یۉل چیتیده موترلرنی تۉخته‌تیش؛ ننگرهار اهالیسی ترتیب‌سیزلیکلردن شکایت قیله‌دی
آدرینا بهزاد
ننگرهار ولایتی اهالیسی نینگ بیر قِسمی یۉللر چېتیده مو‌ترلرنینگ نااۉرین تۉخته‌تیلیشیدن شکایت قیلماقده. اولرنینگ ایتیشیچه، بو معما نه‌فقط آدملرنینگ وقتینی ضایع قیله‌دی، بلکه جدّی ساغلیق معمالریگه هم سبب بۉلماقده. اهالیگه کۉره، ننگرهار یۉللری تار و تیربند بۉلیب، ولایتده‌گی کوچلی ایسّیق هوا شرایطیده یۉل چېتیده مو‌ترلرنینگ تۉخته‌شی عاقبتیده یۉللرنینگ یاپیلیشی آدملر معماسینی ینه‌ده کوچه‌یتیرماقده. اولر قۉشیمچه قیلیشیچه، بو حالتدن کېلیب چیقه‌دیگن تیربندلیک چرچاق و ایسّیقدن تشقری، اهالی نینگ روحی آسایشته‌لیگیگه هم سلبی تأثیر کۉرسه‌تماقده. شو بیلن بیرگه، اَیریم هیداوچیلر هم مو‌ترلرینی نااۉرین جایلرده تۉخته‌تیشنی ایسته‌مسلیکلرینی، بیراق ستندرد و یېترلی بېکتلرنینگ یۉقلیگی اولرنی مو‌ترلرینی یۉل چېتیده تۉخته‌تیشگه مجبور قیله‌یاتگنینی اَیتماقده.
ننگرهار ولایتی اهالیسیدن بیری محمدعمران محمدزی، مو‌ترلرنینگ یۉل چېتیده تۉخته‌تیلیشیدن شکایت قیله‌دی. اونینگ ایتیشیچه، بو حالت نتیجه‌سیده یوزه‌گه کېله‌دیگن تیربندلیک نه‌فقط آدملرنینگ وقتینی ضایع قیله‌دی، بلکه جدّی ساغلیق معمالرینی هم کېلتیریب چیقره‌دی و حتا بعضاً شفاخانه‌گه آلیب کېتیله‌یاتگن بېمارلرنینگ حیاتینی خوف آستیگه قۉیه‌دی.
محمدزی شونده‌ی دېیدی: «افسوس که مو‌ترلرنینگ یۉل چېتیده تۉخته‌تیلیشی کتّه معماگه ایلنگن. کۉپلب هیداوچیلر مو‌ترلرینی نااۉرین جایلرده و یۉل چېتلریده تۉخته‌تماقده، بو اېسه تیربندلیککه و آدملرنینگ قتناویده معمالر یوزه‌گه کېلیشیگه سبب بۉلماقده. بو حالت نه‌فقط آدملرنینگ وقتینی ضایع قیله‌دی، بلکه بېمارلرنی تشیش و اۉقووچیلر همده طلبه‌لر قتناوی اوچون هم کۉپلب قیینچیلیکلر توغدیرماقده.»
بو ننگرهارلیک اهالی دوام اېتیب، یۉللرنینگ تارلیگی و هوا نینگ حددن تشقری ایسّیقلیگی تیربندلیک بیلن باغلیق معمالرنی ینه‌ده کوچه‌یتیره‌یاتگنینی ایته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «ننگرهار یۉللری کیچیک و تار. باشقه تاماندن، بو ولایت نینگ هواسی جوده ایسّیق. مو‌ترلر نااۉرین روشده یۉل چېتیده تۉخته‌تیلگنده، یۉللر یاپیلیب قاله‌دی و ایسّیق هوا آدملرنی ینه‌ده کۉپراق قیینه‌یدی؛ بعضاً اَیریم کیشیلرنینگ هوشیدن کېتیشیگه هم سبب بۉله‌دی. شونینگدېک، یۉل چېتیده مو‌ترلر نینگ تۉخته‌شی بعضاً آدملر اۉرته‌سیده جنجل و تارتیشوولرگه هم آلیب کېله‌دی. طالبان ترافیک خدمتی آگاهلنتیره‌دی، اما بو مسأله‌نی دایمی و جدّی طرزده کوزه‌تمه‌یدی.»
ننگرهار ولایتی نینگ ینه بیر یشاوچیسی رویا (مستعار آت) اَیریم هیداوچیلر مو‌ترلرینی قانون-قاعده‌لرگه اعتبار بېرمسدن یۉل چېتیده تۉخته‌ته‌یاتگنینی ایته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو ترتیبسیزلیک یۉل نینگ تاره‌ییشیگه و باشقه ترانسپورت واسطه‌لری حرکتی نینگ قیینلشیشیگه سبب بۉلماقده. او قۉشیمچه قیله‌دی: «بو ولایت نینگ مهم‌لیگیگه قره‌مه‌ی، ننگرهارنینگ کۉپلب حدودلریده همان تیربندلیک و یۉل چېتلریده‌گی ترتیبسیزلیکلر کوزه‌تیلماقده. بو حالت نینگ اساسی عاقبتلریدن بیری تیربندلیک دیر؛ بو معما بعضاً تېز یاردم مو‌ترلری، اۉت اۉچیریش مو‌ترلری و باشقه ضرور خدمت واسطه‌لری نینگ کېچیکیشیگه هم سبب بۉله‌دی. بو ترتیبسیزلیک پیاده‌لر اوچون هم جدّی خوف توغدیره‌دی. یۉللر گوجوم و ترتیبسیز بۉلگنده، آدملر ینه‌ده احتیاطکارلیک بیلن یوریشگه مجبور بۉله‌دی و بختسیز حادثه‌لر احتمالی آشه‌دی. اونینگ ایتیشیچه، باله‌لر، قری‌لر و علیحده مراقبت‌گه محتاج کیشیلر باشقه‌لرگه قره‌گنده کۉپراق خوف آستیده قالماقده.»
بو ننگرهارلیک اهالی تأکیدلشیچه، بو حالت فقط ترافیک معماسی اېمس، بلکه آدملرنینگ روحی آسایشته‌لیگیگه هم سلبی تأثیر کۉرسه‌تماقده. او قۉشیمچه قیله‌دی: «آدملر هر کونی شاوقین، تیربندلیک و کېچیکیشلرگه دوچ کېلگنده، اولر آره‌سیده چرچاق و ناراضیلیک حسسی آرته‌دی. یۉللرده‌گی ترتیب باشقه‌لرنینگ حقوقلریگه حرمت و اجتماعی مسوولیت حسسینی کۉرسه‌ته‌دی. بو وضعیتنی یخشیلش اوچون اهالی و مسووللر همکارلیگی ضرور. هیداوچیلر یۉل حرکتی قاعده‌لریگه رعایه قیلیب، فقط بېلگیلنگن جایلرده تۉخته‌شلری کېره‌ک. شونینگدېک، مسووللر توررگاهلر قوریش، یۉل بېلگیلرینی اۉرنه‌تیش و یخشیراق نظارت قیلیش آرقه‌لی بو معمالرنی کمه‌یتیریشده مهم رۉل اۉینه‌شی ممکن. اگر هر بیر کیشی ترتیبگه رعایه قیلیشده‌گی اۉز حصه‌سینی قۉشسه، ننگرهار یۉللری خوفسیزراق، ترتیبلیراق و تینچراق بۉله‌دی همده آدملرنینگ کونده‌لیک حیاتی هم آسانلشه‌دی.»
شو بیلن بیرگه، ادریس اسملی ننگرهار ولایتیده‌گی هیداوچیلردن بیری جماعت جایلریده تۉختش جایلری یۉقلیگیدن شکایت قیله‌دی. اونینگ ایتیشیچه، هیداوچیلر هم مو‌ترلرینی نااۉرین جایلرده تۉخته‌تیشنی خواهله‌مه‌یدی، اما ستندرد و قوله‌ی توررگاهلرنینگ یۉقلیگی سببلی مو‌ترلرینی یۉل چېتیده تۉخته‌تیشگه مجبور بۉلیشماقده.
بو هیداوچی شونده‌ی دېیدی: «هېچ بیریمیز مو‌ترلریمیزنی نااۉرین جایده تۉخته‌تیشنی ایسته‌مه‌یمیز، اما مو‌ترلریمیزنی قۉییش اوچون ماس جای یۉق. مجبورلیکدن موترلرنی یۉل چېتیده تۉخته‌ته‌میز. دولت توررگاهلری یېترلی اېمس و کۉپچیلیک خصوصی جایلرده هم ماس پارکینگ موجود اېمس.»
ادریس قۉشیمچه قیلیشیچه، هیداوچیلر مو‌ترلرینی تۉخته‌ته‌دیگن کۉپلب جایلرده اۉزباشیمچه شخصلر مو‌ترنی «قۉریقلش» نامی بیلن آدملردن پول آلماقده. او شونده‌ی دېیدی: «کۉپچیلیک جایلرده مو‌ترلریمیزنی تۉخته‌تگنیمیزده، اۉزباشیمچه کیشیلر پیدا بۉلیب، مو‌ترنی قۉریقلش عوضیگه آدملردن پول آله‌دی. شونینگدېک، یۉللرنینگ یاپیلیشی و یۉل تۉسیقلری بیز اوچون ینه‌ده کۉپراق معما توغدیریب، قتناونی قیینلشتیرگن.»
بو حالت شونده‌ی بیر پیتده یوز بېرماقده که بوندن بیر نېچه وقت آلدین کابلده‌گی اَیریم هیداوچیلر و موتر اېگه‌لری ۸صبح گزېته‌سی بیلن صحبتده اۉزباشیمچه تۉختش جایلریدن شکایت قیلگن اېدی. اولرنینگ ایتیشیچه، ضرورت سبب مو‌ترلرینی بیرار جایگه قۉیگنلریده، بیر کیشی پیدا بۉلیب، ۳۰ دن ۵۰ افغانیگچه پول عوضیگه مو‌ترنی قۉریقلشنی تکلیف قیله‌دی. اولرنینگ فکریچه، قوریله‌یاتگن بنالرده توررگاه بۉلیشی کېره‌ک، شونده آدملر آرتیقچه خرجت قیلیشگه مجبور بۉلمه‌یدی. اولر، شونینگدېک، یۉل حرکتی قاعده‌لری نینگ یۉقلیگی و هیداوچیلرنینگ موترلرنی اۉزباشیمچه‌لیک بیلن پارک قیلیشی جوده جدّی معما اېکنینی ایتگن اېدی. اولر طالبان ترافیک باشقرمه‌سیدن کۉچمه و اۉزباشیمچه تۉختش جایلریگه برهم بېریشنی طلب قیلگن اېدی. بو هیداوچیلر شفاخانه‌لر، بنالر و رستورانتلرده تۉختش جایلری یۉقلیگی سبب مو‌ترلرینی یۉل چېتیده پارک قیلیشگه مجبور بۉله‌یاتگنینی ایتگن اېدی.
