نفت محصولاتلری نرخی‌نینگ آشیشی؛ تیل و گاز نرخی کوند‌ن-کونگه یوقاری کېتماقدە
گندم
افغانستان بازارلریده سویولتیریلگن گاز و یاقیلغی محصولاتلری نرخی‌نینگ آشیشی مملکت وطنداشلری‌نینگ اقتصادی باسیملر ینه‌ده کوچه‌ییشیدن خواطرینی آرتتیردی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، عایله‌لر درآمدی کمه‌یگن بیر شرایطده یاقیلغی نرخی‌نینگ کۉتریلیشی یشه‌ش خرجتلرینی ینه‌ده آغیرلشتیرگن. کابل‌نینگ بیر قطار اهالیسی ۸ صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتلریده، ایلگری سویولتیریلگن گاز نرخی تخمیناً ۵۵ افغانی بۉلگن بۉلسه، حاضر شهر‌نینگ اَیریم حدودلریده ۹۰ افغانیگه یېتگنی، بعضی جایلرده اېسه ۱۱۰ افغانیدن هم ساتیله‌یاتگنینی اَیتدیلر. اولر طالباننی بازار اوستیدن نظارتنی اعتبارسیز قالدیریشده، اَیریم ساتووچیلرنی اېسه یاقیلغی محصولاتلرینی صنعی روشده ذخیره‌لب قۉییشده عیبله‌ماقده.
کابلده‌گی تکسی هیداوچیسی حبیب (مستعار) یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی اونینگ کونلیک درآمدینی کمه‌یتیرگنینی و درآمدی‌نینگ کتّه قسمی اېندی یاقیلغی ساتیب آلیشگه کېته‌یاتگنینی اَیته‌دی. اونگه کۉره، ایلگری کونلیک ایشلری آرقه‌لی موتر خرجتلرینی و اوی احتیاجلری‌نینگ بیر قِسمینی قاپله‌ی آلگن بۉلسه، یاقیلغی نرخی‌نینگ کۉتریلیشی حیاتیگه ینه‌ده کۉپراق باسیم یوکله‌گن.
بو تکسی هیداوچیسی شونده‌ی دېیدی: «ایلگری کونلیک درآمدیم بیلن هم مو‌ترمگه تیل آلردیم، هم اوی خرجتلری‌نینگ بیر قِسمینی قاپله‌ی آلردیم. اېندی اېسه تاپه‌یاتگن پولیم‌نینگ کۉپ قِسمی یاقیلغیگه کېتماقده. اگر یۉل حقینی آشیرسم، آدملر‌نینگ تۉله‌شگه قُربی یېتمه‌یدی، آشیرمسم اېسه درآمدیم یشه‌ش خرجتلرینی قاپله‌مه‌یدی. یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی ایشیمیزنی جوده قیینلشتیردی.»
هرات ولایتی یشاوچیسی فرشته، سویولتیریلگن گاز و باشقه یاقیلغی محصولاتلری نرخی‌نینگ آشیشی عایله‌سیگه اقتصادی باسیمنی ینه‌ده کوچه‌یتیرگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اېری کونلیک مردکار بۉلیب ایشله‌یدی و بو هم فقط ایش تاپیلگن کونلری. اما نرخلر‌نینگ آشیشی طفیلی اوی خۉجه‌لیگی‌نینگ اېنگ عادی خرجتلرینی قاپلش هم قیینلشگن.
بو عیال شونده‌ی دېیدی: «اېریم کونلیک مردکار، لېکن هر کونی ایش تاپیلمه‌یدی. ایش بۉلسه، تاپگن درآمدی اساسا اوی احتیاجلریگه صرفلنه‌دی، ایش بۉلمسه اېسه خرجتلریمیزنی قنده‌ی قاپلشنی بیلمه‌یمیز. اېندی گاز و باشقه یاقیلغی محصولاتلری نرخی هم آشگنی اوچون بیزگه اۉخشه‌گن عایله‌لرگه باسیم ینه‌ده کوچه‌یدی. چونکه اوییمیز‌نینگ ضرور خرجتلرینی قاپلش اوچون باشقه احتیاجلریمیزنی قیسقرتیریشگه مجبور بۉله‌میز.»
کابل‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی شونده‌ی دېیدی: «برق یۉق، نفت و گاز قیمتلشگن. طالبان فقط تالان-تاراج بیلن بند، قشّاقلیک، ایشسیزلیک و یوزلب باشقه معمالر اوج آلماقده.»
بوندن آلدین طالبان نظارتیده‌گی افغانستان دولت نفت و گاز کمپنیسی جهان نفت و گاز بازارلریده‌گی سۉنگگی اۉزگریشلر همده نفت محصولاتلری جهان نرخلری‌نینگ سېزیلرلی آشگنینی انابتگه آلیب، نفت و گاز آلیب کېلینیشی نظارت قیلیش مېزانلرینی وقتینچه اۉزگرتیریشینی اعلان قیلگن اېدی.
شونینگدېک، افغانستان سودا و سرمایه کېریتیش اتاق‌نینگ معلوم قیلیشیچه، اوکراین تامانیدن روسیه ذخیره‌لریگه اویوشتیریلگن هجومدن سۉنگ افغانستان‌نینگ اوشبو مملکتدن تأمینلنه‌دیگن ۶۰–۷۰ فایز نفت و گاز آلیب کېلیشی تۉخته‌ب قالگن.
گرچه طالبان کابل شهریده بیر لیتر بنزین نرخینی ۷۷ افغانی، بیر لیتر دیزلنی ۷۳ افغانی و بیر کیلوگرام سویولتیریلگن گازنی ۶۴ افغانی دېب اعلان قیلگن بۉلسه-ده، افغانستان وطنداشلری بازارلرده‌گی حقیقی نرخلر بوندن یوقاری اېکنینی و یاقیلغی محصولاتلری نرخی‌نینگ آشیشی عایله‌لرگه اقتصادی باسیمنی کوچه‌یتیرگنینی اَیتماقده.
افغانستان یاقیلغیگه بۉلگن احتیاجی‌نینگ کتّه قِسمینی تشقری‌دن آلیب کېلیش آرقه‌لی تأمینله‌یدی و تشقی بازارلرده‌گی اۉزگریشلر و ترانسپورت خرجتلری مملکت ایچیده‌گی یاقیلغی نرخلریگه تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن.
طالبان بیر نېچه بار بازارلر اوستیدن نظارت آلیب باره‌یاتگنینی و نرخلر‌نینگ اساسسیز آشیب کېتیشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون چاره‌لر کۉره‌یاتگنینی اَیتگن.
اقتصادی متخصصلر‌نینگ اَیتیشیچه، افغانستانده یاقیلغی محصولاتلری نرخی‌نینگ آشیشی فقط جهان بازاریده‌گی اۉزگریشلر بیلن باغلیق اېمس، بلکه مملکت‌نینگ ایمپورتگه قره‌ملیگی، پول بهاسیده‌گی اۉزگریشلر، ترانسپورت خرجتلری همده محصولاتلرنی یېتکزیب بېریش و تقسیملش تیزیمیده‌گی معمالر هم نرخلرگه تأثیر کۉرسه‌تماقده.
