شماری از باغداران در کوهدامن از کاهش بهای محصولات‌شان، نبود سردخانه و محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی شکایت دارند. آنان می‌گویند که به‌دلیل افت قیمت محصولات در بازارهای داخلی، ناگزیر شده‌اند حاصل دست‌رنج‌شان را با بهای بسیار پایین به فروش برسانند؛ به‌گونه‌ای که حتا هزینه‌های تولید نیز جبران نشده است. در همین حال، شماری از کارشناسان مسایل اقتصادی هشدار می‌دهند که کمبود سردخانه‌های معیاری و محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، فرصت‌های فروش محصولات باغی را محدود ساخته و درآمد باغداران در کوهدامن و دیگر مناطق افغانستان را کاهش داده است.
گل‌احمد، باشنده ولسوالی فرزه کابل و باغ‌دار انگور، می‌گوید که در سال‌های اخیر به‌دلیل کاهش قیمت انگور در بازار، مجبور شده است محصولاتش را با بهای بسیار پایین به تاجران بفروشد؛ به‌گونه‌ای که حتا هزینه‌های صرف‌شده برای تولید این محصول نیز جبران نشده است.
این باشنده فرزه می‌افزاید: «از آغاز سال برای باغ خود کارگر روزمزد استخدام کردم، کود خریدم و برای حل مشکل کم‌آبی حدود ۴۰۰ هزار افغانی مصرف کردم تا یک چاه عمیق حفر کنم. اما حالا که انگور را برداشت کرده‌ام، مجبور شدم هر خروار آن را به چهار هزار افغانی به تاجران بفروشم. این مبلغ حتا هزینه‌هایی را که کرده بودم، پوره نمی‌کند. اگر انگور را نمی‌فروختم، خراب می‌شد؛ از سوی دیگر، تعداد سردخانه‌ها محدود است و هزینه نگهداری محصولات در آن‌ها نیز بلند است. و حتا می‌شود گفت در تمام کوهدامن هیچ سردخانه‌ای نیست.»
این باغ‌دار می‌گوید که در سال‌های گذشته، زمانی که مسیرهای تجارتی با پاکستان باز بود، می‌توانست انگور خود را با قیمت بسیار مناسب‌تری به فروش برساند؛ اما اکنون کاهش قیمت‌ها و محدودیت در دسترسی به بازار، او و دیگر باغداران را با مشکلات اقتصادی روبه‌رو کرده است.
این باشنده والسوالی فرزه می‌گوید: «در گذشته، زمانی که راه‌های پاکستان باز بود، هر خروار انگور را حتا به ۲۰ تا ۳۰ هزار افغانی نیز می‌فروختم؛ اما حالا با این همه زحمت و هزینه، محصول خود را به قیمت بسیار پایین می‌فروشم. از این همه زحمت بی‌نتیجه، دلسرد شده‌ایم.»
شیرآغا، یکی دیگر از باغداران کوهدامن، نیز از کاهش بهای محصولات زراعتی شکایت دارد و می‌گوید که پایین‌بودن قیمت‌ها، در کنار هزینه‌های بلند تولید، انگیزه باغداران برای ادامه فعالیت و پرورش محصولات در سال‌های آینده را کاهش داده است.
شیرآغا می‌افزاید: «ما زحمت می‌کشیم و هزینه می‌کنیم، اما محصولات خود را به قیمت بسیار پایین می‌فروشیم. یک سیر انگور در بازار از ۴۰ تا حداکثر ۱۰۰ افغانی، یک سیر رومی حدود ۵۰ افغانی، یک کیلو امرود ۲۰ افغانی، یک سیر کچالو و پیاز بین ۵۰ تا ۶۰ افغانی و یک سیر سیب بین ۶۰ تا ۷۰ افغانی به فروش می‌رسد. آن‌هم اگر خود ما باغداران مستقیم به مردم بفروشیم، اما اگر به تجار بفروشیم ارزان‌تر از این می‌شود. در فصل برداشت تربوز و خربوزه نیز مجبور شدیم محصولات خود را به ارزان‌ترین قیمت، حتا هر دانه به ۱۰ تا ۲۰ افغانی، بفروشیم.»
این باغ‌دار می‌گوید: «ادامه چنین وضعیتی، نگرانی‌های جدی را در میان باغداران به وجود آورده است؛ زیرا با توجه به هزینه‌های تولید و قیمت پایین فروش محصولات، مشخص نیست که آنان چگونه می‌توانند برای سال آینده انگیزه و توان مالی لازم برای ادامه فعالیت‌های زراعتی خود را حفظ کنند.»
سردار، باغ‌دار سیب در ولسوالی شکردره، می‌گوید که با وجود تلاش و زحمت یک‌ساله، عواید حاصل از فروش محصولاتش پاسخگوی هزینه‌های تولید و نگهداری باغ نیست. او می‌گوید که باغداران در طول سال برای پرورش و نگهداری محصولات‌شان هزینه می‌کنند و با وجود کمبود آب، به امید کسب درآمد از فروش محصولات‌شان تلاش می‌ورزند؛ اما با رسیدن فصل برداشت و افزایش عرضه سیب در بازار، قیمت‌ها کاهش می‌یابد و محصولات‌شان به بهای مناسب به فروش نمی‌رسد.
سردار می‌افزاید: «ما باغداران در طول سال زحمت می‌کشیم و هزینه می‌کنیم، به‌ویژه در شرایطی که با کم‌آبی نیز روبه‌رو هستیم. امید ما به درآمدی است که از فروش محصولات خود به دست می‌آوریم؛ اما در پایان سال، به‌دلیل افزایش عرضه در بازار، قیمت سیب پایین می‌آید و محصولات ما به اندازه زحمات و هزینه‌هایی که برای تولید آن صرف کرده‌ایم، به فروش نمی‌رسد.»
این باغ‌دار می‌گوید که نگهداری محصولات در سردخانه‌های شخصی هزینه‌های زیادی دارد و خواهان فراهم‌سازی سردخانه‌های دولتی و ایجاد زمینه صادرات محصولات زراعتی به بازارهای بین‌المللی، از باغداران است.
او تاکید می‌کند: «استفاده از سردخانه‌های شخصی هزینه زیادی دارد. خواست ما باغداران این است که سردخانه‌های دولتی ایجاد شود و زمینه صادرات محصولات ما به خارج از کشور فراهم گردد تا بتوانیم محصولات خود را با قیمت مناسب به فروش برسانیم.»
احمد (مستعار)، یکی از باشنده‌گان کوهدامن، می‌گوید: «حالت از مردم عشر می‌گیرد. از هر خلطه انگوری که از کوتل خیرخانه می‌گذرد می‌شود، ۳۰ روپیه می‌گیرد و ۵۰ روپیه هم از باغ‌بان می‌گیرد. مردم انگور را کشمش کرده‌اند، اما کسی کشمش نمی‌خرد. در این حالت، مردم توان تامین مصارف خود را هم ندارند، اما عشر می‌دهند.»
در همین حال، سیر قریشی، کارشناس مسایل اقتصادی، می‌گوید که نبود سردخانه در کوهدامن سبب می‌شود باغداران نتوانند محصولات‌شان را برای مدت طولانی نگهداری کنند. به گفته او، در فصل برداشت، هم‌زمانی عرضه محصولات در بازار، باغداران را ناگزیر می‌سازد تا محصولات‌شان را پیش از فاسدشدن و با بهای پایین‌تر به فروش برسانند.
آقای قریشی می‌افزاید: «دسترسی محدود به خریداران خارجی، میزان تقاضا را کاهش می‌دهد و در نتیجه، درآمد باغداران نیز کم‌تر می‌شود. برای صادرات، تنها کیفیت خوب محصولات کافی نیست؛ بلکه بسته‌بندی معیاری، دریافت تصدیق‌نامه‌های صحی و فراهم‌سازی امکانات انتقال سرد نیز ضروری است. ایجاد این امکانات و برقراری ارتباط مستقیم با خریداران خارجی می‌تواند زمینه صادرات مطمین‌تر و پایدارتر محصولات را فراهم سازد.»
شکیب (مستعار)، کارشناس دیگر مسایل اقتصادی، هشدار می‌دهد که کمبود سردخانه‌های معیاری و محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، درآمد باغداران کوهدامن و سایر مناطق افغانستان را کاهش داده است.
به گفته او، باغداران به‌دلیل نبود امکانات کافی برای نگهداری محصولات، مجبورند انگور، سیب و زردآلو و دیگر محصولات‌شان را در فصل برداشت با قیمت پایین بفروشند یا بخشی از آن را به‌دلیل فساد از دست بدهند. این وضعیت، ضایعات محصولات را افزایش داده و انگیزه سرمایه‌گذاری در باغداری را کاهش داده است.
او می‌گوید: «نبود سردخانه‌های معیاری سبب از دست رفتن فرصت‌های صادراتی و افزایش واردات میوه و سبزیجات از کشورهای همسایه شده است؛ در حالی که سردخانه‌ها می‌توانند زمینه تنظیم عرضه، حفظ کیفیت محصولات و دسترسی بهتر به بازارهای منطقه‌ای و جهانی را فراهم کنند.»
این کارشناس مسایل اقتصادی، ترس از فاسدشدن محصولات و عرضه یک‌باره و بیش از حد آن‌ها به بازار را از عوامل کاهش قیمت‌ها می‌داند.
او می‌افزاید: «مشکلات ترانزیتی، بسته‌شدن مرزها، کمبود سردخانه‌ها، وابسته‌گی به بازارهای سنتی، ضعف در بازاریابی و برندسازی، رقابت منطقه‌ای و کمبود سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی، از مهم‌ترین موانع صادرات محصولات زراعتی افغانستان به شمار می‌روند.»
این در حالی است که شماری از بازرگانان در افغانستان ماه گذشته در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح از نبود سردخانه‌های معیاری در کشور شکایت کرده بودند. آنان گفته بودند که کمبود امکانات مناسب برای نگهداری محصولات، همه‌ساله سبب فاسدشدن و ضایع‌شدن بخشی از محصولات زراعتی، به‌ویژه میوه‌های تازه، می‌شود و زیان‌های مالی زیادی به بازرگانان و دهقانان وارد می‌کند. این بازرگانان افزوده بودند که هرچند در سال‌های اخیر شماری از سردخانه‌های خصوصی در کشور ایجاد شده، اما ظرفیت این سردخانه‌ها پاسخگوی نیاز بازرگانان و دهقانان نیست. به گفته آنان، نبود ظرفیت کافی برای ذخیره‌سازی باعث می‌شود بازرگانان محصولات‌شان را در مدت کوتاه و با قیمت پایین به بازار عرضه کنند تا از فاسدشدن آن‌ها جلوگیری شود.
