شماری از باشنده‌گان بلخ می‌گویند که فقر و بیکاری سبب شده که شمار دانش‌آموزان پسر در این ولایت کاهش یابد. آنان می‌گویند که در نزدیک به سه سال گذشته در کنار ده‌ها چالش اجتماعی، افزایش فقر و بیکاری، مردم را به ستوه آورده و سبب کاهش حضور دانش‌آموزان در مکاتب نیز شده است. خانواده‌های شماری از دانش‌آموزان در بلخ می‌گویند که به دلیل بیکاری دوام‌دار، فرزندان آنان از رفتن به مکتب محروم شده‌اند.
شریف (نام مستعار)، یکی از آموزگاران در بلخ، می‌گوید که حضور دانش‌آموزان در مکاتب نسبت به گذشته کاهش یافته است. او می‌افزاید که حضور کمرنگ دانش‌آموزان در صنف‌ها واضح دیده می‌شود. به گفته او، در صنفی که قبلاً حدود ۵۰ دانش‌آموز درس می‌خواندند، اکنون ۲۰ تا ۲۵ تن حضور دارند.
سلیمان یکی از جوانان شهر مزار شریف، مرکز ولایت بلخ، است. او که یکی از ده‌ها دانش‌آموز محروم از آموزش است، می‌گوید که یک سال به پایان فراغتش از مکتب مانده، اما به دلیل بیکاری مجبور به ترک مکتب شده است.
این دانش‌آموز بازمانده از مکتب می‌افزاید: «صنف ۱۰ مکتب بودم که وضعیت اقتصادی ما خراب شده رفت و پدرم وظیفه خود را از دست داد و کم‌کم بعضی وسایل خانه را مجبور شدیم که بفروشیم. بالاخره یک سال را با یک مشکل سپری کردیم؛ اما امسال نتوانستم ادامه بدهم. حالا مجبورم همراه پدرم کمک کنم، چون وظیفه ندارد و موی سفید شده است. باید در کنارش کار کنم. این مشکل سبب شده که سال آخر مکتب را ترک کنم. هرچند بسیار سخت است، اما دیگر چاره‌ای نبود. کدام جوان می‌خواهد که درس و تعلیم خود را ترک کند؟ بدون شک که مشکلات زنده‌گی آدم را به گرفتن تصمیم‌های دشوار مجبور می‌سازد.»
سلیمان می‌گوید: «راستش بسیار علاقه‌مند هستم که مکتب و دانشگاه را به اتمام برسانم، اما فعلاً آینده خیلی بد و تاریک به نظر می‌رسد. اگر تا دو الا سه سال دیگر شرایط بهتر شد شاید بتوانم به درس‌های خود ادامه بدهم، در غیر آن از درس و تحصیل برای همیشه محروم خواهم شد.»
نبود فرصت‌های شغلی، بسیاری از باشنده‌گان کشور را مجبور ساخته که فرزندان‌شان را برای نجات از گرسنه‌گی از درس و آموزش محروم کرده و به‌دنبال کار بفرستند.
خیر محمد، یکی از باشنده‌گان شهر مزار شریف، می‌گوید که دو پسر ۱۱ و ۱۳ ساله خود را از آغاز سال آموزشی محروم از مکتب کرده و به‌دنبال پیداکردن لقمه نانی فرستاده است. او می‌افزاید که خودش کارگر روزمزد است و به‌دلیل بیکاری، دو کودکش از رفتن به مکتب محروم شده‌اند.
خیر محمد می‌گوید: «یک بچه‌ام صنف ۷ و دیگرش صنف ۵ مکتب بود. روزگار ما بسیار خراب است و کار نیست. قبلاً خودم کار می‌کردم، یک لقمه نان پیدا می‌شد اما حالا کار نیست. امسال بچه‌ها را گفتم که به مکتب نروند که گرسنه می‌مانیم. حال هردویش در یک بولانی‌پزی کار می‌کنند. به هر کدامش ماهی سه هزار افغانی می‌دهد.»
این باشنده بلخ می‌گوید: «هرکس دوست دارد که اولادش باسواد باشند و به جایی برسند. اما چه کنیم سرنوشت چیز دیگر است. حالا تنها کمی درس دینی می‌خوانند، هر صبح وقت مسجد پیش خانه می‌روند و باز می‌آیند سر کار. خودم بی‌سواد هستم، در زنده‌گی سختی را دیده‌ام و می‌دانم که اولادم با درس خواندن زنده‌گی خوب می‌توانند داشته باشند. امیدوارم که کاروبار خوب شود و پس مکتب روان‌شان کنم.»
گفتنی است که در جریان نزدیک به سه سال گذشته، بیکاری رو به افزایش بوده و طالبان به‌رغم وعده‌های مکرر هنوز نتوانسته‌اند برای شهروندان فرصت‌های کاری ایجاد کنند. در حال حاضر، بسیاری از خانواده‌ها به دلیل فقر و گرسنه‌گی فرزندان‌شان را از رفتن به مکتب منع کرده‌اند.
