانخانه‌لرنی کوزه‌تیش
قندهار شهری‌نینگ باشقه بیر گروه اهالیسی هم طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر محتسبلری، اینیقسه، جمعه کېچه‌لریده شهر کۉچه‌لریده ایلنیب یوریشی، آدملر‌نینگ اویلری و مهمانخانه‌لری‌نینگ اطرافیده توریب، اوی ایچیده‌گی صحبتلر و ییغینلرنی تینگلشیدن شکایت قیله‌دی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، محتسبلر اویلر‌نینگ آلدیده و دېوارلر یانیده تۉخته‌ب، ایچکریده موسیقه ینگره‌یپتیمی، بیرار ییغین اۉتکزیلیپتیمی یاکه طالبان کۉرسه‌تمه‌لریگه ضد باشقه فعالیت بارمی، شونی انیقلشگه اورینه‌دی.
قندهار شهری‌نینگ حاجی عرب حدودیده یشاوچیسی وحید (مستعار)، طالبان محتسبلری کېچه‌لری آدملر‌نینگ اویلری و مهمانخانه‌لری آلدیده توریب، ایچکریده‌گی فعالیتنی کوزه‌تیشینی اَیته‌دی.
قندهارلیک بو شخص شونده‌ی دېیدی: «بیر کېچه، تخمیناً تونگی ساعت بیرلرده، مهمانخانه‌میز اېشیگینی قتّیق تقیلله‌تیشدی. جوده خواطر بیلن اېشیکنی آچدیم. قره‌سم، امر باالمعروف محتسبلری اېکن. هېچ نرسه سۉره‌مسدن تۉغری مهمانلر اۉتیرگن خانه‌گه کیریشدی و او یېرده‌گی برچه آدملرنی قۉرقیتیشدی. اولردن نیمه بۉلگنینی، تینچلیکمی، دېب سۉره‌دیم. اما نه سلام بېریشدی، نه حرمت بیلن گپلشیشدی. «نېگه فسق و فساد بیلن شغللنیه‌پسیزلر؟ بونده‌ی ییغینلر تقیقلنگنینی بیلمه‌یسیزلرمی؟» دېییشدی. کېین محتسبلر نظریده قاعده‌لرگه ضد بۉلگن بیرار نرسه تاپیش اوچون بوتون خانه‌نی تینتوو قیلیشدی. اۉز اوییمیزده هم اۉزیمیزنی خوفسیز حس قیلمه‌یمیز. طالبان دعوا قیله‌یاتگن خوفسیزلیک منه شومی؟»
عیاللر حیاتیگه اوی ایچیده هم چېکلاولر جاری اېتیشگه اورینیش
قندهار شهری‌نینگ بېشینچی حدودیده یشاوچی فدا محمد (مستعار) عصر نمازی وقتیده طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر باشقرمه‌سیدن بېش نفر محتسب اولر‌نینگ یشش جاییگه یقین مسجدگه کېلگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، نماز توگه‌شی بیلن محتسبلردن ایکّیته‌سی مسجد‌نینگ ایکّله اېشیگینی یاپیب، نمازخوانلر‌نینگ چیقیشیگه تۉسقینلیک قیلگن.
قندهارلیک بو شخص‌نینگ اَیتیشیچه، محتسبلر نمازخوانلردن اولر‌نینگ دعوت و ارشاد حقیده‌گی گپلرینی تینگلشنی طلب قیلگن، بیراق بو نطقلر آدملرنی حقارت قیلیش و کمسیتیشگه تۉله بۉلگن.
فدا محمد قۉشیمچه قیله‌دی: «عصر نمازی وقتیده بېش نفر محتسب مسجدیمیزگه کېلدی. نماز توگه‌گچ، اولردن ایکّیته‌سی درحال مسجد‌نینگ ایکّله اېشیگینی یاپیب، یانیده توریب آلدی. همه‌گه محتسبلر‌نینگ دعوت و ارشاد حقیده‌گی گپلرینی تینگلشنی بویوریشدی. اما بو دعوت اېمس، بلکه محله اهالیسینی حقارت قیلیش و کمسیتیش اېدی. الله‌نینگ اوییده شونچه‌لیک قۉپال و حقارتلی سۉزلرنی اَیتیشدیکی، بلکه بازارده هم هېچ کیم بونده‌ی کېسکین سۉزلرنی ایشله‌تمس».
فدا محمد‌نینگ اَیتیشیچه، محتسبلر نمازخوانلرگه اولر‌نینگ عایله‌لریده‌گی عیاللر بازارگه باریشی و بو ایش فحش همده بوزوقلیککه سبب بۉلیشینی اَیتیشگن.
او شونده‌ی دېیدی: «محتسبلر اولرگه: «شو بوگوندن باشلب عیاللرینگیز‌نینگ اویدن چیقیشیگه رخصت بېرمنگلر. اویده تار و بدنیگه یاپیشیب توره‌دیگن کییملرنی کییش، رۉمالسیز یوریش کتّه گناه و بو قطعیاً تقیقلنگن»، دېییشدی. حتا عیاللر اوی ایچیده هم بلند آوازده گپیرمسلیگی کېره‌کلیگینی، چونکه عیال‌نینگ آوازی هم عورت اېکنینی اَیتیشدی. بو دعوتمی یاکه آدملرنی حقارت قیلیشمی؟»
شو بیلن بیرگه، طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر محتسبلری تامانیدن آلیب باریله‌یاتگن اوزلوکسیز کوزه‌توو و اولر‌نینگ خطی-حرکتلری قندهار شهری اهالیسی‌نینگ کونده‌لیک حیاتیگه سلبی تأثیر کۉرسه‌تماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، محتسبلر کۉچه‌لر، بازارلر، سودا مرکزلری و مسجدلرده آدملرنی کوزه‌ته‌دی، اَیریم حاللرده اېسه اولر‌نینگ مسجدلردن چیقیشیگه هم رخصت بېرمه‌یدی.
شهر اهالیسی طالبان محتسبلرینینگ خطی-حرکتلریدن شکایت قیله‌یاتگن بیر پیتده، گزېته آلدین هم قندهار بیلیم یورتی پروفیسور-اۉقیتووچیلری و خادملری، مکتب اۉقیتووچیلری، پول صرافلیک مرکزی خادملری، شفاخانه شفاکارلری، یاشلر و میدیا خادملریگه نسبتاً ناتۉغری مناسبتلر حقیده خبرلر اعلان قیلگن همده اَیریم کیشیلر‌نینگ قماققه آلینگنی حقیده معلوم قیلگن.
قندهار اهالیسی بیاناتلریگه کۉره، محتسبلر‌نینگ اره‌لشووی فقط جماعت جایلرینی کوزه‌تیش بیلن چېکلنمه‌یدی، بلکه آدملر‌نینگ شخصی حیاتی، عبادتی، عایله‌وی ییغینلری و کونده‌لیک فعالیتیگه هم کیریب بارماقده. اولر‌نینگ شکایتلری شخصی حیات دخلسیزلیگی، انسان قدر-قیمتینی سقلش و عادتی حیات خوفسیزلیگی باره‌سیده‌گی جدّی خواطرلر بیلن باغلیق.
