شماری از کاربران میگویند که با وجود پیشرفتهای جهانی در عرصه تکنالوژی، فضای سایبری در افغانستان همچنان شکننده و ناامن باقی مانده است. آنان میافزایند که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، نظارت و کنترل بر فعالیتهای کاربران افزایش یافته و امنیت اطلاعات شخصی مردم به کمترین حد خود رسیده است. به گفته آنان، نبود نهادهای مسوول و موثر برای پیگیری جرایم سایبری باعث شده بسیاری از کاربران قربانی هک، ساخت حسابهای جعلی، افشای اطلاعات شخصی و سوءاستفادههای گسترده در فضای مجازی شوند. برخی از کاربران میگویند که طالبان با ساخت حسابهای جعلی به نام خبرنگاران و فعالان مدنی، به آزار و بدنامسازی آنها میپردازند.
سمیرا، یکی از کاربران، میگوید که فضای مجازی در افغانستان از امنیت سایبری کافی برخوردار نیست. او میافزاید که پس از سلطه طالبان، این فضا بیش از پیش به محیطی تهدیدآمیز و نگرانکننده برای زنان تبدیل شده است.
این کاربر میگوید: «من در فیسبوک بسیار فعال بودم و دوست داشتم عکسها و لحظات سفرهایم را با دیگران به اشتراک بگذارم. اما همین فعالیت باعث شد فردی به نام من حساب جعلی بسازد و حتا به نزدیکانم پیام دهد و از آنها درخواست پول کند. این تجربه بسیار تلخ بود و موجب شد حضورم در فضای مجازی را محدود کنم و دایره دوستانم را کاهش دهم.»
فرشته، یکی دیگر از کاربران، میگوید که حساب فیسبوک او هک شده و از آن زمان تا کنون دیگر نمیتواند عکسهای شخصیاش را به اشتراک بگذارد. او میافزاید: «احساس امنیت نمیکنم که محتوای خود را منتشر کنم، چون میترسم دوباره هک شوم و اطلاعات و عکسهایم به دست هکرها بیفتد.»
نازنین (مستعار)، یکی دیگر از کاربران شبکههای اجتماعی، میگوید که بهدلیل نبود فرهنگ صحیح استفاده از فضای مجازی، ترجیح میدهد عکسهای شخصیاش را در صفحات اجتماعی منتشر نکند.
امید پویا، یکی از باشندهگان کابل، میگوید که بهدلیل آگاهی از روشهای محافظت از حسابهای کاربری، تا کنون هیچیک از حسابهایش هک نشده است. او میافزاید: «بسیاری پیام میفرستادند که ما افراد مورداعتمادیم، افراد آسیبپذیر را میشناسیم و خواستند برایشان پول بفرستم. اما چون آگاهی دارم، فریب نخوردم.»
در همین حال، شماری از چهرههای شناختهشده رسانهای در افغانستان خواستار مجازات افرادی شدهاند که از هویت واقعی یا حقوقی آنها سوءاستفاده میکنند.
این چهرهها از پلتفرمهایی مانند متا (فیسبوک و اینستاگرام) و تیکتاک میخواهند که برای افراد شناختهشده قوانین و تدابیر مشخصی وضع کنند تا دیگران نتوانند با ساخت حسابهای جعلی یا سوءاستفاده از هویت آنان به اعتبار و امنیتشان آسیب برسانند. به گفته آنان، نبود سازوکارهای موثر برای احراز هویت کاربران و نظارت ناکافی بر محتوای منتشرشده، زمینه را برای ساخت حسابهای جعلی و انتشار اطلاعات نادرست فراهم کرده است.
تهمینه عثمانی، یکی از خبرنگاران در تبعید، میگوید: «در دنیای امروز، امنیت سایبری تنها یک موضوع فنی نیست؛ بلکه فراتر از آن رفته و بهطور مستقیم با حیثیت، سلامت روانی و اعتماد اجتماعی ما ارتباط دارد. زمانی که یک فرد ناشناس از تصویر، صدای مصنوعی یا نام یک شخصیت معتبر برای اهداف مغرضانه استفاده میکند، نهتنها به شخصیت آن فرد آسیب میزند، بلکه به اعتماد جمعی نیز ضربه وارد میکند.»
مرضیه حفیظی، خبرنگار دیگری در تبعید، میگوید: «برخی افراد فقط برای گرفتن لایک و کامنت، از عکسها و ویدیوهای شخصیتهای شناختهشده سوءاستفاده میکنند. این کار نه تنها به شخصیت آن افراد آسیب میزند، بلکه باعث کاهش اعتماد عمومی به محتوای منتشرشده در شبکههای اجتماعی میشود. بسیاری از کاربران، بهویژه زنان، از ترس سوءاستفاده، دیگر عکسهای خود را منتشر نمیکنند.»
این خبرنگار میافزاید: «بارها از نام من سوءاستفاده شده. حتا یک حساب جعلی در توییتر ساخته بودند که ادعا میکرد افغانها را بهطور قاچاقی به اروپا منتقل میکند یا آگهیهای کاریابی منتشر میکرد. این موضوع برایم مشکلات زیادی به وجود آورد. تا جایی که حتا برخی افراد حاضر نبودند با من عکس بگیرند چون تصور میکردند من از شبکههای اجتماعی سوءاستفاده میکنم.»
شایسته، خبرنگار، میافزاید: «وقتی ما بهعنوان یک دختر در رسانهها فعالیت میکنیم، تمام تلاشمان این است که تصویری مثبت و درست از خود در ذهن مردم باقی بماند، بهویژه در شبکههای اجتماعی که اغلب بر پایه قضاوت شکل گرفتهاند. اما کسانی هستند که صرفاً برای جذب لایک و فالوئر، حسابهایی به نام ما میسازند و به اعتبار و شخصیت ما آسیب میزنند.» به گفته او، ناآگاهی عمومی درباره تفاوت میان حسابهای جعلی و واقعی، این مشکل را گستردهتر کرده است.
این خبرنگار تاکید میورزد: «آزاردهندهترین بخش این ماجرا این است که از عکسهای ما استفاده میکنند و همراه آن جملاتی تند و خشن مینویسند؛ طوری که خود ما آنها را گفتهایم. مردم هم بدون تحقیق، باور میکنند و در قسمت کامنتها شروع به قضاوت میکنند.»
این در حالی است که یافتههای گزارش روزنامه ۸صبح نشان میدهد طالبان بهطور گستردهای از هویت چهرههای شناختهشده سوءاستفاده میکنند تا زنان فعال مدنی را تعقیب کرده و مورد آزار و بدنامسازی قرار دهند.
یکی از این حسابها با نام «سونیا نیازی» در شبکه ایکس فعال است که تحت کنترل واقعی صاحب نام آن نیست؛ اما طالبان از آن برای انتشار مطالب به نفع خود بهره میبرند. نمونههای مشابه دهها حساب دیگر نیز وجود دارد که حتا زیر خبرهای رسانههای مستقل، کامنتهای هدفمند و تهمتآمیز مینویسند تا رسانهها و فعالان رسانهای را «دروغگو» ثابت کنند.
در روزهای اخیر، صدها حساب کاربری وابسته به بخشهای تبلیغاتی گروه طالبان در پلتفرم ایکس نشان تیک آبی دریافت کردهاند. این افراد علاوه بر تبلیغات به نفع طالبان، زیر خبرهای رسانههای مستقل و پستهای خبرنگاران، فعالان حقوق بشر و زنان، کامنتهای تهدیدآمیز، توهینآمیز و تحقیرآمیز منتشر میکنند تا آنها را بدنام کرده و اعتبارشان را زیر سوال ببرند.
