بلخ‌نینگ قوله‌شی؛ قۉرقوو، حبسگه آلیش و قاچیش حقیده حکایه
سمیه شیرزاد
۱۴-اگوست مېنینگ اداره‌ده‌گی سۉنگگی ایش کونیم اېدی. اۉشه تانگدناق ایش جاییده‌گی محیط آغیر و غمگین اېدی. هم‌کسبلریم افغانستان‌نینگ قوله‌شی، طالبان‌نینگ آلدینگه سیلجیشی، پاسپورت آلیش و مملکتنی ترک اېتیش حقیده خواطر بیلن گپلشیشردی.
هر کیم اۉزی‌نینگ کېله‌جگی و عایله‌سی‌نینگ تقدیری حقیده خواطرده اېدی. اۉشه وضعیتنی کۉرگنیمده، تاماغیمگه ییغی تیقیلیب، باله‌لیگیم‌نینگ اچّیق خاطره‌لری جانلنردی؛ اوروش، بې‌قرارلیک، سرسان-سرگردانلیک و مېن باشقه هېچ قچان تکرارلنمه‌یدی دېب اۉیله‌گن عذاب-عقوبتلر خاطره‌لری.
تخمیناً ساعت ایکّی ده برچه اداره‌نی ترک اېتیب، اویلریمیزگه کېتدیک. اویگه یېتیب کېلگنیمده، آنه‌م و عایله‌م‌نینگ باشقه اعضالری مېنی خواطر بیلن کوتیب توریشردی.
آنه‌م قۉلیده تسبیح توتگن اېدی. مېنی کۉریشی بیلن کۉزلری یاشگه تۉلدی و: «نېگه تېلفونینگ اۉچیق اېدی و قۉنغیراق اوزیلیب قالردی؟» دېدی. تېلفونیم‌نینگ قوّتی توگه‌ب قالگنینی اَیتدیم. او: «ساغ-سلامت اویگه کېلگنینگگه شُکر، بیز سېندن خواطرده اېدیک»، دېدی.
یوزیدن اۉپیب، خواطر آلمه‌نگلر، مېن سیزلر بیلنمن، دېدیم. کېین کییمیمنی المشتیریش اوچون خانه‌گه کیردیم. مهمانخانه‌گه کیرگنیمده، قۉشنی عیاللر باله‌لری بیلن بیز‌نینگ اوییمیزگه ییغیلگنینی کۉردیم. همه خواطر بیلن خبرلرنی کوزه‌تردی؛ یوزلری غمگین، کۉزلری یاشگه تۉلگن اېدی. همه طالبان‌نینگ قَیتیشیدن و اۉتمیشده‌گی جنایتلر‌نینگ تکرارلنیشیدن قۉرقیب، مملکتدن قاچایش حقیده گپلشردی.
طالبان‌نینگ جنایتچی صفتیده‌گی ایلک حکمرانلیگی دوری‌نینگ اچّیق خاطره‌لری ینه برچه‌‌نینگ خَیالیده جانلنگن اېدی. اۉشه پیتده ییغیمنی توتیب تورالمه‌ی، کۉز یاشلریم آقه باشله‌دی. طالبان آته‌منی شهید قیلگن کون‌نینگ خاطره‌لری خودّی دهشتلی توشدېک ینه کۉز اۉنگیمده نمایان بۉلدی. بیزدن تارتیب آلینگن اچّیق باله‌لیکنی اېسله‌دیم. شونچه‌لیک بلند آوازده ییغلردیم که همه مېنی تینچلنتیریشگه حرکت قیلردی؛ چونکه باله‌لر قۉرقیب، واهمه‌گه توشیب قالگن اېدی.
اۉشه پیتده سینگلیم‌نینگ صنفداشلریدن بیری قۉنغیراق قیلدی. سینگلیم قۉنغیراقنی توگه‌تگچ، کۉزلری یاشگه تۉلگن حالده: «افسوس که طالبان بوگون صنفداشلریمدن بیری‌نینگ اکه‌سینی شهید قیلیبدی. اونینگ بېش سینگلیسی و یالغیز بیر اکه‌سی بار اېدی، اېندی او اکه‌سیدن هم اَیریلدی. صنفداشیم طالبان بلخگه یېتیب کېلگنینی اَیتدی»، دېدی.
بو خبرنی اېشیتیب، احوالیم ینه‌ده یامانلشدی. قتّیق ییغله‌گنیمدن نفس آلیشیم قیینلشیب، بۉغیله‌یاتگندېک حس قیلدیم. آنه‌م: «قیزیم، حاضر ییغله‌یدیگن وقت اېمس. تېز بۉل، سېنینگ یاکه همه‌میز‌نینگ جانیمیزگه خوف توغدیریشی ممکن بۉلگن هر قنده‌ی حجت، صورت یاکه دلیلنی یۉق قیله‌یلیک»، دېدی.
آنه‌م و سینگلیم‌نینگ یاردمی بیلن فخری یارلیقلر، حجتلر و ایچکی همده خارجی هم‌کسبلریم بیلن توشگن صورتلریمنی ییغدیک و برچه‌سینی حویلیگه آلیب چیقیب، تاغاره‌گه سالیب، بیرمه-بیر یاقدیک. اۉشه کاغذلر یانیشی بیلن گۉیا ییللر دوامیده قیلگن محنتیم، آرزولریم و خاطره‌لریم هم کولگه ایلندی.
بو یوتوقلرگه اېریشیش اوچون کۉپ تونلرنی بېدار اۉتکزیب، جوده کۉپ محنت و مشقت چېکّن اېدیم، اما اولر‌نینگ برچه‌سی اتیگی بیر نېچه دقیقه‌ده یۉق قیلیندی. هر سفر اۉشه منظره‌نی اېسله‌گنیمده، یوره‌گیم اچیشه‌دی.
شو پیتده یېنگیل و آغیر قوراللر‌نینگ اۉق آوازلری تاباره یقینلشیب کېلردی، کابل، هرات و افغانستان تشقریسیده‌گی دۉستلریم و هم‌کسبلریم اېسه بیرین-کېتین قۉنغیراق قیلیشردی، مېن اېسه قیسقه جواب بېرردیم.
یوزیده خواطر عکس اېتگن آنه‌م امکان قدَر تېزراق اوینی ترک اېتیب، سینگلیم‌نینگ اوییگه باریشیمیز کېره‌کلیگینی اَیتدی. بیز شاشیلیب یۉلگه چیقدیک، اما یۉل‌نینگ یریمیده اکه‌م‌نینگ ریکشاسی تایری تېشیلیب، یاقیلغیسی هم توگه‌دی. او یاقیلغی تاپیش اوچون کېتگن پیتده، مېن هېچ قچان خاطره‌مدن اۉچمه‌یدیگن بیر منظره‌نی کۉردیم.
وطن عسکرلری چرچه‌گن، چنگگه بېله‌نگن و ناچار حالده آدملر‌نینگ اویلری اېشیگی آلدیگه باریب، جانلرینی سقلب قالیش اوچون اولردن وطنداشلیک کییمی یاکه یشیرینیشگه جای بېریشلرینی التماس قیلیشردی. افتیدن، اولر گپیریش آهنگیگه قره‌گنده، باشقه ولایتلردن کېلگن و مزارشریف شهری همده اونینگ اهالیسی بیلن تنیش اېمس اېدیلر. یوزلری چنگ بیلن قاپلنگن، فقط کۉزلری کۉرینردی. اۉشه لحظه‌ده وطن و اونینگ عسکرلری مغلوبیتی‌نینگ اېنگ اچّیق منظره‌سینی اۉز کۉزلریم بیلن کۉردیم؛ بو منظره‌نی اېسله‌گنیمده همان یوره‌گیم پرچه-پرچه بۉله‌دی.
اکه‌م قَیتیب کېلیب، ریکشا‌نی ترمیمله‌گچ، ینه یۉلگه چیقدیک. بوتون یۉل دوامیده ییغله‌دیم و نهایت شام پیتیده سینگلیم‌نینگ اوییگه یېتیب باردیک. اۉشه کېچه یېنگیل و آغیر قوراللر‌نینگ اۉق آوازی بیر لحظه هم تۉخته‌مه‌دی.
دۉستیم خالده‌گه قۉنغیراق قیلیب، وضعیتنی سۉره‌دیم. او بۉغیق و قیغولی آوازده: «تعزیه، مزار قوله‌دی و بیز بیر عصر آرتگه قَیتدیک»، دېدی. طالبان شهرگه کیریب کېلگن و اولر‌نینگ بیرینچی قیلگن ایشی قماقخانه‌گه هجوم قیلیب، محبوسلرنی آزاد اېتیش بۉلگن. آتیشمه آوازلری، خورسندچیلیک هَیقیریقلری و طالبان قۉشیقلری بوتون شهر بۉیلب ترقه‌لگن اېدی.
کۉچه‌لر طالبان‌نینگ موترسایکل‌لریگه تۉلیب کېتگن، مزارشریف اېسه جیمجیت، واهمه‌گه توشگن و جانسیز شهرگه ایلنگن اېدی. آدملر آغیر سکونتگه چۉمگن و طالبان‌نینگ قَیتیشی بیلن ینه ماتم توتگن اېدی.
اېرته‌سی کونی اېرته‌لب کۉپلب آدملر شهردن قاچیب کېتگنی حقیده خبر کېلدی. مملکتدن چیقیب کېتماقچی بۉلگن اَیریم کیشیلر حیرتان چېگره‌سیده طالبان تامانیدن حبسگه آلینگنی اَیتیلردی. بعضیلری اۉلدیریلگن، اَیریملری‌نینگ تقدیریدن اېسه هلی هم خبر یۉق.
کېینگی کونلرده کۉپلب آدملر اوی جهازلرینی؛ جمله‌دن، تخت، مبل، چوکی، قالین و باشقه رۉزغار بویوملرینی ساتووگه قۉییشگن اېدی؛ گۉیا همه وطننی ترک اېتیشگه تیّارلنه‌یاتگندېک اېدی.
ایکّی کوندن کېین اۉز اوییمیزگه قَیتدیک. یېتیب کېلگنیمیزده، اَیریم قۉشنیلریمیز‌نینگ اېشیکلری و خانه‌لری بوزیلگنینی، طالبان اولر‌نینگ اویلرینی اېگه‌للب آلگنینی کۉردیک. بعضی اویلر طالبان قرارگاه‌لریگه ایلنتیریلگن و ینه قۉرقوو همده ظلم‌نینگ آغیر سایه‌سی آدملر‌نینگ حیاتیگه توشگن اېدی.
اۉشه کونلر میلیونلب افغانستانلیکلر اوچون عذاب، تقدیری نامعلوملیک و قیغو‌نینگ ینگی فصلی‌نینگ باشلنیشی اېدی؛ بو کونلر‌نینگ خاطره‌سی هېچ قچان خَیالیمدن اۉچمه‌یدی.
بعضی وطنداشلریمیز تیریک قالیش اوچون کابل قۉنلغه‌سیگه بارگن و اولکن امریکا اوچاقلری بیلن مملکتنی ترک اېتگن کونلر. حتا اَیریم یاشلر امریکا اوچاقلری‌نینگ اوستیدن قوله‌ب توشگن؛ مېن اوچون بو انسان و انسانیت قوله‌شی‌نینگ رمزی بۉلگن لحظه اېدی.
