قشّاقلیک‌نینگ آدملر اوستیده‌گی باسیمی، طالبان اوچون اېسه رونق؛ کابلده‌گی حشمتلی تۉیخانه‌لر ینگی مشتری‌لرنی تاپگن
آدرینا بهزاد
مملکتده قشّاقلیک‌نینگ کېنگه‌ییشی و اقتصادی معمالر‌نینگ آرتیب باریشی بیلن بیر وقتده، بیر قطار تۉیخانه مسؤوللری اۉز بیزنسلری سستلشگنیدن خواطر بیلدیرماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، تۉی مراسملری‌نینگ تۉیخانه‌لرده اۉتکزیلیشی اۉتگن ییللرگه نسبتاً سېزیلرلی درجه‌ده کمه‌یگن و کۉپلب عایله‌لر اقتصادی قیینچیلیکلر سببلی مراسملرینی تۉیخانه‌لرده اۉتکزیشگه قُربی یېتمه‌یپتی. اوشبو تۉیخانه‌لر مسؤوللری‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، حاضرگی وقتده حشمتلی تۉیخانه‌لر‌نینگ اساسی مزاجلرینی طالبان و اولرگه علاقه‌دار شخصلر تشکیل اېتماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو شخصلر اۉز مراسملرینی اۉتکزیش اوچون عادتده حشمتلی تۉیخانه‌لرنی تنله‌یدی همده اېنگ قیمت خدمت پاکتلری و اېنگ تۉلیق طعام مېنیولرنی بویورتمه قیله‌دی. شو بیلن بیرگه، کابل‌نینگ بیر قطار اهالیسی معما فقط تۉیخانه خرجتلری بیلن چېکلنمسلیگینی، بلکه قلین پولی، طلا، کییم-کېچک و تۉی مراسمیگه عاید باشقه خرجتلر‌نینگ هم آشگنی عایله‌لرگه آغیر مالیوی باسیم یوکله‌یاتگنی و کۉپچیلیک اوچون تۉی اۉتکزیشنی قیین آرزوگه ایلنتیرگنینی اَیتماقده.
کابلده‌گی تۉیخانه‌لردن بیری‌نینگ مسؤولی ضیا (مستعار)، تۉیخانه بیزنسی‌نینگ سستلشگنیدن خواطر بیلدیره‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، تۉی مراسملری اوّلگیگه قره‌گنده کمه‌یگن و عایله‌لر اقتصادی معمالر طفیلی اېنگ ارزان طعامنامه‌لرنی تنله‌ماقده.
او شونده‌ی دېیدی: «اېندی ایشلریمیز یخشی دېییش‌نینگ علاجی یۉق. اوّلگیدېک گوجوم اېمسمیز. حاضر جوده کم آدم تۉینی تۉیخانه‌ده اۉتکزه‌دی و اۉتکزگن تقدیرده هم اېنگ ارزان مېنیونی تنله‌یدی. حتا کۉپلب عایله‌لر مهمانلر کمراق کېلیشی اوچون مراسملرینی هفته‌‌نینگ اۉرته‌سیده‌گی کونلرده اۉتکزماقده. بعضیلر اېسه قیمتراق مېنیونی تنله‌سه هم، خرجتنی کمه‌یتیریش اوچون ایکّی یاکه اوچ تورده‌گی طعامنی آلیب تشله‌یدی.»
ضیا بوگونگی وضعیتنی آلدینگی ییللر بیلن تققاسلب شونده‌ی قۉشیمچه قیله‌دی: «ایلگری ایشیمیز شو قدَر کۉپ اېدیکی، تۉیخانه‌‌نینگ برچه سنه‌لری آلدیندن بند قیلینردی و کۉپلب مشتری‌لر ۱۵ کوندن بیر آیگچه نوبت کوتیشگه مجبور بۉله‌ردی. درآمد یخشی اېدی و خادملریمیز هم مناسب معاش آله‌ردی.» اونینگ اَیتیشیچه، مراسملر سانی‌نینگ کمه‌ییشی اولرنی خادملرنی قیسقرتیریش و اَیریملری‌نینگ معاشینی کمه‌یتیریشگه مجبور قیلگن.
ضیا ینه شونده‌ی دېیدی: «مراسملر کمه‌یگنی سببلی خادملر سانینی قیسقرتیردیک و اَیریملری‌نینگ معاشی هم کمه‌یدی. امید قیله‌من که خلق‌نینگ اقتصادی احوالی یخشیلنه‌دی و اولر اۉز مراسملرینی تۉیخانه‌لرده اۉتکزیب، عایله و دۉستلری بیلن اونوتیلمس لحظه‌لرنی یره‌تیش امکانیگه اېگه بۉله‌دیلر.»
کابلده‌گی ینه بیر تۉیخانه مسؤولی شکیب محمودی (مستعار)، حاضرگی وقتده حشمتلی تۉیخانه‌لر‌نینگ اساسی مزاجلرینی طالبان و اولرگه علاقه‌دار شخصلر تشکیل اېته‌یاتگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو شخصلر تۉیلر، شیرینلیک مراسملری، عایله‌وی ییغینلر و حتا رسمی اوچره‌شوولر همده تدبیرلر اوچون حشمتلی تۉیخانه‌لرنی تنله‌یدی و عادتده اېنگ تۉلیق همده اېنگ قیمت خدمت پاکتلری و مېنیولرنی بویورتمه قیله‌دی.
جناب محمودی شونده‌ی دېیدی: «بوگونگی کونده عادی آدملر‌نینگ اېندی تۉی مراسملرینی تۉیخانه‌لرده اۉتکزیشگه مالیوی امکانیتی یۉق. کۉپچیلیک عایله‌لر کمراق خرجت قیلیش اوچون مراسمنی اویده اۉتکزیشنی افضل کۉرماقده.» او قۉشیمچه قیله‌دی: «کۉپلب تۉیخانه‌لر مراسم نرخلرینی پسه‌یتیرگن، خدمت صفتینی یخشیله‌گن، بنالرنی ترمیمله‌گن و زمانه‌وی امکانیتلرنی یره‌تگن بۉلسه-ده، خلق‌نینگ اقتصادی احوالی شو درجه‌ده آغیرلشگنکی، اولر حتا شو پسه‌یتیریلگن خرجتلرنی هم تۉله‌ی آلمه‌یپتی.»
اکه‌سی‌نینگ تۉیی اوچون مناسب نرخده‌گی تۉیخانه ایزله‌یاتگن ییگیت سهراب (مستعار)، حاضرگچه یېتّیته تۉیخانه‌گه مراجعت قیلگنینی، بیراق هلی هم مالیوی امکانیتلریگه ماس وریانت تاپه آلمه‌گنینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «اکه‌م‌نینگ تۉیینی اۉتکزماقچیمیز، لېکن خرجتلر جوده یوقاری. قۉلیمیزده‌گی پول‌نینگ یریمیدن کۉپراغینی قرضگه آلگنمیز، شونگه قره‌مه‌ی بریبیر یېتمه‌یپتی. ایشسیزلیک کۉپه‌یگن، آدملر‌نینگ درآمدی کمه‌یگن و همه نرسه‌‌نینگ نرخی آشگن. معما فقط تۉیخانه خرجتی اېمس، بوتون حیات خرجتلری قیمتلشگن.»
سهراب ینه قۉشیمچه قیله‌دی: «قلین پولی، طلا، کییم-کېچه‌ک و تۉی بیلن باغلیق باشقه خرجتلر‌نینگ هر بیری آغیر مالیوی یوکدیر. اگر مراسمنی اویده اۉتکزماقچی بۉلسه‌ک، جاییمیز یېتمه‌یدی و شاوقین قۉشنیلرگه خلل بېره‌دی. باشقه تاماندن، اویده مهمانلرنی مناسب کوتیب آلیش هم قیین. شو سببلی مراسمنی تۉیخانه‌ده اۉتکزیشنی افضل کۉره‌میز، اما اونینگ خرجتلرینی تۉله‌شگه قُربیمیز یېتمه‌یدی.»
بیر نېچه کون آلدین اۉغلی‌نینگ تۉیینی کابلده‌گی تۉیخانه‌لردن بیریده اۉتکزگن آته‌لردن بیری رضا (مستعار)، مراسم‌نینگ یکونی خرجتی دستلب تۉیخانه بیلن کېلیشیلگن مبلغ‌دن انچه یوقاری بۉلگنینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «تۉیدن آلدین کۉپلب تۉیخانه‌لرنی ایلنیب چیقدیک و آخری نسبتاً ارزانراق بیر تۉیخانه تاپدیک. تۉیخانه مسؤوللری بیلن معلوم بیر مبلغ بۉییچه کېلیشگن اېدیک، اما حساب-کتاب وقتیده بیزدن کېلیشیلگن مبلغ‌دن قریب ۵۰ مینگ افغانی کۉپراق طلب قیلیشدی. مراسم توگه‌گنیدن کېین شو ۵۰ مینگ افغانینی تاپیش اوچون قرض ایزلشگه مجبور بۉلدیم.»
رضا قۉشیمچه قیله‌دی: «بوندن آلدین جیینیم‌نینگ تۉیی اوچون هم کۉپلب تۉیخانه‌لرنی کۉریب چیققندیک، اما خرجتلرنی تۉله‌شگه قُربلری یېتمه‌گنی سببلی آخر-عاقبت مراسمنی اویده اۉتکزیشگه مجبور بۉلیشدی. بوگونگی کونده کۉپلب عایله‌لر اقتصادی معمالر سببلی تۉینی تۉیخانه‌ده اۉتکزیشدن واز کېچماقده.»
بو حالت شونده‌ی بیر پیتده کوزه‌تیلماقده‌کی، بیر نېچه مدت آلدین عیاللر اوچون مۉلجللنگن قهوه و رستورانتلر اېگه‌لری‌نینگ بیر قِسمی ۸ صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتیده هم اۉز بیزنسلری‌نینگ سستلشگنیدن شکایت قیلگن اېدی. اولر قیزلر و عیاللر اېندی اوّلگیدېک قهوه و رستورانتلرگه بارمه‌یاتگنینی اَیتگن. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، ایلگری بوتون افغانستان بۉیلب عیاللر سرمایه‌سی و باشقرووی آستیده فعالیت یوریته‌یاتگن قریب ۳۰۰ ته رستورانت موجود بۉلگن بۉلسه، حاضر بو رقم تخمیناً ۱۵۰ ته رستورانتگه توشیب قالگن.
