شماری از باشندهگان شهر غزنی خواهان انتقال خانوادههای ساکن در قلعه تاریخی بالاحصار به مکان دیگری هستند. آنان میگویند که سکونت خانوادهها در داخل این قلعه، در کنار آسیبهای ناشی از باران و برف و نبود رسیدهگی موثر، روند تخریب این بنای تاریخی را سرعت بخشیده است. آنان تاکید میکنند که برای جلوگیری از آسیب بیشتر به قلعه، باید زمین و امکانات لازم برای انتقال خانوادههای ساکن در آن فراهم شود.
در همین حال، خانوادههای ساکن در قلعه بالاحصار میگویند که بهدلیل مشکلات اقتصادی توانایی ترک خانههایشان را ندارند و ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان نیز اجازه ترمیم این خانهها را نمیدهد. به گفته آنان، خانههای آسیبدیدهشان نهتنها به بخشهایی از قلعه آسیب رسانده، بلکه جان اعضای خانوادههایشان را نیز با خطر روبهرو کرده است. این خانوادهها خواهان فراهمشدن زمین برای انتقال به مکان دیگری یا اجازه ترمیم خانههایشان هستند.
زرمیـنه، یکی از باشندهگان شهر غزنی، از بیتوجهی طالبان و نهادهای مسوول به حفاظت از قلعه تاریخی بالاحصار شکایت دارد. او میگوید که همهساله در پی بارش باران و برف، بخشهایی از قلعه آسیب میبینند و فرومیریزند، اما برای حفاظت از این بنای تاریخی اقدام مؤثری صورت نمیگیرد. به گفته او، قلعه بالاحصار بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی غزنی است و تخریب آن به معنای از دست رفتن بخشی از تاریخ این شهر است.
زرمیـنه میگوید: «مکانهای تاریخی بخشی از فرهنگ و هویت ما هستند و نباید تخریب شوند. اگر این مکانها از بین بروند، تاریخ ما نیز از بین میرود. قلعه بالاحصار سالهاست که با فرسایش جدی روبهرو است؛ دیوارها و برجهای آن بهشدت آسیب دیدهاند و بخشهایی از آنها فروریخته است. گاهی تنها کارهای کوچک ترمیمی انجام میشود و پول در این بخشها هدر میرود؛ در حالی که اگر قلعه بهگونه اساسی بازسازی شود، میتوان از تخریب بیشتر آن جلوگیری کرد. در داخل قلعه نیز خانههای مسکونی وجود دارند که بسیاری از آنها فرسوده و در آستانه فروریختن هستند.»
حنظله، یکی دیگر از باشندهگان شهر غزنی، میگوید که سکونت خانوادهها در داخل قلعه و بیتوجهی طالبان به حفاظت از آن، روند تخریب این بنای تاریخی را تشدید کرده است. او میافزاید که بهدلیل نبود نظارت و پاسخگویی، برخی از باشندهگان بدون توجه به ارزش تاریخی قلعه با بخشهای آن برخورد سلیقهای میکنند. به باور او، تا زمانی که خانوادههای ساکن در قلعه به مکان دیگری انتقال داده نشوند و برنامه مؤثری برای حفاظت از آن روی دست گرفته نشود، روند تخریب ادامه خواهد یافت.

این جوان میگوید: «هر سال بخشی از قلعه بالاحصار فرومیریزد و کارهایی هم که برای بازسازی آن انجام میشود، بیشتر سطحی است. قلعهای که محمود غزنوی و پادشاهان پیشین در آن حکومت کردهاند، اکنون به ویرانه تبدیل شده است. این بنا بخشی از هویت تاریخی ماست و باید از آن حفاظت شود. تا زمانی که خانههای مسکونی از داخل قلعه انتقال داده نشوند و برنامه مؤثری برای حفاظت از آن روی دست گرفته نشود، این بنای تاریخی بیشتر آسیب خواهد دید. با انتقال خانوادهها و فراهمکردن زمینه جذب گردشگران، میتوان درآمد حاصل از گردشگری را برای بازسازی و نگهداری قلعه به مصرف رساند.»
کتابخان فیضی، یکی از آگاهان فرهنگی، نیز بر ضرورت انتقال خانوادههای ساکن در قلعه بالاحصار و فراهمکردن مکان مناسب برای بودوباش آنان تاکید میکند. او میگوید که این قلعه از آثار تاریخی مهم غزنی است و پیشینه آن به دوره پیش از اسلام میرسد، اما در دورههای مختلف تاریخی، در پی حملهها آسیب دیده است.
آقای فیضی میگوید: «قلعه بالاحصار غزنی یکی از آبدات مهم تاریخی است که پیشینه آن به دوره پیش از اسلام میرسد، اما در دورههای مختلف تاریخی نیز در پی حملهها آسیب دیده است. خانههای مسکونی در داخل این محوطه به تخریب روزافزون آن انجامیدهاند و گردشگران نمیتوانند بهگونه مناسب از این اثر تاریخی بازدید کنند. لازم میدانم که برای مالکان این خانهها بدیل فراهم شود و زمین و هزینه لازم برای انتقال آنان در نظر گرفته شود تا از تخریب بیشتر این بنای تاریخی جلوگیری شود.»
در همین حال، خانوادههای ساکن در قلعه بالاحصار میگویند که خانهها و آبروهای موجود در این محوطه به بخشهایی از بنای تاریخی آسیب رساندهاند؛ اما آنان بهدلیل مشکلات اقتصادی نمیتوانند خانههایشان را ترک کنند. این خانوادهها میافزایند که ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان اجازه ترمیم خانههایشان را نیز نمیدهد و از مسوولان میخواهند برای انتقال آنان به مکان دیگری یا ترمیم خانههایشان راهحلی پیدا کنند.
نورالعین، یکی از باشندهگان قلعه بالاحصار غزنی، میگوید که خانوادهاش بهدلیل مشکلات اقتصادی توانایی ترک خانه را ندارد و از سوی دیگر، اجازه بازسازی آن را نیز دریافت نکرده است. به گفته او، ادامه زندهگی در خانهای آسیبدیده، اعضای خانوادهاش را با خطر روبهرو کرده است.
این جوان میگوید: «خانواده ما از زمان پدر و پدربزرگم در اینجا زندهگی کرده است. سقف خانهام آسیب دیده و هر بار که باران میبارد، میترسم فروریزد. کودکانم را در گوشهای جمع میکنم تا آسیب نبینند. نه توان ترک خانه را داریم و نه اجازه میدهند آن را بازسازی کنیم. اگر هدف حفاظت از قلعه بالاحصار است، باید برای انتقال خانوادههای ساکن به مکان دیگری زمینه فراهم شود یا اجازه بدهند خانههای خود را ترمیم کنیم. وضعیت اقتصادی مردم اینجا دشوار است؛ در یک حویلی، پنج تا شش برادر با خانوادههایشان زندهگی میکنند و گاهی دو یا سه خانواده در یک خانه بهسر میبرند. ما بهدلیل ناداری ناگزیر به ماندن در اینجا هستیم.»
قلعه تاریخی «غزنین» در شهر کهنه غزنی، بنایی با قدمتی بیش از هزار سال است که بر فراز تپهای مرتفع و در محوطهای به وسعت ۸۰ هکتار، در قلب این شهر تاریخی ساخته شده است. این قلعه باستانی که از مهمترین میراثهای فرهنگی کشور بهشمار میرود، دارای ۳۴ برج و چهار دروازه است. در دورههایی از تاریخ، تمامی باشندهگان شهر غزنی در داخل این قلعه سکونت داشتند و در برخی مقاطع، محل سلطنت سلطان محمود غزنوی بوده است.
ولایت غزنی در سال ۲۰۱۳ از سوی سازمان همکاریهای اسلامی بهعنوان «مرکز فرهنگی جهان اسلام» نامگذاری شد؛ اما با گذشت بیش از یک دهه، روند بازسازی قلعه تاریخی و شهر کهنه این ولایت هنوز هم ناتمام مانده و در بلاتکلیفی بهسر میبرد.






