شماری از باشندهگان کابل از نبود سطلهای زباله در سطح شهر شکایت دارند. آنان میگویند در بسیاری از مناطق پایتخت هیچ سطل زبالهای وجود ندارد و شهروندان ناچارند زبالههای خود را در کنار سرکها یا داخل جویها بیندازند. به گفته آنان، طالبان بهجای رسیدهگی به خدمات شهری و مشکلات روزمره مردم، تمرکز خود را بر تحکیم قدرت و وضع محدودیتهای تازه گذاشتهاند.
باشندهگان کابل میافزایند که برای یافتن یک سطل زباله باید مسافت زیادی را طی کنند و نبود نظارت و آگاهیدهی، چهره شهر را آلوده و نازیبا ساخته است. برخی از آنان خواهان تعیین مجازات و جریمه مشخص برای افرادی هستند که زبالههای خود را در سطح شهر رها میکنند. آنها باور دارند که در صورت وجود قانون و اجرای جدی آن، هیچکس زبالهاش را در کوچه و سرک نخواهد انداخت.
شهناز، باشنده کابل، میگوید که نبود سطل زباله و نظارت کافی در سطح شهر باعث شده مردم بدون هیچ دغدغهای زبالههایشان را در جادهها رها کنند. او میافزاید که در افغانستان تا وقتی زور بالای سر مردم نباشد، هیچگاه قانون رعایت نمیشود.
این باشنده کابل میگوید: «در تمام منطقه کوتهسنگی حتا یک سطل زباله وجود ندارد. یک روز با اولادهایم برای خرید رفته بودیم، سوپ گرفتیم و خوردیم، اما هیچجا سطل نبود که زبالهها را بیندازیم. در نهایت مجبور شدم همه را تا خانه با خود بیاورم. قبلاً میگفتند چرسیها سطلها را میبرند، حالا دیگر چرسی هم نیست.»
شهناز میافزاید: «همین افغانها وقتی به کشورهای خارجی میروند، از ترس، زباله را در سطح شهر نمیاندازند؛ اما وقتی به کابل میآیند، نه قانونی هست، نه نظارتی، نه هم سطل زباله. با خیال راحت زبالههایشان را هر جا که خواستند، میاندازند.»
بهروز وصال، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که شعار «شهر ما، خانه ما» در کابل قابل تطبیق نیست، زیرا سطلهای زباله وجود ندارد تا مردم بتوانند محیط شهر را پاکیزه نگهدارند.
وصال میافزاید: «متاسفانه انداختن زباله در معابر عمومی برای بسیاری از افراد در کابل به یک امر عادی تبدیل شده است. این بیتوجهی، یک هنجارشکنی جدی بهداشتی و اخلاقی به شمار میرود که نهتنها باعث آلودهگی محیط میشود، بلکه حقوق شهروندی دیگران را نیز نادیده میگیرد. در نتیجه، با وجود تلاشهای کارگران شهرداری باز هم چهرهی شهر از پسماندها پاک نمیماند.»
الیاس، یکی از باشندهگان منطقه خیرخانه کابل، نبود سطلهای زباله در سطح شهر را یکی از چالشهای جدی پایتختنشینان میداند. او میگوید: «وقتی بوتل آب یا انرژی میخوری، جایی برای انداختنش پیدا نمیکنی. باید دنبال یکی از همان کودکان بگردی که بوتل جمع میکنند تا بوتلت را به او بدهی. اگر نه، چند قدم که راه بروی و ببینی سطل زباله نیست، ناچار میشی که آن را کنار سرک یا داخل جوی بیندازی. یک تعداد مردم هم حوصله گرفتن زباله تا خانه را ندارند، همانجا که خوردند، همانجا میاندازند. به نظر من، اگر در فاصلههای معین در سراسر شهر سطلهای زباله نصب شود، مردم هم تشویق میشوند که زباله را در جای درست بیندازند.»
ستاره، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید برای اینکه مردم یاد بگیرند چگونه از سطلهای زباله استفاده کنند، باید از طریق رسانهها، خطبههای نماز جمعه و آموزش در مکاتب، آگاهیدهی صورت گیرد. او میگوید: ««نصب سطلهای زباله در کوچهها و سرکها و تخلیهی بهموقع آنها میتواند نقش مهمی در پاکیزگی شهر ایفا کند.»
در همین حال، شماری از آگاهان محیطزیست هشدار میدهند که اگر در یک کشور مدیریت درست زباله در سطح شهر وجود نداشته باشد، مردم بهطور خودکار زبالههایشان را در سطح شهر رها میکنند. به باور آنها، در کنار نصب زبالهدانیها، باید یک سیستم قانونی شامل مکافات و مجازات نیز وجود داشته باشد تا رفتارهای نادرست اصلاح شود.
سید محمد سلیمانخیل، آگاه محیطزیست، میگوید: «وقتی در کنار نصب زبالهدانی، یک قانون مشخص برای مکافات و مجازات هم عملی شود، این کار هم برای کسانی که عادت دارند زبالههایشان را در محل مناسب بیندازند یک تشویق است، و هم باعث میشود نسل آینده بهصورت خودبهخود با فرهنگ شهرنشینی و رعایت قانون آشنا شود.» به باور او، برای مدیریت زباله در کشور، سرمایهگذاری جدی نیاز است؛ زیرا بدون حمایت ساختاری و امکانات لازم، نمیتوان انتظار داشت که وضعیت محیطزیستی بهبود پیدا کند.
حدود دو ماه پیش، شهرداری کابل زیر کنترل طالبان اعلام کرده بود که روند نصب بیش از پنجهزار سطل زباله در سطح شهر را آغاز کرده است. براساس اعلامیه این نهاد، قرار بود بیش از پنجهزار و۳۸ سطل زباله در جادهها و پیادهروهای شهر نصب شود، اما این روند تا کنون عملی نشده است.
بر بنیاد آمار رسمی، روزانه در شهر کابل بیش از چهارهزار و ۶۰۰ تن زباله تولید میشود که بخش بزرگی از آن را مواد پلاستیکی تشکیل میدهد. آمارها نشان میدهد که روزانه یک فرد در شهر کابل به طور متوسط نیم تا یک کیلو زباله تولید میکند.
پیشتر، برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) و دفتر یوناما هشدار داده بودند که نبود مدیریت مناسب زباله و فاضلاب در افغانستان، سلامت شهروندان را تهدید میکند و کشور با چالشهای جدی زیستمحیطی از جمله آلودگی پلاستیکی، نابودی جنگلات و کاهش منابع آبی روبهروست.
