هراتده شیعه‌لرنینگ گروهی اۉققه توتیلیشی؛ مسوول کیم دیر؟
نیما
بیر هلاکتلی حادثه‌ده هرات ولایتی‌نینگ انجیل اولسواللیگیده ده‌میری حدودیده قوراللی هجوم عاقبتیده اۉنلب کیشیلر نامعلوم شخصلر تامانیدن اۉققه توتیلیب اۉلدیریلدی. اوشبو حادثه قربانلری نینگ اکثریتی شیعه مذهبیگه منسوب بۉلیب، جمعه کونی دَم آلیش اوچون اویدن چیقیب، بیر زیارت یقینیده تۉپلنگن اېدی. منبعلر هلاک بۉلگنلر سانینی ۳۵ کیشی دېب اَیتماقده، بیراق طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگی بو رقمنی ۷ کیشی دېب اعلان قیلگن. هرات حوزه‌وی کسلخانه‌سیده‌گی ساغلیق منبعلر هم اوشبو حسابات یازیله‌یاتگن پیتگچه هلاک بۉلگنلر سانینی ۱۲ کیشی، یره‌دارلرنی اېسه ۲۰ دن ۲۵ کیشیگچه دېب بیلدیرگن. شونگه قره‌مه‌ی، اوشبو هلاکتلی حادثه کېنگ کۉلملی مناسبتلرگه سبب بۉلگن. بیر قطار اهالی و طالبانگه قرشی جریانلر اونی تکفیرچی گروهلر ایشی دېب بیلیب، تکفیرچیلر نینگ ایزی اوشبو گروه نینگ هراتده‌گی والی اداره‌سیگه باریب تقه‌لیشینی دعوا قیلگن. اوشبو حسابات اعلان قیلینگونیگه قدَر هېچ بیر گروه یاکه شخص بو هجوم اوچون مسوولیتنی اۉز ذمّه‌سیگه آلمه‌گن.
اۉنلب کیشیلر جمعه کونی، ۲۱- حمل نامعلوم قوراللنگن شخصلر تامانیدن هراتده اۉققه توتیلگن. محلی منبعلرنینگ ایتیشیچه، ایکّی موتور سایکل مینگن تۉرت نفر قوراللنگن شخص انجیل تومنی نینگ ده‌میری قیشلاغیده بیرینچی اېرککلرنی عیاللر و باله‌لردن اجره‌تیب، سۉنگ اولرگه قره‌ته اۉق اوزگن. اوشبو منبعلرگه کۉره، اولر قاچه‌یاتگن عیاللر و باله‌لرگه هم قره‌ته اۉق اوزگن.
منبعلر قۉشیمچه قیلیشیچه، حادثه جمعه کونی ساعت تخمیناً ۳:۰۰ ده اوشبو ولایت نینگ انجیل اولسواللیگیده یوز بېرگن. طالبان هلاک بۉلگنلر سانینی ۷ کیشی، یره‌دارلرنی اېسه ۱۳ کیشی دېب اعلان قیلگن. بیراق محلی منبعلر هلاک بۉلگنلر سانینی کمیده ۳۵ کیشی دېب بیلماقده و دَم آلیش حدودی همده زیارتگاهده آدملر کۉپ تۉپلنگنی سببلی هلاک بۉلگنلر و یره‌دارلر سانی طالبان تامانیدن اعلان قیلینگن رقملردن انچه یوقاری بۉلیشی ممکنلیگینی اَیتماقده.
قان تاپشیریش اوچون حوزوی کسلخانه‌گه کېلگن هرات یشاوچیلریدن بیری، یره‌دارلر سانی جوده کۉپ بۉلگنینی ایته‌دی. او اوشبو حادثه یره‌دارلریدن نقل قیلیب، ایکّی موتر سایکل هیداوچیسی آدملر تۉپلنگن زیارت جاییگه کېلیب، بیرینچی اولرنینگ تلیفونلرینی ییغیب آلگنینی ایته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، نامعلوم قوراللنگن شخصلر اېرککلرنی اجره‌تیب، عیاللر و باله‌لرنی کۉز اۉنگیده اولرنی اۉققه توتگن و عیاللر همده باله‌لر قاچیشگه اورینگنده، اولرگه هم اۉق اوزیلگن، نتیجه‌ده کۉپلب آدملر اۉلیب و یره‌لنگن.
هرات بو یشاوچیسی ینه شونده‌ی دېدی: «دَم آلووچیلر سانی جوده کۉپ اېدی، چونکه کوچلی یامغیردن کېین هوا آچیلیب، قویاشلی بۉلگن و کۉپلب آدملر دَم آلیش اوچون تشقریگه چیققن اېدی و زیارت حدودیده تۉپلنگن اېدی. ده‌میری و زیارت تخمیناً انجیل و زنده جان اولسواللیکلری چېگره‌سیده جایلشگن. مېن توشونگن نرسه‌م شو که ساعت اوچ دن آلتی گچه تېز یاردم مو‌ترلری حدودده قتنه‌ب تورگن.»
هرات نینگ ینه بیر اهالیسی شونده‌ی دېدی: «ده‌میری اۉشه حدودده شیعه‌لرگه مشهور زیارتگاهگه اېگه. آدملر تورلی محله‌لردن دَم آلیش اوچون او یېرگه بارگن اېدی. افسوس که قوراللنگن شخصلر کېلیب، یۉللریده اوچره‌گن هر کیمنی اۉققه توتگن. احتمال، بو شخصلر طالبان نینگ اۉزیدن بۉلیشی ممکن، چونکه اولر یقین اطرافده جایلشگن، اما اۉق آوازلری و قیچقیریقلرگه قره‌مه‌ی، اوزاق وقت دوامیده حادثه جاییگه بارمه‌گن.»
شو بیلن بیرگه، اوشبو حادثه‌ده ده میری قیشلاغی آقسقالی «ارباب احمد» هم اۉغلی بیلن بیرگه، قربانلرنی قۉللب-قوّتلش اوچون حدودگه بارگن پیتده هلاک بۉلگن. منبعلرگه کۉره، حادثه وقتیده حدود آقسقالیگه قوراللنگن شخصلر کېلیب، آدملرنی بېزاوته قیله‌یاتگنی حقیده خبر بېریلگن. او احتمال بو شخصلر طالبان بیلن باغلیق بۉلیشی ممکن دېگن فکر بیلن حدودگه بارگن، بیراق اۉققه توتیلیب جان بېرگن.
یقینلرینی یۉقاتگن هراتلیک بیر کیشی شونده‌ی دېدی: «بیر آنه و اونینگ قیزی، قیزینی اېندی‌گینه تورموشگه اوزه‌تگن اېدی، جان بېردی. قیزی هم اېندی‌گینه اوچ آیلیک آنه بۉلگن اېدی. بو آنه نینگ قَیناغه‌سی هم یقینده اویلنگن اېدی و اولرنینگ ناگران فرزندی بار؛ فقط او تیریک قالگن. اونینگ سینگلیسی و آته‌سی هم کما حالتیده.»
قربانلر تصویرلری آره‌سیده اۉسمیرلر هم کۉرینه‌دی. اجتماعی ترماقلرده ترقه‌لگن تصویرلردن بیریده ایتیلیشیچه، اۉقووچیلردن بیری امیرعلی رسولی، آپه-سینگلیسی و آنه‌سی بیلن بیرگه جان بېرگن، آته‌سی اېسه یره‌لنگن. خبرلرگه کۉره، بو باله قرآن قاریسی هم بۉلگن.
اوشبو حادثه مملکت اهالیسی، جمله‌دن طالبانگه قرشی حربی جبهه‌لر تامانیدن کېنگ مناسبت‌گه اوچره‌گن. اولرنینگ ایتیشیچه، طالبان عمومی خوفسیزلیکنی تأمینلش دعواسیگه قره‌مه‌ی، بونده‌ی دهشتلی ترور حادثه‌لری نینگ آلدینی آله آلمه‌یدی. بعضی اهالی دعوا قیلیشیچه، طالبان اوشبو حادثه‌ده اشتراک اېتگن.
سیاسی فعاللردن بیری داود ناجی اوشبو حادثه‌گه مناسبت بیلدیریب شونده‌ی یازگن: «هراتده‌گی طالبان والیسی «اسلام‌جار» اۉز کتابیده شیعه‌لرنی قبرپر‌ست و تکفیرچی دېب اته‌گن. ۲- طالبان تامانیدن دَم آلیش جایلریگه باریش تقیقلنگن و اولر بیر نېچه بار دَم آلیش ییغینلریگه تیاق و کلتک بیلن هجوم قیلگن. ۳- بوگونگی ده میری حادثه‌سی دَم آلیش ییغینیده و زیارت یانیده صادر بۉلدی. طالبان بو قیرغین نینگ بې‌واسطه سببچیسی.»
اجتماعی صحیفه‌لر فایده‌لنووچیلریدن بیری دین محمد شونده‌ی یازگن: «مملکتده‌گی بونده‌ی ترور حادثه‌لری نینگ اساسی عاملی افراطی و تکفیرچی فکرلرنینگ یاییلیشی دیر، بو اېسه طالبان رژیمی تامانیدن بوتون افغانستانده کوچه‌یتیریلگن و ایلگری‌دیک بوگون هم حمایه‌سیز آدملر قربان بۉلماقده.»
شو بیلن بیرگه، افغانستان آزادلیک جبهه‌سی بیانات اعلان قیلیب، اوشبو حادثه‌نی قاره‌له‌گن و افغانستان طالبان حکمرانلیگی آستیده ایچکی، منطقوی و خلق‌ارا ترور گروهلری اوچون خوفسیز مکانگه ایلنگنینی بیلدیرگن. بیاناتده ایتیلیشیچه: «جمعیت نینگ تورلی قوملری، دینی گروهلری و ضعیف قتلملری طالبان امیرلیگی آستیده هېچ قنده‌ی جسمانی و روحی خوفسیزلیککه اېگه اېمس. شیعه وطنداشلریمیزنی نشانگه آلیش اوزاق تاریخگه اېگه و آدملر دایمی قۉرقوو و تهدید آستیده یشه‌ماقده. اوشبو ولایتده شیعه تینچ اهالیگه قرشی عامه‌وی هجوملر استخبارات ترماقلری‌سیز ممکن اېمس.»
شونینگدېک، افغانستان ملی قرشیلیک جبهه‌سی هم بیانات چیقریب، هرات ولایتی انجیل اولسواللیگده‌گی اوشبو دهشتلی جنایتنی کېسکین قاره‌له‌گن. بیاناتده ایتیلیشیچه: «بو فاجعه طالبان تامانیدن آلیب باریلگن تیزیملی ترور سیاستی نینگ دوامی دیر و حاضرده اولرنینگ اتفاقچی ترور گروهلری عادتی عملیاتیگه ایلنگن. بونده‌ی جنایتلر طالبان نینگ ناقانونی حاکمیتنی اېگه‌للشی آرتیدن یوزه‌گه کېلگن خوفسیزلیک بۉشلیغی نتیجه‌سی دیر.»
بعضی باشقه اهالی، اینیقسه هرات اهالیسی، طالباننی خوفسیزلیکنی تأمینلشده موفقیتسیز دېب بهالب، اولر آدملرنی کۉچه‌لرده بېزاوته قیلیش اۉرنیگه بونده‌ی حادثه‌لرنینگ آلدینی آلیشگه اعتبار قره‌تیشی کېره‌کلیگینی ایتگن.
ینه بیر فایده‌لنووچی درویش شونده‌ی یازگن: «حاکمیت سېنینگ قۉلینگده، نیمه قیلیه‌پسن؟ خوفسیزلیک آلیب کېله‌من دېگندینگ، قه‌یېرده او؟ بو سیزلرگه اۉخشه‌ش تکفیرچی گروهلر ینگ ایشی، اینیقسه دینی انگیزه بیلن قاتللیک جوده خوفلی. بو شونی انگله‌ته‌دی که آدملر اېندی جسمانی خوفسیزلیکنی هم حس قیلمه‌یپتی.»
شو بیلن بیرگه، ایلگری شیعه‌لرگه قرشی هجوملر اوچون اساسا داعش گروهی جوابگرلیکنی اۉز ذمّه‌سیگه آله‌ردی، اما اوشبو حادثه اوچون حاضرگچه هېچ بیر گروه مسوولیتنی اۉز ذمّه‌سیگه آلمه‌گن.
