اداره بازرس ویژه ایالات متحده امریکا برای بازسازی افغانستان (سیگار) در آخرین گزارش خود گفته که گروه‌های تروریستی داعش، القاعده و تحریک طالبان پاکستان آزادانه در خاک افغانستان می‌تازند، فساد گسترده و سوءمدیریت میلیاردها دالر کمک‌های خارجی را به باد داده و حقوق زنان و کودکان این کشور در برابر چشم جامعه جهانی به‌طور سیستماتیک نقض می‌شود. به گفته سیگار، توقف کمک‌های امریکا، بحران بشردوستانه را تشدید کرده و آینده مبهم بازسازی افغانستان را بیش از پیش تیره و تار ساخته است. سیگار داعش خراسان را «جدی‌ترین تهدید» علیه اقلیت‌های قومی مذهبی، کارمندان سازمان ملل، شهروندان خارجی و دیپلمات‌ها در افغانستان توصیف کرده است.
اداره بازرس ویژه ایالات متحده برای بازسازی افغانستان (سیگار) در تازه‌ترین گزارش خود گفته که گروه‌های تروریستی مانند داعش خراسان و تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) همچنان در افغانستان فعال هستند و القاعده نیز از فضای مساعدی برای فعالیت برخوردار است. براساس گزارش، آمار اعلام‌شده از سوی طالبان درباره تعداد نیروهای امنیتی‌شان به‌طور مستقل قابل تایید نیست.
سیگار گزارش سه‌ماهه خود را به کانگرس ایالات متحده ارایه کرده است و گفته که با وجود تعهد طالبان در توافق‌نامه دوحه برای مقابله با گروه‌های تروریستی، نگرانی‌ها درباره تبدیل شدن افغانستان به پناهگاه امن تروریست‌ها همچنان پابرجاست.
اداره بازرس ویژه امریکا با استناد به گزارش تیم نظارت بر تحریم‌های سازمان ملل نوشته که داعش خراسان در افغانستان همچنان «بزرگ‌ترین تهدید تروریستی فرامنطقه‌ای» به‌شمار می‌رود. سیگار داعش خراسان را «جدی‌ترین تهدید» علیه اقلیت‌های قومی مذهبی، کارمندان سازمان ملل، شهروندان خارجی و دیپلمات‌ها در افغانستان توصیف کرده است.
براساس گزارش سیگار، داعش خراسان در ولایت‌های بدخشان، نورستان و کنر پایگاه دارد و این گروه، همراه با وابسته‌گانش، «در برابر فشارهای ضدتروریسم همچنان مقاوم و سازگار باقی مانده‌اند.» در گزارش آمده که طالبان افغانستان از تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) حمایت می‌کند. طبق گزارش، تی‌تی‌پی حدود ۶ هزار و ۵۰۰ جنگ‌جو در افغانستان دارد که عمدتاً در مناطق شرقی کشور مستقر هستند.
مبارزه با مواد مخدر
سیگار در گزارش خود گفته است که تولید تریاک در افغانستان از زمان ممنوعیت آن توسط طالبان در سال ۲۰۲۲ کاهش یافته است، اما فشارهای اقتصادی بر کشاورزان و ظهور مواد مخدر مصنوعی این روند را تهدید می‌کند. طبق گزارش، کشورهای همسایه همچنان مقادیر قابل‌توجهی تریاک و متامفتامین کشف و ضبط می‌کنند که نشان‌دهنده استمرار قاچاق این مواد است.
در گزارش آمده است که فعالیت‌های نظارتی سیگار در این سه ماه شامل هفت بررسی مربوط به مواد مخدر صنعتی و پنج حسابرسی مالی بوده است. این بررسی‌ها نشان می‌دهد که مبلغ ۲۱۴ هزار و ۴۷۴ دالر هزینه‌های مشکوک به‌دلیل نواقص کنترل داخلی و مسایل عدم انطباق پیمانکاران دولت امریکا شناسایی شده است.
همچنین هفت تحقیق جنایی در حال انجام است. ایالات متحده از سال ۲۰۰۸ تا کنون، ۴.۳۹ میلیارد دالر صرفه‌جویی برای مالیات‌دهنده‌گان امریکایی شناسایی کرده است. یکی از برجسته‌ترین تحقیقات سیگار مربوط به داگلاس ادلمن، پیمانکار سابق دفاعی است که در ماه می ۲۰۲۵ به جرایم مالی مرتبط با کلاهبرداری از دولت امریکا و فرار مالیاتی از درآمد قراردادهایش با وزارت دفاع اعتراف کرد. این پرونده به‌عنوان «بزرگ‌ترین پرونده فرار مالیاتی در تاریخ وزارت دادگستری امریکا» توصیف شده است.
قطع کمک‌های امریکا
سیگار در گزارش خود تاکید کرده که در سال ۲۰۲۵، ایالات متحده برای اولین بار در ۲۴ سال گذشته، تمامی کمک‌های خود به افغانستان را متوقف کرد. این اقدام در پی فرمان اجرایی شماره ۱۴۱۶۹ رییس جمهور ترمپ برای بازنگری و همسوسازی کمک‌های خارجی صورت گرفت.
طبق گزارش، تنها سه برنامه مرتبط با افغانستان همچنان فعال باقی مانده‌اند: دو برنامه آموزشی (بورسیه تحصیلی برای دانش‌جویان آنلاین یا دوحه دانشگاه امریکایی افغانستان) و پروژه بررسی تولید تریاک افغانستان که توسط اداره مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد و از دفترهای اتریش و اوزبیکستان اداره می‌شود.
سیگار در این گزارش نوشته که طالبان از تعطیلی برخی برنامه‌ها به‌عنوان بهانه‌ای برای توقیف اقلام با بودجه امریکا، از جمله موترهای زرهی، استفاده کرده‌اند. همچنین در طول این دوره گزارش‌دهی، طالبان موترهای زرهی، موترهای بدون زره، تجهیزات امنیتی حساس و دیگر اموال ارزشمند را از نهادهای همکار مصادره کرده‌اند.
وضعیت بشردوستانه
سیگار اعلام کرده که توقف کمک‌های امریکا شکاف قابل‌توجهی در واکنش بشردوستانه سازمان ملل ایجاد کرده است. سازمان ملل هشدار داده که میلیون‌ها تن در افغانستان دسترسی به خدمات بشردوستانه را از دست خواهند داد. کمک‌های هدفمند سازمان ملل نیز از پوشش ۲۲.۹ میلیون تن به ۱۲.۵ میلیون تن کاهش یافته است.
طبق گزارش سیگار، یک مطالعه نشان داده کمک‌های برنامه توسعه‌ای امریکا با کاهش ۱۵ درصدی مرگ‌ومیر در افغانستان بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ مرتبط بوده است. در حال حاضر، ۱۲.۶ میلیون تن با سطوح بالای ناامنی غذایی حاد مواجه هستند و ۹۰ درصد کودکان خردسال در فقر غذایی زنده‌گی می‌کنند. همچنین از زمان توقف حمایت مالی امریکا، ۴۲۲ مرکز بهداشتی تحت حمایت سازمان جهانی بهداشت (WHO) تعطیل شده‌اند که بر زنده‌گی حدود ۳.۰۸ میلیون تن تاثیر گذاشته است.
طبق گزارش، در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۹ میلیون تن به اجبار از ایران و پاکستان بازگردانده شده‌اند، که این مساله بی‌ثباتی و نیازهای بشردوستانه را در افغانستان تشدید می‌کند.
تعامل بین‌المللی
گزارش تصریح می‌کند که همزمان طالبان «سرکوب‌گرترین سیاست‌ها» علیه زنان و دختران را در جهان به اجرا گذاشته است. دفتر بازرس ویژه امریکا نوشته که براساس ارزیابی‌های مستقل شورای امنیت سازمان ملل، حاکمیت فعلی «غیرقابل تعامل و ناکارآمد» است. در گزارش تصریح شده که ایالات متحده تمرکز خود را در افغانستان بر کاهش تهدیدات تروریستی و بازگرداندن شهروندان امریکایی بازداشت‌شده محدود کرده است. روسیه اولین کشوری است که طالبان را به رسمیت شناخته است.
همچنین در این گزارش گفته است که تصمیم اخیر روسیه برای به رسمیت شناختن طالبان، مسیر تعامل منطقه‌ای با آنان را تغییر داده است. به گفته سیگار، این اقدام ممکن است سایر کشورهای آسیای مرکزی و جنوبی را نیز به سوی برقراری روابط رسمی با طالبان سوق دهد.
براساس گزارش، ایالات متحده در واکنش به نقض گسترده حقوق بشری، روابط خود با طالبان را به حداقل رسانده، اما سازمان ملل همچنان خواستار «تعامل ساختارمندتر و ادامه کمک‌رسانی» است. در گزارش این دفتر آمده است که به‌رغم دیدار نمایندگان سازمان ملل با مقامات طالبان در دوحه، وضعیت همچنان «در بن‌بست باقی مانده است»؛ زیرا طالبان از پذیرش هنجارهای بین‌المللی در ازای دریافت کمک‌های اقتصادی سر باز زده‌است.
سیگار افزوده که دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) برای هیبت‌الله آخوندزاده و عبدالحکیم حقانی، رهبران طالبان، به‌دلیل ارتکاب جنایت علیه بشریت و آزار و اذیت زنان و دختران، حکم بازداشت صادر کرده است.
گزارش به نقل از وزارت خارجه نوشته است: «موضع ایالات متحده این است که نمی‌توانیم به حمایت از طالبان ادامه دهیم، در حالی‌که همزمان از آن‌ها می‌خواهیم به تعهدات بین‌المللی خود پای‌بند باشند و به مسوولیت‌های جهانی افغانستان احترام بگذارند.»
دفتر سربازرس کمک‌های امریکا به فغانستان تاکید دارد که طالبان با پناه‌دادن به گروه‌های تروریستی در کشور و عدم پایب‌ندی به تعهدات خود در توافق‌نامه دوحه و اعمال سیاست‌های سرکوب‌گرانه علیه زنان، بحران کشور را عمیق‌تر کرده است.
سرکوب زنان و دختران توسط طالبان
طالبان حقوق زنان و دختران افغانستان را به‌صورت سیستماتیک و از طریق یک ساختار نهادینه‌شده تبعیض، ظلم و سلطه نقض کرده‌اند، ساختاری که به جنایات علیه بشریت نیز می‌رسد. زنان و دختران از ادامه تحصیل پس از صنف ششم محروم شده و از بسیاری از مشاغل منع شده‌اند.
افغانستان پس از یمن، دومین کشور با پایین‌ترین رتبه در جهان در زمینه توانمندسازی زنان و برابری جنسیتی است.
اقتصاد
رشد اقتصادی افغانستان در سال مالی ۲۰۲۴ محدود باقی ماند و ارزش افغانی در برابر دالر امریکا افزایش یافت. سازمان ملل گزارش داده است که ارسال ارز به افغانستان، به‌دلیل اختلالات بانکی، اقتصاد این کشور را تثبیت کرده اما برای طالبان نیز سودمند بوده است. «صندوق افغان» تا ۳۰ جولای ۲۰۲۵ دارای ۴.۲ میلیارد دالر دارایی است، اما تا کنون هیچ مبلغی به نفع مردم افغانستان پرداخت نکرده است.
سیگار همچنین به نبود یک چارچوب اقتصادی شفاف و پاسخ‌گو اشاره کرده و نوشته است که طالبان در نبود یک نظام قانونی مشروع و بانک مرکزی مستقل، در کنترل منابع مالی و استفاده از کمک‌های بشردوستانه بین‌المللی ناکام بوده‌اند. به گفته سیگار فساد، اختناق و عدم نظارت بین‌المللی موجب شده که میلیون‌ها شهروند افغانستان همچنان در فقر شدید و ناامنی غذایی به‌سر ببرند.
از بین رفتن استقلال نهادهای عدلی و قضایی
سیگار در گزارش خود نوشته که طالبان با استفاده ابزاری از نهادهای قضایی، اقدام به محدودسازی آزادی‌های مدنی و سرکوب اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه زنان و فعالان حقوق بشر، می‌کنند. طبق گزارش، طالبان از سیستم قضایی به‌عنوان ابزاری برای تثبیت قدرت خود و حذف مخالفان بهره می‌برند و قوانین سخت‌گیرانه و غیرشفاف را به گونه‌ای اجرا می‌کنند که جامعه افغانستان را تحت فشار و ترس نگه دارد. در گزارش تصریح شده که زنان بیش‌ترین آسیب را در نتیجه سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان دیده‌اند. همچنین، تاکید شده که روند قضایی طالبان فاقد شفافیت، عدالت و فرصت‌های دفاعی مناسب است و دادگاه‌ها عمدتاً به نفع طالبان حکم می‌دهند.
سیگار به ضعف ساختاری سیستم قضایی اشاره کرده و تاکید دارد که نبود استقلال قضایی و نفوذ طالبان در نهادهای قضایی، باعث شده است که عدالت به صورت گزینشی و با انگیزه‌های سیاسی اعمال شود. افزون بر این، سیگار نوشته که فساد گسترده در نهادهای دولتی از جمله سیستم قضایی طالبان، یکی از بزرگ‌ترین موانع پیشرفت و توسعه افغانستان است.
با این حال سیگار بر ضرورت نظارت بین‌المللی و حمایت از نهادهای مستقل قضایی و مدنی تاکید دارد تا بتوانند در برابر سوءاستفاده‌های طالبان مقاومت کرده و حقوق انسانی و آزادی‌های اساسی مردم افغانستان را تضمین کنند.
نکات برجسته پایان ماموریت سیگار
این گزارش، شصت‌وهشت‌مین و آخرین گزارش فصلی سیگار است که از سال ۲۰۰۸ به‌عنوان جامع‌ترین و پایدارترین منبع تحلیل مستقل درباره بزرگ‌ترین تلاش بازسازی در تاریخ ایالات متحده شناخته شده است.
این گزارش چهار نکته برجسته از فعالیت‌های گسترده خود را ارایه می‌دهد، از جمله چارچوبی استراتژیک شامل هفت سوال اساسی برای هدایت سرمایه‌گذاری‌های آینده در بازسازی، ارزیابی دقیق چالش‌های پایداری پروژه‌های با بودجه امریکا در افغانستان، افشای فساد گسترده که اثربخشی کمک‌های امریکا را کاهش داده و گزارش پیشگامانه درباره پدیده «سربازان خیالی» که تقلب سیستماتیک در پرداخت حقوق نیروهای امنیتی افغانستان (ANDSF) را آشکار کرده است.
در بخشی از این گزارش، سیگار با اشاره به کشته شدن ۲۴۵۹ سرباز امریکایی، هزاران زخمی و بیش از دو تریلیون دالر هزینه در افغانستان نوشته است که علی‌رغم این فداکاری‌ها، ایالات متحده در رسیدن به اهداف استراتژیک خود ناکام مانده است.
سیگار همچنان افزوده است که هشدارهای مکرر درباره احتمال شکست، فساد، ضعف مدیریت و شکنندگی ساختارهای حکومت پیشین افغانستان در طول سال‌های گذشته به مقام‌های امریکایی داده شده بود، اما به گفته سیگار بسیاری از این هشدارها نادیده گرفته شدند.
