هم‌زمان با روز جهانی بشردوستی، شماری از نظامیان پیشین افغانستان همچنان درگیر بحران‌های امنیتی و حقوق بشری هستند. یکی از این نظامیان که از ترس جان خود و خانواده‌اش به ایران پناه برده، می‌گوید مهاجرت نیز پایان نگرانی‌هایش نبوده و فرزند ۱۳ ساله‌اش در ایران به قتل رسیده است. به گفته او، پس از این رویداد، خانواده‌اش با تهدید و فشارهای شدید از سوی خانواده قاتل روبه‌رو هستند و خود نیز نگران امنیت دیگر اعضای خانواده‌اش است.
در همین حال، شماری از فعالان حقوق بشر می‌گویند پنج سال گذشته برای بسیاری از نظامیان پیشین افغانستان، سال‌های ترس، پنهان‌کاری و فرار از مرگ بوده است. به گفته آنان، شماری از این افراد هدف تهدید، انتقام‌جویی و قتل‌های هدفمند قرار گرفته‌اند و برخی برای حفظ جان‌شان با هویت مستعار و دور از خانواده زنده‌گی می‌کنند.
هدایت‌الله (مستعار)، یکی از نظامیان پیشین افغانستان، که چهار سال پیش به‌دلیل ترس از طالبان و تهدیدات امنیتی، افغانستان را ترک و به ایران رفته است. به گفته او، مهاجرت نیز پایان ترس و نگرانی‌هایش نبوده و در این مدت، فرزند ۱۳ ساله‌اش را در ایران به قتل رساندند.
این نظامی پیشین می‌گوید: «چهار سال پیش به‌دلیل تهدیدات امنیتی از سوی طالبان، پس از تحمل دشواری‌های فراوان، همراه با همسر و پنج فرزندم مجبور به ترک افغانستان و پناه‌بردن به ایران شدم. اما این مهاجرت نیز پایان نگرانی‌ها و دشواری‌های من و خانواده‌ام نبود.»
به گفته او، مدتی پس از رسیدن به ایران، فرزند ۱۳ ساله‌اش ناپدید شد و یک روز بعد، جسد بی‌جان و شکنجه‌شده او پیدا شد. او می‌افزاید: «پسر ۱۳ ساله‌ام، عبدالاحد، در سیزدهم ثور سال جاری ناپدید شد و یک روز بعد، جسد بی‌جانش در حالی پیدا شد که آثار شدید شکنجه بر بدنش دیده می‌شد.»
به گفته هدایت‌الله، پس از این رویداد، او و خانواده‌اش با تهدید خانواده قاتل و فشارهای شدید روبه‌رو هستند. او می‌گوید: «نه می‌توانم به افغانستان بازگردم و نه هم در ایران احساس امنیت و مصونیت دارم؛ وضعیتی که آینده من و خانواده‌ام را در هاله‌ای از ابهام و نگرانی جدی قرار داده است. به ایران امدیم که اینجا با آرامش و امنیت زنده‌گی کنیم، اما در ایران نیز آرامش نداریم جان خودم و اولادهایم در خطر است.»
هدایت‌الله خواهان تامین عدالت، رسیده‌گی جدی به قضیه قتل فرزندش و توجه فوری جامعه جهانی، سازمان ملل متحد و نهادهای بین‌المللی حقوق بشری به وضعیت نظامیان پیشین افغانستان و خانواده‌های آنان است.
راضیه (مستعار)، همسر هدایت‌الله، می‌گوید فرزند ۱۳ ساله‌اش در یک مغازه در ایران کار می‌کرد و پس از ساعت ۱۰ شب ناپدید شد. او می‌گوید: «تمام شفاخانه‌های محل را جست‌وجو کردیم و به پولیس نیز خبر دادیم. بالاخره ساعت پنج عصر روز بعد، خبر رسید که فرزندم را پیدا کرده‌اند. قاتل بازداشت شده است، اما تا اکنون درباره این‌که چرا فرزندم را به قتل رسانده، چیزی نمی‌گوید.»
این مادر در حالی که اشک می‌ریزد، می‌گوید که جان فرزند دیگرش نیز با تهدید روبه‌رو است. راضیه می‌گوید: «مادر قاتل به خانه ما می‌آید و به جای تسلیت و غم‌شریکی، ما را تهدید می‌کند که فرزند دیگرم را نیز می‌کشند و یا زندانی می‌کنند. خانواده قاتل می‌گویند شما مهاجر هستید و هیچ کاری هم کرده نمی‌توانید. در کشور خودتان نیز، چون شوهرت یک نظامی فراری است، هیچ اداره‌ای به خاطر حقوق شما از ما بازخواست نمی‌کند.»
مریم معروف آروین، فعال حقوق بشر، می‌گوید پنج سال گذشته برای بسیاری از نظامیان پیشین افغانستان، سال‌های ترس، پنهان‌کاری و فرار از مرگ بوده است. به گفته او، شماری از آنان هدف تهدید، انتقام‌جویی و قتل‌های هدفمند قرار گرفته‌اند و برخی نیز برای حفظ جان‌شان با هویت مستعار و دور از خانواده زنده‌گی می‌کنند.
این فعال حقوق بشر می‌افزاید: «مشکلات نظامیان پیشین تنها به تهدیدهای امنیتی محدود نمی‌شود؛ بیکاری، فقر، مشکلات اقتصادی، بی‌سرنوشتی و نداشتن اقامت پایدار در کشورهای همسایه، زنده‌گی آنان و خانواده‌های‌شان را با بحران جدی روبه‌رو کرده است. بسیاری از نظامیان پیشین به‌دلیل ترس از شناسایی، بازداشت و اخراج اجباری به افغانستان، حتا نمی‌توانند آزادانه از حقوق کاری و اجتماعی خود دفاع کنند. محرومیت فرزندان آنان از آموزش، نبود مسکن مناسب و استثمار کاری نیز از دیگر مشکلات این خانواده‌ها است.»
بانو آروین تاکید می‌کند که جامعه جهانی، سازمان ملل متحد و نهادهای حقوق بشری باید وضعیت نظامیان پیشین افغانستان را جدی بگیرند و برای آنان و خانواده‌های‌شان حمایت‌های قانونی، دسترسی به آموزش، حقوق کاری و مسیرهای امن برای اقامت و اسکان مجدد فراهم کنند.
او می‌گوید: «بسیاری از این نظامیان خواهان حمایت جامعه جهانی، ایجاد مسیرهای قانونی اقامت، دسترسی فرزندان‌شان به آموزش، حمایت از حقوق کاری و فراهم‌شدن راه‌های امن برای اسکان مجدد هستند.»
این در حالی است که طالبان پس از تسلط مجدد بر افغانستان، همواره نظامیان پیشین را بازداشت و زندانی کرده و در مواردی به قتل رسانده‌اند.
براساس یافته‌های روزنامه ۸صبح، طالبان از سال ۲۰۲۳ تا نیمه سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱۰ نظامی پیشین را به قتل رسانده‌اند.
با این حال، چندی پیش شماری از نظامیان و مسوولان پیشین افغانستان که پس از تسلط دوباره طالبان به ایران پناه برده‌اند، از وضعیت دشوار امنیتی و اقتصادی خود ابراز نگرانی کرده بودند. آنان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح گفته بودند با توجه به تجربه کشته شدن برخی نظامیان پیشین در ایران، نگرانی‌های امنیتی‌شان افزایش یافته و ناگزیرند هر از گاهی محل اقامت خود را تغییر دهند.
