باشندهگان کابل میگویند که پس از اخراج گسترده مهاجران افغانستان از کشورهای همسایه، بهویژه ایران، مالکان خانهها کرایه مسکن را بهگونهای چشمگیر افزایش دادهاند. آنان میافزایند که بازگشت دستهجمعی مهاجران باعث بالا رفتن تقاضا برای مسکن شده و بسیاری از مالکان با چند برابر کردن کرایهها، فشار مضاعفی بر کرایهنشینان وارد کردهاند. به گفته آنان، این وضعیت در سایه بحران اقتصادی کنونی، زندهگی را برای اقشار کمدرآمد و آسیبپذیر دشوارتر از گذشته ساخته است.
این باشندهگان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح تاکید میکنند که دیگر توان پرداخت کرایههای فعلی را ندارند و ناگزیر شدهاند برای تامین آن، از هزینههای ابتدایی زندهگیشان بکاهند. به گفته آنان، برخی خانوادهها برای پرداخت کرایه ماهانه، حتا از نیازهای ضروری مانند تغذیه مناسب کودکان خود صرفنظر میکنند. آنان از طالبان میخواهند تا با نظارت جدی بر بازار مسکن، وضع مقررات مشخص و جلوگیری از افزایش خودسرانه کرایهها، به این وضعیت نابسامان پایان دهند. این باشندهگان هشدار میدهند که در صورت بیتوجهی، این بحران میتواند پیامدهای اجتماعی گسترده و جبرانناپذیری در پی داشته باشد.
ریحانه، زن ۳۲ سالهای که همراه با سه فرزند خردسالش در یکی از کوچههای تنگ ناحیه اول کابل زندهگی میکند، از افزایش بیرویه کرایه خانهها شکایت دارد. او میگوید که شوهرش کارگر روزمزد است و نه تنها درآمد ثابتی ندارد، بلکه در بسیاری از روزها اصلاً کاری برایش پیدا نمیشود.
ریحانه و خانوادهاش بیش از پنج سال است که در یک خانه کوچک و گِلی زندهگی میکنند؛ خانهای که پیشتر ماهانه سههزار افغانی کرایه میدادند. اما حالا، صاحبخانه بدون هیچ هشدار یا اطلاع قبلی، کرایه را به هفتهزار افغانی افزایش داده و گفته است: «یا کرایه بدهید یا خانه را تخلیه کنید.» او با نگرانی میگوید: «شوهرم بعضی روزها فقط صد افغانی پیدا میکند. من از کجا هفت هزار بدهم؟ سه طفل دارم. اگر از خانه بیرون شویم کجا برویم؟ انصاف داشته باشین خدا را در بالای سر شان بگیرند.»
این زن از شهرداری طالبان در کابل میخواهد که بر صاحبان املاک نظارت جدی داشته باشند تا افراد کمدرآمد از این ناحیه آسیب نبینند.
زهرا حسینی، یکی از باشندهگان پلسرخ کابل، میگوید که پس از بازگشت گسترده مهاجران به کشور، کرایه خانهها بهطور چشمگیری افزایش یافته است. به باور او، این روند باعث شده بسیاری از خانوادهها توان تامین مسکن را از دست بدهند. او میافزاید: «کرایه خانهها به خاطر آمدن مهاجران خیلی بالا رفته. از هر سمت مردم میآیند و این باعث شده تقاضا برای خانه زیاد شود؛ به حدی که دیگر بسیاری توان پرداخت ندارند.»
قربانعلی، از باشندهگان ناحیه چهارم کابل، میگوید که این روزها پیدا کردن خانه در کابل به یک چالش جدی تبدیل شده و کرایه خانهها نیز بهگونه نگرانکنندهای افزایش یافته است. او میافزاید: «مردم با مشکلات شدید در این زمینه روبهرو هستند. خانه هم پیدا نمیشود و اگر پیدا شود، کرایهاش از توان خیلیها خارج است.»
این باشنده کابل با انتقاد از عملکرد وزارت عدلیه طالبان میگوید: «قبلاً وزارت عدلیه [طالبان] اعلام کرده بود که در صورت افزایش بیرویه کرایهها مردم میتوانند شکایت کنند، اما عملاً هیچ اقدامی صورت نگرفته و هیچ توجهی به افزایش بهای خانهها نشده است.»
قربانعلی میافزاید که در حال حاضر، کرایه یک خانه سهاتاقه در کابل بیشتر از ۱۵ هزار افغانی است و خانههای دو اتاقه نیز کمتر از ۱۰ هزار افغانی یافت نمیشود. به گفته او، این وضعیت پس از آغاز روند اخراج مهاجران افغانستان از پاکستان شکل گرفت و با بازگشت مهاجران از ایران شدت بیشتری یافته و شماری از خانوادهها با مشکل سرپناه روبهرو شدهاند.
بسیاری از این خانوادهها که پیشتر با پرداخت سه تا هفت هزار افغانی خانهای کوچک اجاره میکردند، اکنون ناچارند برای همان خانهها بیش از ۱۰ تا ۱۵ هزار افغانی بپردازند. این افزایش سرسامآور، زندهگی هزاران خانواده کارگر، بازنشسته و کمدرآمد را تا مرز فروپاشی اقتصادی و انسانی کشانده است.
عبدالروف، پس از هفت سال کارگری در مشهد، همراه با همسر و سه فرزندش، چند هفته پیش به کابل بازگشت. او در یک کارخانه کاشیسازی مشغول به کار بود، اما با آغاز موج جدید اخراج مهاجران، توسط پولیس ایران بازداشت و اخراج شد.
این پناهجو که تازه به کشور برگشته میگوید که حالا در حومه غرب کابل، در خانهای که بهطور موقت با اقوامش شریک است، زندهگی میکند. او با شکایت از وضعیت کنونی میگوید: «دنبال خانه زیاد گشتم هر جا که رفتم، گفتند کرایهاش پانزده تا بیست هزار افغانی است. کار ندارم، پول هم ندارم. کرایه از طاقتم بالا است.»
عبدالروف میگوید که در ایران با تمام سختیها توانسته بود برای خانوادهاش نان بخرد، اما حالا در کشور خودش حس بیپناهی میکند: «آمدیم به خاک خود، اما جایی برای ایستادن نداریم. هر روز دنبال کار میگردم، شب با فکر کرایه و غذا خوابم نمیبرد.» او تنها یکی از هزاران مهاجری است که پس از بازگشت اجباری به افغانستان، با بحران مسکن، بیکاری و آیندهای نامعلوم دستوپنجه نرم میکند.
معصومه، یکی دیگری از باشندهگان کابل، میگوید که خواهرش قرار است هفته آینده از ایران به کابل بازگردد. او میافزاید که در روزهای اخیر تلاش زیادی کرده تا برای خواهرش خانهای مناسب پیدا کند، اما موفق نشده است. به گفته معصومه، خانههایی که پیشتر با دو تا سه هزار افغانی قابل کرایه بودند، حالا به پنج تا شش هزار افغانی افزایش یافتهاند. او از این وضعیت ابراز نگرانی میکند و میگوید: «با این روند، تامین سرپناه برای خانوادههای بازگشتی روزبهروز دشوارتر میشود.»
شماری از مسوولان رهنمای معاملات در کابل میگویند که در سه تا چهار ماه گذشته، کرایه خانهها در این شهر بهگونه چشمگیر افزایش یافته است.
فضلالرحمان، یکی از مسوولان رهنمای املاک در کابل میگوید: «آپارتمانهای سه یا چهار اتاقه که پیش از این با کرایه ۶ تا ۱۰ هزار افغانی در اختیار مردم قرار میگرفت، اکنون با بهای ۱۵ تا ۲۰ هزار افغانی کرایه داده میشود.»
این رهنمای معاملات میافزاید: «در مناطقی مانند قلعه فتحالله، تایمنی، خیرخانه، شهرک شیخ زاهد، معمار شهر و خواجهرویش (قصبه)، قیمت کرایه خانههای کوچک نیز افزایش یافته است. خانههایی که پیشتر با ۳ تا ۴ هزار افغانی کرایه داده میشدند، اکنون با بهای ۷ تا ۱۰ هزار افغانی اجاره میروند.»
فضلالرحمان میگوید که مراجعین آنها شامل مهاجران و خانوادههای داخلی هستند، اما بیشتر تماسها مربوط به خانوادههای مهاجر است. او تاکید میکند که یافتن خانههای دو یا سه اتاقه در این مناطق بسیار دشوار شده است.
این شکایتها در حالی افزایش یافته که وزارت عدلیه طالبان از شهروندان خواسته است در صورت افزایش بیرویه کرایه خانههایشان، از مالکان منازل شکایت کنند.
این وزارت اعلام کرده بود که مالکان خانهها در صورت افزایش کرایه نسبت به سال گذشته، مورد بازپرس قرار خواهند گرفت. همچنین، در پیامی در ایکس هشدار داده است که دفترهای رهنمای معاملات، در صورت اخذ کمیشن بیشتر از مقدار تعیینشده، به نهادهای عدلی و قضایی معرفی خواهند شد.
