شماری از خبرنگاران افغانستان در تبعید می‌گویند که دسترسی به اطلاعات از داخل کشور یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های آنان در مسیر اطلاع‌رسانی است. آنان می‌افزایند که با افزایش محدودیت‌های طالبان بر رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی، روند دسترسی به اطلاعات برای رسانه‌های تبعیدی نیز روزبه‌روز دشوارتر می‌شود. این خبرنگاران تاکید می‌کنند که نبود اطلاعات دقیق و به‌موقع، آن‌ها را در تهیه گزارش‌های خبری و انجام فعالیت‌های روزمره با مشکلات جدی مواجه کرده است. به گفته آنان، بسیاری از منابع خبری به‌دلیل ترس از بازداشت یا پیگرد توسط طالبان، از ارایه اطلاعات خودداری می‌کنند.
برخی از این خبرنگاران در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که اگر رسانه‌های تبعیدی فعال نبودند، بسیاری از موارد سرکوب، نقض حقوق بشر و جنایات طالبان هرگز بازتاب رسانه‌ای پیدا نمی‌کرد. به باور آنان، با آن‌که انترنت جهان را به دهکده‌ای کوچک تبدیل کرده و امکان برقراری ارتباط با منابع مردمی را فراهم ساخته است، اما به‌دلیل محدودیت‌های شدید طالبان دسترسی به اطلاعات دشوارتر شده است.
حسین روستاپور، یکی از خبرنگاران در تبعید، می‌گوید که گردآوری اطلاعات از منابع داخلی افغانستان پس از روی کار آمدن طالبان، به یکی از دشوارترین وظایف برای خبرنگاران تبعیدی تبدیل شده است. او می‌افزاید که طالبان رسانه‌های آزاد را دشمن ایدئولوژیک خود می‌دانند و نه‌تنها رسانه‌های داخلی را به‌شدت سانسور کرده‌اند، بلکه فضای وحشت در میان مردم نیز چنان گسترش یافته که شهروندان جرأت همکاری با رسانه‌های مستقل را از دست داده‌اند.
روستاپور می‌گوید: «در بسیاری از موارد، با افرادی صحبت کرده‌ایم که عملاً هدف حمله قرار گرفته‌اند یا خانواده‌شان مورد خشونت واقع شده، اما جرأت بیان جزییات را ندارند. تنها در حد یک جمله می‌گویند که چنین اتفاقی افتاده، اما وقتی می‌خواهیم بیشتر بدانیم، سکوت می‌کنند.»
آرزو غفوری، یکی دیگر از خبرنگاران در تبعید، می‌گوید که به‌سختی می‌تواند اطلاعات موثق را از منابع داخلی افغانستان به دست بیاورد. به باور او، کسب اطلاعات و تهیه گزارش از داخل کشور، هم برای خبرنگار و هم برای منبع، در سایه رژیم طالبان بسیار خطرناک است. او می‌افزاید: «اطلاع‌رسانی در تبعید همواره با تهدید و فشار از سوی طالبان همراه بوده است. این تهدیدها اغلب از طریق خانواده‌ها اعمال می‌شود یا شامل بازداشت و ارعاب است. حتا برخی از ما بارها از بازگشت به افغانستان هراس داشته‌ایم.»
امید پویا، خبرنگاری دیگر که در تبعید فعالیت می‌کند، می‌گوید که گردآوری اطلاعات از داخل افغانستان در شرایط کنونی بسیار دشوار شده است، زیرا منابع خبری در داخل کشور تحت فشار و سرکوب طالبان قرار دارند. او می‌افزاید که رسانه‌های مستقل، با وجود تمام این چالش‌ها، همچنان تلاش می‌کنند جامعه جهانی را از وضعیت واقعی افغانستان آگاه سازند. به گفته او، همین تلاش‌ها مانع از آن می‌شود که مردم افغانستان توسط جامعه جهانی به فراموشی سپرده شوند.
این خبرنگار می‌گوید: «چالش‌های دسترسی به اطلاعات از طریق انترنت زمانی آغاز شد که افغانستان در ۱۵ آگست به یک سیاه‌چال سقوط کرد. بسیاری از خبرنگاران مجبور به فرار شدند، اما انتقال اطلاعات از داخل به خارج همچنان بسیار دشوار است. جامعه جهانی هم این واقعیت را پذیرفته که افغانستان دیگر تحت پوشش آزاد حقیقت در سطح بین‌المللی نیست.»
فرشته خورشید یکی از خبرنگارانی که با رسانه‌های تبعیدی همکاری دارد، می‌گوید که در شرایط کنونی، کار اطلاع‌رسانی برای خبرنگاران تبعیدی کم‌تر از رفتن به میدان جنگ خطرناک نیست. او تاکید می‌کند که راستی‌آزمایی منابع و گردآوری اطلاعات از داخل افغانستان با چالش‌های جدی روبه‌روست. به گفته او، بیشتر منابع مردمی به‌دلیل ترس از بازداشت یا آزار از سوی طالبان، حاضر به ارایه جزییات نیستند.
فرشته خورشید می‌افزاید: «دسترسی به اطلاعات بسیار سخت شده. حتا در برخی موارد ما از پوشش یک موضوع صرف‌نظر می‌کنیم. مثلاً برای یک گزارش که به صحبت با چهار نفر نیاز داریم، به هشت نفر پیام می‌دهیم، چون شاید فقط یک یا دو نفر پاسخ دهند.»
با وجود افزایش شمار رسانه‌های برون‌مرزی افغانستان در چهار سال گذشته، دسترسی به اطلاعات از داخل کشور همچنان یکی از جدی‌ترین و دشوارترین چالش‌های خبرنگاران باقی مانده است.
شماری از نهادهای حامی رسانه‌ها می‌گویند که طالبان نه‌تنها دسترسی به اطلاعات را محدود کرده‌اند، بلکه با تهدید، بازداشت، شکنجه و ارعاب، خبرنگاران و منابع خبری را نیز تحت فشار شدید قرار داده‌اند. این وضعیت، زمینه فعالیت رسانه‌های مستقل را عملاً از بین برده و خبرنگاران را وادار به خودسانسوری یا ترک کشور کرده است.
مجیب خلوتگر، رییس نهاد «نی در تبعید» می‌گوید که با سلطه طالبان، افغانستان بدترین عقب‌گرد را در زمینه دسترسی به اطلاعات تجربه کرده است. او تاکید می‌کند که حق دسترسی به اطلاعات عملاً در افغانستان وجود ندارد و طالبان تنها اطلاعاتی را در اختیار رسانه‌ها قرار می‌دهند که با منافع و روایت رسمی آن‌ها هم‌خوانی داشته باشد.
خلوتگر می‌افزاید: «حق دسترسی به اطلاعات در افغانستان به باور من اصلاً وجود ندارد. طالبان فقط همان چیزی را که می‌خواهند، مدیریت می‌کنند و همان را در اختیار رسانه‌ها قرار می‌دهند. نهادهای مستقل و خبرنگاران به اطلاعات واقعی و حیاتی دسترسی ندارند. ما شاهد بسته شدن کامل چرخه اطلاعات آزاد در کشور هستیم.»
حمید پژمان، مسوول رادیو آوای هندوکش در تبعید، می‌گوید که رسانه‌های خارج از افغانستان با کمبود امکانات و چالش‌های فراوانی در تهیه گزارش‌های دقیق روبه‌رو هستند. او همچنین اشاره می‌کند که حفظ بی‌طرفی در شرایط کنونی بسیار دشوار است و خبرنگاران ناچارند بین سکوت و انتقاد، نقش خود را انتخاب کنند.
آقای پژمان می‌گوید: «ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، فقط به سوالاتی پاسخ می‌دهد که قبلاً در اختیارش قرار گرفته باشد و با سوالات چالشی برخورد نمی‌کند. او تنها با رسانه‌های شناخته‌شده و وابسته به شبکه‌های بین‌المللی همکاری دارد و نمی‌تواند در تمام عرصه‌ها پاسخگو باشد، که این خود چالشی بزرگ برای رسانه‌های خارج از افغانستان است.»
پس از سلطه طالبان، فضای رسانه‌ای افغانستان به‌طور سیستماتیک تحت کنترل شدید این گروه قرار گرفته است. خبرنگاران با تهدید، ارعاب، بازداشت، شکنجه و سانسور مواجه‌اند، و رسانه‌ها تنها اجازه دارند محتوایی را منتشر کنند که با دیدگاه و سیاست‌های طالبان هم‌سو باشد.
براساس آمارها، تنها در سال نخست سلطه طالبان، از میان ۵۴۳ رسانه فعال، دست‌کم ۲۳۱ رسانه تعطیل شده‌اند. سازمان گزارشگران بدون مرز نیز اعلام کرده است که در سال گذشته میلادی، ۱۲ شبکه تلویزیونی بسته شده و ۱۸۱ مورد نقض حقوق رسانه‌ای، از جمله بازداشت بیش از ۵۰ خبرنگار، به ثبت رسیده است.
طبق پژوهش تازه دانشگاه لایپزیگ آلمان، ۷۱ درصد خبرنگاران افغانستان گفته‌اند که به‌طور منظم دست به خودسانسوری می‌زنند؛ دلیل اصلی آن، «حفظ جان همکاران و اعضای خانواده» عنوان شده است. همچنین، ۹۰ درصد خبرنگاران تایید کرده‌اند که برای حفاظت از منابع خبری خود، از انتشار برخی گزارش‌ها صرف‌نظر کرده‌اند.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز پیش‌تر گزارش داده بود که از زمان سلطه طالبان تا پایان سپتامبر ۲۰۲۴، دست‌کم ۲۵۶ خبرنگار به‌طور خودسرانه بازداشت و شکنجه شده‌اند.
