شماری از شهروندان کشور که بهتازهگی به افغانستان بازگشتهاند، از وضعیت نابسامان و سرنوشت نامعلوم خود ابراز نگرانی میکنند. آنان میگویند برای ساختن آیندهای بهتر، همه داراییهای خود را فروختهاند، اما پس از بازگشت، نه سرپناهی دارند و نه توان شروع دوباره زندهگی پیدا کردهاند. این بازگشتکنندهگان با چالشهای جدی از جمله فقر، بیکاری و فقدان حمایت روبهرو هستند و به توجه فوری نهادهای کمککننده نیاز دارند تا بتوانند زندهگی خود و خانوادههایشان را بازسازی کنند.
برخی از بازگشتکنندهگان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگویند که سرنوشت نامعلوم، بیپناهی، فقر و بیکاری و بسته بودن تمام راههای پیشرویشان، زندهگی را برای آنان به چالشی جدی تبدیل کرده است. این خانوادهها هشدار دادهاند که ادامه چنین وضعیتی نهتنها آنان را از پا میاندازد، بلکه ممکن است موج تازهای از بحرانهای اجتماعی و اقتصادی را در کشور رقم بزند.
سبحان عزیزی (مستعار)، یکی از کسانی که بهتازهگی به افغانستان بازگشته، میگوید یکی از اصلیترین مشکلات پس از بازگشت، بیکاری و بالا بودن هزینه کرایه خانه است. او تاکید میکند که برای داشتن زندهگی بهتر، پیش از رفتن به ایران، خانه و موتر خود را فروخته است. سبحان اضافه میکند که آنچه او را نگران و ناامید میکند، ادامه این وضعیت است.
سبحان میافزاید: «تنها دلیل رفتن من به ایران، بیکاری بود. من با همسر و دو کودک خردسالم کشور را ترک کردم تا زندهگی بهتری داشته باشیم، اما حالا نمیدانم وضعیت از این هم بدتر میشود یا نه. هر روز را با استرس سپری میکنم و تا حالا موفق به یافتن شغل مناسب نشدهام. در رفتن به ایران همه داراییهایم را از دست دادم و در تبادله پول نیز ضرر زیادی کردم. وضعیت بسیار ناامید کننده است چون شرایط سخت و بازار کار محدود است.»
این مرد تصریح میکند که اکنون در یک خانه کرایهای در ناحیه یازدهم کابل زندهگی میکند و با شروع زمستان و سرمای شدید، شرایط زندهگی برای او دشوارتر شده است. او میگوید مراقبت از کودکان خردسالش در این وضعیت، چالشی بزرگ است. به گفته او، برای گرم کردن خانه مجبور است از برق استفاده کند، در حالی که قطعیهای مکرر برق در این منطقه زندهگی او را سختتر کرده است.
قسیم یوسفی (مستعار)، یکی از نظامیان پیشین، میگوید که با سلطه طالبان تصمیم گرفت به ایران مهاجرت کند. او تاکید میکند پولی نداشت و برای تامین هزینه غیرقانونی رفتن، فرش و وسایل خانهاش را فروخت، زیرا توان مالی استفاده از پاسپورت را نداشت. قسیم اضافه میکند که تمام خطرات مسیر و دشواریهای آن را به جان خرید تا زندهگی بهتری داشته باشد و از دغدغههای روزمره دور شود، اما بهدلیل بازگشت اجباری دوباره به افغانستان بازگردانده شد و اکنون در میان مشکلات و نابسامانیهای روزگار سردرگم مانده است.
آقای یوسفی میگوید: «وقتی حکومت سقوط کرد، هیچ راهی برای ماندن ندیدم. چون فرزندانم همه زیر ۱۸ سال بودند و نمیتوانستند کار کنند، مجبور شدم به ایران بروم. در ایران در کارخانه گودیسازی کار میکردم و زندهگی متوسطی داشتم؛ اما پس از بازداشت پسرم توسط پولیس، مجبور شدم به افغانستان بازگردم. حالا در کابل میان بیکاری و پناهندهگی سردرگم ماندهام و نمیدانم چگونه دوباره از صفر شروع کنم. حتا ابتداییترین وسایل زندهگی را ندارم.»
شکیلا، یکی دیگر از مهاجران که بهتازگی همراه خانواده نُه نفره خود به کشور بازگشته است، میگوید: «پسرانم بیش از سه ماه است که بهدنبال کار هستند، اما تا کنون موفق نشدهاند.» او از سازمانهای کمککننده میخواهد برای بازگشتکنندهگان شرایط و امکانات لازم را فراهم کنند و از کشورهای همسایه میخواهد از اخراج مهاجران خودداری کنند، زیرا اگر شرایط زندهگی مساعد بود، هرگز کشور را ترک نمیکردند.
شکیلا میگوید: «در ایران جای نداشتیم و در کابل زندهگی و آیندهای نداریم. کار نیست و هزینهها بسیار بالاست. اگر زندهگی خوب بود، چرا کشور را ترک میکردم؟ پسران من هر دو دانشجوی رشته طب دندان در یکی از دانشگاههای خصوصی بودند، اما بهدلیل فقر نتوانستم فیس آنها را پرداخت کنم و به ایران رفتم. اکنون در کنار غم بیسرنوشتی پسرانم، نگران بیکاری آنها نیز هستم. هر صبح را با دغدغه مخارج روزانه آغاز میکنم.»
این در حالی است که تام فلیچر، معاون دبیر کل سازمان ملل در امور بشردوستانه گفته است که بیش از دو میلیون مهاجر در سال جاری به افغانستان برگشتهاند.
همزمان، جورجیوت گانیون، سرپرست دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، گفته است بازگشت نزدیک به ۲.۵ میلیون تن از ایران و پاکستان در سال ۲۰۲۵ بیانگر افزایش ششدرصدی جمعیت است؛ افزایشی که بحرانهای اقتصادی، اقلیمی و انسانی ریشهدار در کشور را تشدید میکند.
سرپرست یوناما همچنان تصریح کرده است که بسیاری از زنان و دخترانی که به افغانستان بازمیگردند، دارای مهارتها و ظرفیتهاییاند که میتواند اقتصاد را تقویت کند؛ اما اجازه استفاده از این مهارتها را ندارند.
در همین حال، خبرگزاری باختر، زیر کنترل طالبان، روز جمعه ۲۱ قوس گزارش داد که ۶۶ خانواده از طریق پل ابریشم در نیمروز، ۴۰ خانواده از طریق اسلام قلعه در هرات، ۶۴۳ خانواده از طریق سپینبولدک در قندهار، ۳۲۴ خانواده از طریق تورخم در ننگرهار و ۳۶ خانواده از طریق بهرامچه در هلمند به کشور بازگشتهاند. دو روز پیش نیز نزدیک به ۴۰۰ خانواده مهاجر به کشور برگشته بودند.
از سوی دیگر، سازمانهای امدادرسان نیز هشدار میدهند که خانوادههای مهاجری که به کشور بازمیگردند، برای گذراندن زمستان بهشدت به غذا، سرپناه و فرصتهای شغلی نیاز دارند.
پس از سلطه طالبان، شمار زیادی از شهروندان افغانستان بهدلیل بیکاری، فقر، آینده نامعلوم و محدودیتهای شغلی و تحصیلی به کشورهای همسایه مهاجرت کردند. با بازگشت اجباری این افراد، خانوادهها اکنون همزمان با بحران معیشت با چالشهای جدی مانند بیپناهی، بیکاری، هزینههای بالای زندهگی و فقدان حمایت روبهرو هستند.
