بوی تند چوب بلوط و چهارمغز فضای سرد کارگاه کوچک گلی در نورستان را پر کرده است، اما آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند، صدای پرطنین سوهانی است که روی تکه‌های چوب کشیده می‌شود و طرح‌هایی از دل چوب بیرون می‌آید و جان می‌گیرد. کارگاه «نورستان فیشن» در ولسوالی وامای نورستان، یکی از معدود کارگاه‌هایی است که با وجود رواج گسترده ظروف پلاستیکی و فلزی، هنوز به تولید ظروف و اشیای تزئینی چوبی می‌پردازد. هر ظرف و اشیای چوبی که از این کارگاه بیرون می‌آید، نه‌تنها وسیله‌ای کاربردی، بلکه راوی تاریخ و فرهنگ نورستان است.
محمد اسماعیل غم‌یله حنیف می‌گوید که او این کارگاه را شش سال پیش با هدف احیای فرهنگ در حال فراموشی نورستان و همزمان ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برای بانوان و جوانان بیکار راه‌اندازی کرده است. او می‌افزاید که کارگاه او با ابزارهای ساده و بدون تمرکز بر سود مالی، به حفظ و احیای سنت‌های کهن نورستان ادامه می‌دهد و میراث فرهنگی این دیار را برای نسل‌های آینده زنده نگه می‌دارد.
محمد اسماعیل غم‌یله حنیف درباره راه‌اندازی کارگاه خود به روزنامه ۸صبح می‌گوید: «در سال ۲۰۲۰ فعالیت رسمی تولیدات صنایع دستی «نورستان فیشن» در ولسوالی واما، ولایت نورستان را آغاز کردم. هدف اصلی من این بود که چگونه می‌توانم فرهنگ در حال فراموشی نورستان را دوباره احیا کنم و همزمان برای بانوان و جوانان بیکار زمینه کار دایمی فراهم کنم. در تولید هر محصول، سمبول‌های قدیمی خود را حک می‌کنیم و از این طریق فرهنگ نورستان را زنده نگه می‌داریم.»
کارگاه تولید صنایع دستی چوبی «نورستان فیشن» نه‌تنها در نورستان، بلکه در بخشی از شهر کابل نیز فعالیت دارد. به گفته محمد اسماعیل غم‌یله حنیف، تولیدات دست‌ساز کارگاه شامل میوه‌دانی، چراغ‌خواب، قاب عکس، ساعت، قلم‌دانی و سایر اشیای تزئینی است و علاقه‌مندان خاص خود را نه تنها در داخل افغانستان، بلکه در خارج از کشور نیز دارد.
روی همه این ظروف و اشیای تزینی حکاکی نورستانی دیده می‌شود که هر شکل معنی خود را دارد و روایت کننده فرهنک این جغرافیا است.
آقای حنیف می‌گوید: «محصولات نورستان فیشن در بازارهای داخلی افغانستان عرضه می‌شوند و بخش قابل توجهی از آن به بازارهای خارجی صادر می‌شود. مشتریان داخلی ما عمدتاً افرادی هستند که به ارزش صنایع دستی و محصولات طبیعی باور دارند. از طریق نماینده‌گی کابل -شهرنو و وب‌سایت ASEELAPP.com توانسته‌ایم محصولات نورستانی را به بازارهای بین‌المللی معرفی کنیم و بخشی از تولیدات ما به سراسر جهان ارسال می‌شود.»
غم‌یله حنیف اظهار می‌دارد که نقش‌های حک‌شده روی ظروف و اشیای ساخته‌شده در کارگاه او پیش از اجرا، ابتدا بررسی شده و با مشورت بزرگان نورستان به کار گرفته می‌شوند. او توضیح می‌دهد: «فرآیند طراحی و حکاکی در نورستان فیشن بر پایه پژوهش، اصالت فرهنگی و مهارت‌های سنتی شکل می‌گیرد. در گام نخست، نمادها، نقش‌ها و حکاکی‌های اصیل نورستانی از نظر تاریخی، اجتماعی و هویتی بررسی و مستندسازی می‌شوند تا از تحریف یا استفاده نادرست آن‌ها جلوگیری شود. پس از آن، طرح‌ها با مشورت بزرگان فرهنگی و صنعت‌کاران باتجربه نورستانی انتخاب یا بازطراحی می‌شوند تا ضمن حفظ اصالت، با نیاز و سلیقه امروز نیز هماهنگ باشند.»
این مرد نورستانی می‌گوید که زنان نقش مهمی در تولیدات کارگاه او دارند. او این نقش را چنین توضیح می‌دهد: «زنان و جوانان نقش اساسی و محوری در صنایع دستی نورستان دارند و بخش مهمی از فرآیند تولید را پیش می‌برند. با توجه به این‌که برای برخی زنان کار بیرون از خانه دشوار است، ما تلاش کرده‌ایم زمینه کار در داخل خانه را برای آنان فراهم کنیم تا بتوانند در محیطی امن و آرام فعالیت داشته باشند. در حال حاضر، زنان بسیاری از قریه‌های مختلف نورستان و کابل به این شیوه با ما همکاری دارند و به‌طور فعال در تولید صنایع دستی مشغول هستند.»
محمد اسماعیل غم‌یله حنیف همچنین می‌گوید که در سال‌های اخیر تلاش کرده است تا میراث صنایع دستی نورستان را احیا کرده و مهارت‌های آن را به نسل‌های جوان منتقل کند. او آرزو دارد صنایع چوبی نورستان را به نسل جوان آموزش دهد و سرمایه‌گذاری بیش‌تری در این زمینه انجام دهد.
آقای حنیف می‌افزاید: «در سال ۲۰۲۲، ما به ۶۰ نفر آموزش‌های عملی و نظری ارایه کردیم که نیمی از آن‌ها، یعنی ۳۰ نفر، زن بودند. در حال حاضر، ۳۰ نفر از این افراد در زمینه‌های مختلف صنایع دستی مشغول به کار هستند.»
از دید محمد اسماعیل غم‌یله، زمان‌بر بودن تولید، نبود دسترسی به تجهیزات و دستگاه‌های پیشرفته، افزایش هزینه‌های تولید، محدودیت سرمایه، بالا بودن سن کارمندان و دشواری انجام کارهای سنگین، از مهم‌ترین چالش‌های کارگاه به شمار می‌روند.
در کارگاه کوچک گلی نورستان فیشن، مردان و زنان در بخش‌های مختلف سرگرم تولید صنایع دستی چوبی هستند. این کارگاه نه‌تنها محلی برای تولید محصولات کاربردی و تزئینی است، بلکه فضایی برای احیای هنر و فرهنگ اصیل نورستان نیز به شمار می‌رود.
یکی از کارکنان این کارگاه، امان‌الله نورستانی، حکاکی و ساخت ظروف چوبی را از نیکان خود آموخته و اکنون تلاش دارد این هنر را به نسل‌های بعد منتقل کند. او می‌گوید که کارهای دست‌ساز او نسبت به تولیدات پلاستیکی و فلزی سالم‌تر و طبیعی‌تر هستند و هیچ‌گونه ضرری برای سلامتی انسان ندارند، برخلاف ظروف پلاستیکی و فلزی که می‌توانند زیان‌آور باشند.
امان‌الله درباره کار خود می‌گوید: «تجربه من در این حرفه نشان داده است که تنها کسب درآمد مهم نیست؛ بلکه حفظ و احیای فرهنگ اصیل ما، تربیت شاگردان و انتقال هنر به نسل‌های آینده نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. هر قدم در این مسیر باعث رشد شخصی و اجتماعی ما می‌شود و به جامعه خدمت می‌کند.»
با این حال، او با چالش‌هایی مواجه است؛ از جمله برش‌های دستی و احتمال زخمی شدن هنگام کار، نبود تجهیزات پیشرفته، دست‌مزد کم و زمان‌بر بودن تولید که همه باعث می‌شود کار سخت و پرزحمت باشد.
در همین حال، شماری از کارشناسان مسایل فرهنگی می‌گویند که قدمت تاریخی صنعت چوب و تولید ظروف چوبی در جهان به مصر باستان، یونان باستان و روم باستان بازمی‌گردد و از حدود ۳۰۰ تا ۴۲۰۰ سال پیش از میلاد رواج داشته است. آنان می‌افزایند که در افغانستان نیز از گذشته‌های دور، صنعت چوبی، به‌ویژه تولید کاسه‌ها و ظروف چوبی، رایج بوده است.
کتاب خان فیضی، آگاه مسایل فرهنگی، می‌گوید: «نمونه‌های برجسته‌ای از این هنر در نورستان مشاهده می‌شود؛ ستون‌ها، پایه‌ها و ظروف چوبی این منطقه تا امروز در موزه‌های جهان و موزه ملی افغانستان جایگاه ویژه‌ای دارند و به نمایش گذاشته شده‌اند.»
