شماری از کارشناسان محیط زیست و پژوهش‌گران حیات وحش هشدار می‌دهند که تغییرات اقلیمی با تغییر شرایط زیستگاه‌های طبیعی، بقای گونه‌های وحشی در افغانستان را تهدید می‌کند. آنان میگویند که افزایش دما، تشدید خشک‌سالی و آب‌شدن یخچال‌های طبیعی، دسترسی حیات وحش به منابع آب و غذا را محدود کرده و زنده‌گی گونه‌هایی چون پلنگ برفی، گوسفند مارکوپولو و پرنده‌گان آبزی را دشوارتر ساخته است. آنان می‌افزایند که این وضعیت، در کنار تخریب زیستگاه‌ها، می‌تواند بر زادآوری و بقای این گونه‌ها تاثیر منفی بگذارد. به گفته آنان، شکار غیرقانونی، قطع جنگلات و تغییر کاربری زمین نیز از عوامل دیگری‌اند که تهدیدها علیه حیات وحش افغانستان را افزایش می‌دهند.
این کارشناسان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح تاکید می‌کنند که نبود آمار دقیق و پژوهش‌های میدانی منظم، ارزیابی میزان تاثیر تغییرات اقلیمی بر حیات وحش افغانستان را دشوار ساخته است. آنان حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی، احیای جنگلات و مراتع و جلوگیری از شکار غیرقانونی را برای حفاظت از گونه‌های وحشی ضروری می‌دانند و خواهان تقویت نظارت بر مناطق حفاظت‌شده و اجرای قوانین محیط زیستی هستند. آنان هشدار می‌دهند که ادامه این وضعیت می‌تواند به کاهش جمعیت گونه‌های وحشی و آسیب بیشتر به تنوع زیستی افغانستان بینجامد.
مجتبی بشری، یکی از پژوهش‌گران منابع طبیعی و حیات وحش، می‌گوید که تغییرات اقلیمی و آب‌شدن یخچال‌های طبیعی در واخان و رشته‌کوه هندوکش، زیستگاه‌های گونه‌های وحشی را تحت تاثیر قرار داده و برخی از این حیوانات را به مهاجرت وادار کرده است. به گفته او، این جابه‌جایی‌ها می‌تواند پراکندهگی جمعیت گونه‌ها را افزایش دهد و دسترسی آن‌ها به منابع غذایی را دشوارتر سازد. بشری می‌افزاید که تغییرات اقلیمی با کاهش منابع غذایی و نزدیک‌شدن حیات وحش به مناطق مسکونی، خطر برخورد میان انسان‌ها و حیوانات را نیز افزایش می‌دهد. از دید این پژوهش‌گر، پلنگ برفی، به‌عنوان یکی از گونه‌های نادر حیات وحش افغانستان، نیز در پی تغییر زیستگاه‌های طبیعی و کاهش دسترسی به طعمه، با تهدیدهای بیشتری روبه‌رو است.
آقای بشری می‌گوید: «وقتی یخچال‌های طبیعی آب می‌شوند و زیستگاه‌های حیات وحش تغییر می‌کند، حیواناتی که در این مناطق زنده‌گی می‌کنند، بخشی از محیط زنده‌گی خود را از دست می‌دهند. در چنین شرایطی، برخی از آن‌ها برای بقا به مناطق پایین‌تر می‌روند یا ناگزیر به مهاجرت می‌شوند. این وضعیت می‌تواند دسترسی آن‌ها به غذا را محدود کند و باعث شود که برای یافتن طعمه به مناطق نزدیک به زنده‌گی مردم بیایند.»
این پژوهش‌گر می‌گوید که تغییرات اقلیمی می‌تواند بر چرخه زنده‌گی و تغذیه برخی گونه‌ها، از جمله خرس‌های قهوه‌ای و سیاه، نیز تاثیر بگذارد. به گفته او، تغییر دما و زمان آغاز فصل‌ها ممکن است الگوی خواب زمستانی و فعالیت این حیوانات را تغییر دهد و در صورت هماهنگ‌نبودن زمان بیداری آن‌ها با دسترسی به غذا، بقای‌شان را با دشواری روبه‌رو سازد.
بشری می‌افزاید: «وقتی زمستان زودتر پایان می‌یابد و هوا گرم می‌شود، ممکن است برخی حیوانات زودتر از حالت معمول از خواب زمستانی بیدار شوند و فعالیت خود را آغاز کنند؛ اما در آن زمان، منابع غذایی کافی در دسترس نباشد. تغییرات اقلیمی از این راه نیز بر زنده‌گی و بقای حیوانات تاثیر می‌گذارد.»
بشری تاکید می‌کند که کمبود پژوهش‌های علمی و میدانی منظم در افغانستان، ارزیابی دقیق تاثیر تغییرات اقلیمی بر گونه‌های حیات وحش را دشوار ساخته است. به باور او، جلب کمک‌های بین‌المللی و اجرای برنامه‌های مشخص حفاظتی می‌تواند به حفاظت از گونه‌های در معرض خطر و زیستگاه‌های طبیعی آن‌ها کمک کند.
کاظم همایون، کارشناس محیط زیست، نیز می‌گوید که نبود آمار دقیق و پژوهش‌های دوام‌دار، ارزیابی پیامدهای تغییرات اقلیمی بر حیات وحش افغانستان را دشوار ساخته است. به گفته او، برای مشخص‌شدن میزان آسیب‌پذیری گونه‌های وحشی، وضعیت آن‌ها باید در مناطق مختلف و در دوره‌های زمانی متفاوت بررسی شود.
همایون می‌افزاید که کاهش بارنده‌گی و تشدید خشک‌سالی می‌تواند منابع آب و غذا را در زیستگاه‌های طبیعی محدود سازد و بر زنده‌گی و زادآوری گونه‌های وحشی تاثیر بگذارد. با این حال، او تاکید می‌کند که برای سنجش دقیق این تاثیرات، باید نقش تغییرات اقلیمی از عواملی چون شکار غیرقانونی و چرای دام تفکیک شود.
همایون می‌گوید: «برای مشخص‌شدن تأثیر تغییرات اقلیمی بر حیات وحش، به پژوهش‌های دوام‌دار و بررسی وضعیت گونه‌ها در مناطق مختلف نیاز داریم. با مقایسه مناطق حفاظت‌شده و غیرحفاظت‌شده می‌توان بهتر تشخیص داد که تغییرات اقلیمی، شکار غیرقانونی و چرای دام هرکدام چه اندازه بر حیات وحش تأثیر گذاشته‌اند.»
این کارشناس محیط زیست حفاظت از مناطق طبیعی، جلوگیری از شکار غیرقانونی و احیای مراتع و تالاب‌ها را از اقداماتی می‌داند که می‌توانند فشار بر گونه‌های وحشی را کاهش دهند. به باور او، اجرای این اقدامات در کنار پژوهش‌های منظم، برای برنامه‌ریزی موثر در زمینه حفاظت از حیات وحش ضروری است.
سید عبدالباسط رحمانی، یکی دیگر از کارشناسان محیط زیست، تخریب زیستگاه‌های طبیعی بر اثر قطع جنگلات، گسترش ساحات مسکونی و تغییر کاربری زمین را از عوامل تهدیدکننده حیات وحش در افغانستان می‌داند. به گفته او، استفاده از جنگلات برای تامین سوخت و مواد ساختمانی و گسترش فعالیت‌های انسانی در مناطق سرسبز، فضای زنده‌گی گونه‌های وحشی را محدود کرده است.
رحمانی می‌افزاید که با ازبین‌رفتن جنگلات و بوته‌زارها، حیوانات بخشی از زیستگاه، منابع غذایی و محل مناسب برای زادآوری خود را از دست می‌دهند. او می‌گوید که خشک‌سالی و تغییرات اقلیمی نیز فشار بر این مناطق را افزایش می‌دهند.
رحمانی می‌گوید: «جنگلات، بوته‌زارها و ساحات سبز از زیستگاه‌های گونه‌های وحشی‌اند. وقتی این مناطق به‌دلیل قطع جنگلات و تغییر کاربری زمین از بین می‌روند، حیوانات محل زنده‌گی و زادآوری خود را از دست می‌دهند و دسترسی آن‌ها به منابع غذایی نیز کاهش می‌یابد.»
این کارشناس محیط زیست، ضعف ظرفیت نهادهای مسوول و پایین‌بودن آگاهی عمومی درباره اهمیت حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی را از دیگر چالش‌ها می‌داند. به باور او، حفاظت از جنگلات و مراتع، جلوگیری از تخریب زیستگاه‌ها و افزایش آگاهی جوامع محلی می‌تواند در کاهش فشار بر حیات وحش نقش داشته باشد.
افغانستان از کشورهای آسیب‌پذیر در برابر تغییرات اقلیمی است. برنامه توسعه‌ای ملل متحد می‌گوید که میانگین دما در این کشور از سال ۱۹۵۰ تاکنون حدود ۱٫۸ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است. بر اساس اطلاعات موجود، افغانستان حدود ۱۲۸ گونه پستاندار و ۵۰۰ گونه پرنده دارد؛ اما به‌دلیل نبود پژوهش‌های جامع، آمار دقیق گونه‌های در معرض خطر روشن نیست. افزایش دما، تغییر الگوی بارنده‌گی و تشدید خشک‌سالی، نگرانی‌ها درباره وضعیت زیستگاه‌های طبیعی و آینده حیات وحش این کشور را افزایش داده است.
