شماری از شهروندان افغانستان خواهان گسترش پرداختهای الکترونیکی در کشور هستند. آنان میگویند وابستهگی معاملات روزمره به پول نقد، بهویژه در خرید کالا و پرداخت هزینه خدمات، مشکلاتی را برای آنان ایجاد کرده است. به گفته آنان، فرسودهبودن بانکنوتها، نپذیرفتن پولهای پاره و دشواری انتقال مبالغ بزرگ، از مشکلات استفاده از پول نقد است. این شهروندان میافزایند که پرداختهای الکترونیکی میتواند انتقال پول و پرداخت هزینه کالا و خدمات را بدون حمل پول نقد ممکن کند. از دید آنان، ثبت معاملات در سیستمهای الکترونیکی نیز پیگیری دادوستدهای مالی را آسانتر میسازد.
در مقابل، شماری دیگر از باشندهگان کابل در گفتوگو با روزنامه ۸صبح، درباره گسترش پرداختهای الکترونیکی نگرانی دارند. آنان میگویند نبود برق پایدار، دسترسی محدود به انترنت و خدمات بانکی، استفاده از این سیستم را برای بخشی از مردم دشوار میکند. نگرانی از امنیت حسابهای بانکی، هکشدن اطلاعات و هزینه معاملات بانکی نیز از دیگر چالشهایی است که شهروندان مطرح میکنند.
شمسالله، یکی از باشندهگان کابل، میگوید که مدتهاست از پرداختهای الکترونیکی استفاده میکند و گسترش این سیستم را ضروری میداند. او میافزاید که پرداخت الکترونیکی میتواند از فرسودهشدن بانکنوتها جلوگیری کند و انتقال پول میان شهرها، فروشگاهها و کاروبارهای کوچک را آسانتر سازد.
شمسالله میگوید: «صددرصد از پرداختهای دیجیتلی استفاده میکنم و مدتهاست فکر میکنم که کاش سیستم پرداختها دیجیتلی شود. به نظر من، این سیستم جز در موارد استثنایی، بدی ندارد؛ از فرسودهشدن پول جلوگیری میکند و ارسال و دریافت پول میان شهرها، کاروبارهای کوچک و فروشگاهها را آسانتر میسازد.»
شایسته، یکی دیگر از باشندهگان کابل، نبود برق پایدار، انترنت و ضعف آنتندهی را از موانع گسترش پرداختهای الکترونیکی میداند. او میگوید عادتکردن مردم به این سیستم زمانبر است و نباید پول نقد بهیکباره از بازار حذف شود.
شایسته میگوید: «سیستم بانکی به برق و تجهیزات نیاز دارد، در حالی که بسیاری از مناطق از برق پایدار برخوردار نیستند. نگرانی درباره امنیت مجازی و احتمال هکشدن اطلاعات، هزینه بلند انترنت و ضعف آنتندهی نیز از مشکلات دیگر است. پرداخت الکترونیکی خوب است، اما فکر نمیکنم در افغانستان بهسرعت گسترش پیدا کند؛ چون هزینهبر است. من خودم کارت بانکی ندارم، چون سالانه باید حدود هزار افغانی برای آن پرداخت کنم. با این حال، خوب است که مردم مجبور نباشند پول نقد با خود حمل کنند و بتوانند در هر جا با کارت پرداخت کنند.»
علیاصغر، یکی دیگر از باشندهگان کابل، از گسترش پرداختهای الکترونیکی در افغانستان استقبال میکند. او میگوید استفاده از این سیستم میتواند پرداخت هزینه خدمات، خرید و سایر معاملات روزمره را آسانتر کند و رفتوآمد مردم را کاهش دهد.
علیاصغر میگوید: «اگر سیستمهای پرداخت دیجیتلی در افغانستان درست فعال شود، خودم از آن استفاده میکنم. پرداخت بل برق، خرید و گرفتن برخی خدمات از طریق این سیستمها میتواند رفتوآمد مردم را کم کند و در وقت آنان صرفهجویی شود.»
او در عین حال، ضعف امنیت سایبری را از نگرانیهای اصلی درباره گسترش پرداختهای الکترونیکی میداند. به گفته او، برای گسترش این سیستم، بانکها، فروشگاههای بزرگ و شرکتهای خدماتی باید به شبکه پرداختهای الکترونیکی متصل شوند.
علیاصغر میگوید: «نگرانی من از دیجیتلیشدن پرداختها، ضعف سیستم سایبری در کشور است. اگر امنیت این سیستمها تقویت نشود، مردم بهراحتی نمیتوانند به پرداختهای دیجیتلی اعتماد کنند.»
در همین حال، شماری از کارشناسان مسایل اقتصادی میگویند که گسترش پرداختهای الکترونیکی میتواند وابستهگی به پول نقد و هزینههای مربوط به چاپ و جمعآوری بانکنوتهای فرسوده را کاهش دهد.
میرشکیب میر، یکی از کارشناسان مسایل اقتصادی، گسترش پرداختهای الکترونیکی را در تسهیل معاملات و کاهش هزینههای انتقال پول موثر میداند. او میگوید ثبت معاملات در سیستمهای الکترونیکی میتواند شفافیت دادوستدهای مالی را افزایش دهد. به گفته او، کاهش استفاده از پول نقد، هزینه چاپ، انتقال و جمعآوری بانکنوتهای فرسوده را نیز کاهش میدهد.
آقای میر میگوید: «پرداختهای الکترونیکی میتواند انجام معاملات روزمره، معاملات کوچک و حتی معاملات تجاری بزرگ را سریعتر، سادهتر و شفافتر کند و زمان انجام معاملات را کاهش دهد. از آنجا که معاملات در سیستم ثبت میشوند، پیگیری و شفافیت دادوستدهای مالی نیز بیشتر میشود. با الکترونیکیشدن پرداختها، هزینه چاپ، انتقال و توزیع بانکنوتها و جمعآوری و امحای بانکنوتهای فرسوده کاهش مییابد. همچنان، خطرهای ناشی از انتقال پول نقد نیز با گسترش پرداختهای دیجیتلی کاهش پیدا میکند.»
این کارشناس اقتصادی میگوید که نبود دانش مالی، پایینبودن سطح آشنایی مردم با تکنالوژی، بیاعتمادی، نبود انترنت و برق دایمی و ضعف نظام بانکی را از چالشهای گسترش پرداختهای الکترونیکی در کشور میداند.
پیش از این، بانک مرکزی افغانستان تحت کنترل طالبان اعلام کرده بود که روند دیجیتالیسازی پرداختها بهگونه تدریجی در حال پیشرفت است و تلاش میشود بخشی از معاملات بهجای پول نقد، از طریق کارتهای الکترونیکی انجام شود.
بانک مرکزی تحت کنترل طالبان در قوس ۱۴۰۲ روند جمعآوری بانکنوتهای فرسوده را در سراسر کشور آغاز کرد. این نهاد اعلام کرده است که از آغاز این روند تا کنون، میلیاردها افغانی بانکنوت فرسوده را از چرخه پولی خارج کرده است.
در یک سال گذشته نیز حدود ۲.۵ میلیارد افغانی بانکنوت فرسوده از سوی این نهاد جمعآوری و از چرخه پولی خارج شده است.
