شماری از باشنده‌گان کابل از افزایش توزیع بانک‌نوت‌های کهنه و فرسوده توسط بانک‌های خصوصی و دولتی شکایت دارند. آنان می‌گویند که در چند سال اخیر این مشکل به‌طور چشم‌گیری افزایش یافته و طالبان تا کنون هیچ توجهی به آن نکرده‌اند. به گفته این باشنده‌گان، طالبان بانک‌نوت‌های جدید را به افراد تحت کنترل خود توزیع می‌کنند، در حالی که پول‌های کهنه و فرسوده به سایر مردم داده می‌شود.
این باشنده‌گان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح تأکید می‌کنند که طالبان در ابتدا پول‌های فرسوده را به‌نام سوختاندن گردآوری می‌کنند، اما سپس با گرفتن کمیشن، آن‌ها را دوباره وارد بازار می‌کنند. از دید این باشنده‌گان، گردش دوباره این بانک‌نوت‌ها سبب ایجاد چالش‌های جدی در دادوستدهای روزمره‌ی آنان شده است. به گفته آنان، بسیاری از فروشنده‌گان و حتا برخی بانک‌ها از پذیرش این پول‌ها خودداری می‌کنند و این یک چالش جدید در کنار سایر مشکلات دیگر شان است.
محسن، یکی از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که نبود بانک‌نوت‌های جدید در بانک‌ها و سطح شهر، از جدی‌ترین چالش‌های این روزها در کابل است. او می‌افزاید که هرچند معاش ماهانه خود را از طریق دستگاه‌های خودپرداز (ATM) دریافت می‌کند، اما این دستگاه‌ها گاهی بانک‌نوت‌های کهنه و گاهی هم پول‌های نسبتاً نو می‌دهند. به گفته او، زمانی که مشتریان از بانک‌ها در این مورد پرس‌وجو می‌کنند، مسوولان بانک پاسخ می‌دهند که نه بانک مرکزی و نه سایر بانک‌ها بانک‌نوت جدید در اختیار ندارند.
محسن می‌گوید: «پول‌های فرسوده و کهنه در بازارها خیلی زیاد شده است. بانک‌های خصوصی هم پول نو توزیع نمی‌کنند و می‌گویند بانک مرکزی هم پول نو ندارد. این پول‌های کهنه نه‌تنها معاملات بزرگ، بلکه دادوستدهای کوچک روزمره را هم با مشکل روبه‌رو کرده است. چند وقت پیش بانک‌ها پول نو داشتند و توزیع می‌کردند، طالبان باید در این باره توجه ویژه‌ای داشته باشند.»
سمیر، یکی دیگر از باشنده‌گان کابل، نیز از گردش گسترده بانک‌نوت‌های به‌شدت فرسوده در سطح شهر ابراز نگرانی می‌کند. او می‌افزاید که به‌دلیل رواج این پول‌ها، مردم اعتماد خود را نسبت به پول افغانی از دست داده‌اند و در بسیاری از معاملات‌شان از دالر امریکایی استفاده می‌کنند. به باور او، بانک مرکزی افغانستان که اکنون تحت کنترول طالبان قرار دارد، اجازه چاپ و توزیع بانک‌نوت‌های جدید را ندارد و مردم نیز باید در نگه‌داری پول‌های کاغذی دقت بیش‌تری به خرج دهند.
سمیر می‌گوید: «هیچ سیستم کارآمد بانکی برای جمع‌آوری پول‌های فرسوده و تبدیل آن به بانک‌نوت‌های جدید وجود ندارد. از سوی دیگر، ذخایر ارزی افغانستان در بانک‌های خارجی مسدود است و همین موضوع باعث شده پول نو در میان مردم عرضه نشود. بانک مرکزی توانایی تولید و چاپ پول جدید را ندارد و مقدار محدودی که وجود دارد هم بیشتر به افراد وابسته به طالبان به‌عنوان معاش داده می‌شود. وضعیت پول به‌گونه‌ای است که اگر بخواهی ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ افغانی را بدهی، در میان آن حتماً ۱۰ یا ۵۰ افغانی پیدا می‌شود که به‌شدت فرسوده و دیگر قابل گردش نیست؛ این تجربه شخصی من است.»
احسان‌الله، یکی دیگر از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که طالبان بانک‌نوت‌های جدید را در اختیار افراد خود قرار می‌دهند و بانک‌نوت‌های فرسوده را به سایر مردم توزیع می‌کنند. او می‌افزاید که حتا بانک‌های خصوصی نیز بانک‌نوت‌های نو در اختیار ندارند.
احسان‌الله می‌گوید: «بانک‌نوت‌ها بسیار کهنه شده است. بانک‌نوت‌های نو که وارد بازار می‌شود، مستقیم به دست طالبان می‌رسد و پول‌هایی که به‌نام سوختاندن جمع‌آوری می‌کنند، دوباره میان مردم توزیع می‌شود. بانک‌نوت نو بسیار کم در سرای شهزاده و بانک‌ها دیده می‌شود؛ حتا برخی پول‌ها آن‌قدر کهنه است که خود بانک‌ها هم از پذیرش آن خودداری می‌کنند.»
در همین حال، شماری از باشنده‌گان کابل خواهان دیجیتالی‌شدن سیستم پرداخت‌ها در افغانستان هستند. آنان تأکید می‌کنند که همه‌ی شهروندان باید حساب بانکی داشته باشند و از سیستم‌های پرداخت دیجیتال مانند دستگاه POS استفاده شود تا مردم به‌تدریج به این روند عادت کنند.
این باشنده‌گان همچنین از شیوه نگه‌داری بانک‌نوت‌ها در کشور انتقاد کرده و می‌گویند پول نقد نباید بیش از این به‌گونه نادرست نگه‌داری و مصرف شود. به باور آنان، با گسترش پرداخت‌های دیجیتال، عادت مردم در استفاده و حفظ پول نقد تغییر خواهد کرد و مشکلات ناشی از گردش بانک‌نوت‌های فرسوده کاهش می‌یابد.
مجیب صابر، یکی از باشنده‌گان کابل و مسوول یکی از آموزشگاه‌ها، می‌گوید که بسیاری از دانش‌آموزانش پول‌هایی با خود می‌آورند که او را ناگزیر می‌سازد چندین بار آن‌ها را تغییر و تبدیل کند. به گفته او، طالبان به هدف حفظ ثبات پول افغانی از چاپ بانک‌نوت‌های تازه خودداری می‌کنند و در نتیجه، پول‌های کهنه به‌طور مداوم در گردش باقی می‌ماند.
مجیب صابر می‌افزاید: «طالبان زمانی که به کارمندان دولتی معاش پرداخت می‌کنند، در کنار پول‌های کهنه، مقدار محدودی بانک‌نوت نو نیز توزیع می‌کنند تا جایگزین پول‌های فرسوده شود، اما این مقدار بسنده نیست. متأسفانه مردم ما عادت درست به نگه‌داری پول ندارند؛ هر کسی در بازار، چه کراچی‌وان باشد، چه گل‌کار یا آب‌فروش، با دست‌های آلوده پول را می‌گیرد و همین موضوع باعث فرسوده‌گی سریع بانک‌نوت‌ها می‌شود.»
حلال و محمد شفیق، دو باشنده دیگر کابل، می‌گویند که گردش بانک‌نوت‌های کهنه در بازارهای کشور، دادوستدهای روزمره را با مشکل روبه‌رو کرده است؛ به‌گونه‌ای که حتا برخی بانک‌نوت‌ها آن‌قدر فرسوده‌اند که دکانداران و راننده‌گان از پذیرش دوباره آن‌ها خودداری می‌کنند.
حلال می‌گوید: «بانک‌نوت‌ها بسیار کهنه شده است. یک‌بار مقداری پول را از بانک گرفتم، در میان آن چند اسکناس هم بود که با آن خرید کردم، اما بعد متوجه شدم گوشه‌های اسکناس پنجاه‌افغانی کاملاً از بین رفته است. فروشنده می‌گفت این پول اصلاً قابل استفاده نیست. وقتی در بانک وضعیت چنین باشد، از بازار چه شکایتی می‌توان کرد؟ در نهایت با جنجال توانستم از آن استفاده کنم.»
محمد شفیق نیز می‌گوید: «پول‌هایی که اکنون در افغانستان در گردش است، به وضعیت بسیار بدی رسیده و به‌شدت کهنه شده است؛ به‌طوری که تشخیص پول نو از کهنه دشوار است. مردم ما هم متأسفانه شیوه درست نگه‌داری پول را نمی‌دانند و به آن توجهی ندارند که همین بی‌توجهی باعث فرسوده‌گی بیشتر بانک‌نوت‌ها شده است.»
هم‌زمان با این، یکی از کارمندان بانک‌های خصوصی که نخواست نامش در گزارش فاش شود، می‌گوید که در بانک مرکزی تحت کنترل طالبان فساد وجود دارد و پول‌های فرسوده‌ای را که بانک‌های خصوصی گردآوری می‌کنند، طالبان دوباره وارد بازار می‌سازند. به گفته او، بانک مرکزی صلاحیت این کار را در اختیار دارد و بر اساس روابط، این پول‌ها دوباره به چرخه بازار بازگردانده می‌شود.
این کارمند می‌افزاید: «مشتریان پول‌های فرسوده‌ی خود را به بانک می‌آورند؛ ما این بانک‌نوت‌ها را جمع‌آوری کرده و معادل آن پول در حساب‌شان واریز می‌کنیم. پول‌های فرسوده‌ی جمع‌آوری‌شده به بانک مرکزی فرستاده می‌شود. بانک‌های خصوصی صلاحیت ندارند که این پول‌ها را دوباره وارد بازار کنند، اما بانک مرکزی براساس روابط و ضوابطی که دارد، این پول‌ها را دوباره به چرخه بازار وارد می‌سازد. در این روند، بانک‌نوت‌ها پس از یک گردش دوباره به شکلی به بانک‌ها برمی‌گردد و در همین میان، برای کمیشن‌کاران سودی باقی می‌ماند.»
باشنده‌گان در حالی از گردش بانک‌نوت‌های کهنه در بازار شکایت می‌کنند که بانک مرکزی تحت کنترل طالبان اعلام کرده است که در چهار سال گذشته، ۱۵ میلیارد افغانی پول کاغذی فرسوده را از چرخه بازار خارج کرده است. این بانک همچنین تأکید کرده که دیجیتال‌سازی معاملات یکی از اولویت‌های اصلی کاری آن است.
پیش از این، طالبان اعلام کرده بودند که بانک مرکزی کارت ملی‌ای به نام FP را ایجاد کرده است که در تمامی دستگاه‌های خودپرداز (ATM) قابل استفاده است. به گفته آنان، دارنده‌گان این کارت می‌توانند در سوپرمارکت‌های بزرگ که دستگاه‌های POS فعال دارد، بدون استفاده از پول نقد، تراکنش انجام دهند.
