در سایه سرکوب طالبان و تبعیض سیستماتیک، زنان افغانستان هر روز میان زندهگی و مرگ دستوپنجه نرم میکنند. با اعمال ممنوعیتها و تعطیلی نهادهای حمایتی، بسیاری از زنان در معرض خشونتهای خانوادهگی قرار دارند و در نبود قانون و حمایتهای لازم، برای بقا میجنگند.
صنم، باشنده ولسوالی گذره ولایت هرات، یکی از هزاران زنی است که در شرایط تکاندهنده و دردناک زندهگی میکند. او با پنج فرزند، شوهر غایب و بیتفاوت، خشونتهای فزیکی و روانی، فقر و بیپناهی دستوپنجه نرم میکند و مجبور شده دخترانش را به دارالاحفاظ بفرستد، جایی که اکنون در دام جنگجویان طالبان گرفتار شدهاند. پسر جوانش نیز در ایران مانده و خود صنم با حملات مکرر عصبی و سرگیجه، برای جلوگیری از گرفتار شدن دخترش در چنگ طالبان، دستوپنجه نرم میکند. او بارها به محاکم طالبان مراجعه کرده تا طلاق بگیرد، اما پاسخ محاکم این بوده که «گناه از خودت است» و به او گفته شده که باید در همین وضعیت به زندهگی ادامه دهد.
این زن میگوید: «۱۵ سال میشود که ازدواج کردهام و پنج طفل دارم. شوهرم مرا با پنج طفل تنها گذاشته، به کابل رفته و زن دوم و سوم گرفته است. وضعیت خیلی خراب دارم و در ماه رمضان نه نانی برای خوردن و نه لباسی برای پوشیدن داریم.»
صنم میافزاید: «یک دخترم از طبقه پنجم افتاد و فوت کرد. وقتی حامله بودم، شوهرم مرا لتوکوب میکرد و طفلم مرده بهدنیا آمد. حالا وقتی به شوهرم زنگ میزنم تا کمک بخواهم، بهجای کمک، مرا دشنام میدهد و تحقیر میکند.»
این بانو که فشار روزگار و بیسرنوشتی زندهگیاش را به ورطه نابودی کشانده، میگوید: «با سختی توانستم برای بچه خود ویزای ایران بگیرم تا برود کار کند، اما اکنون او در جریان جنگها گرفتار شده و هیچ خبری از او ندارم.»
صنم که خود زیر فشار زندهگی، خشونتهای شوهر و بیتوجهی او در وضعیت بیسرنوشتی دستوپنجه نرم میکند، اکنون نگران است که دخترش نیز قربانی ازدواجی شود که زندهگیاش را سیاهتر از خودش شود. این بانو میگوید که برای جلوگیری از بیسوادی دخترش مجبور شده او را به مدرسه بفرستد تا قرآن را حفظ کند، اما اکنون این کودک در دام یکی از جنگجویان طالبان گرفتار شده و خواستگار او شده است.
این بانو میافزاید: «دخترهایم بیسواد ماندند، چون مکتبی نیست تا درس بخوانند و آیندهشان را بسازند. مجبور شدم آنها را به دارالاحفاظ بفرستم، اما یکی از افراد طالبان برای دخترم خواستگار شده و اصرار دارد که او را به او بدهم. دخترم نه پدری دارد که از او حمایت کند و نه کسی دیگر داریم که به ما کمک کند تا از اینجا برویم. نمیدانم آینده دخترم چه خواهد شد.»
صنم میگوید: «این وضعیت خیلی فشارآورده است. سرم حمله میآید. هرچه در دستم میرسد، اولادهای خود را میزنم و خودم بیهوش میشوم و بعد از چند دقیقه دوباره به هوش میآیم. اصلاً نمیدانم چه کار کنم. دستوپای چپم بیحس شده است. چندین بار تصمیم گرفتم به خانههای مردم برای کارهای پاککاری بروم، اما نتوانستم، چون دستم کار نمیکند.»
این بانو که صدای رنج سالها خشونت و تحمل اندوه بر شانههایش سنگینی میکند و زبانش از بیان دردهایش عاجز است، میافزاید: «بارها تلاش کردم خیاطی کنم، اما حملههایی که به سرم وارد میشود، مرا ناتوان کرده و اکنون حتا نمیتوانم خیاطی کنم. شوهرم نیز به کابل رفته و در حال استراحت است.»
صنم میگوید: «در خانهای زندهگی میکنم که حتا فکر نمیکردم از زمستان سخت زنده بیرون بیایم. وقتی به [محاکم طالبان] میروم تا طلاق بگیرم، میگویند که گناه از خودت است. من چه گناهی کردهام؟ هیچکس نیست که به داد ما برسد و کمک کند یا صدای ما را بشنود. ما چه کار کنیم؟»
پیش از این، شماری از زنان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح گفته بودند که بهدلیل نبود نهادهای قانونی، پروندههای آنها پیگیری نمیشود و نمیتوانند از شوهرانشان طلاق بگیرند. این زنان همچنین گفته بودند که به محاکم طالبان مراجعه کردهاند، اما طالبان بهجای شنیدن صدای آنها، آنها را توهین، تحقیر و بدکاره خطاب کردهاند.
این در حالی است که واشنگتنپست با نشر گزارشی گفته زنانی که در افغانستان طلاق گرفتهاند، از نظر طالبان «قانونشکن و بدکاره» شناخته میشوند. براساس این گزارش در حال حاضر هزاران زن مطلقه با خطر زندانی شدن و انتقامجوییهای خشونتآمیز مواجهاند. بربنیاد این گزارش، از زمان فروپاشی نظام جمهوریت، قدرت به نفع شوهران این زنان که با طالبان رابطه دارند، تغییر کرده است. در گزارش گفته شده که زنان مطلقه پس از ازدواج دوم مجبور شدهاند از ترس انتقامجویی از سوی همسران پیشینشان و اتهام «زنا» مخفی شوند.
این در حالی است که به مناسبت ۸ مارچ، روز جهانی زن، شماری از زنان و دختران با نشر ویدیوهای اعتراضی نسبت به سیاستهای زنستیزانه طالبان در افغانستان بهشدت ابراز نگرانی کرده و گفتهاند که جامعه جهانی باید آپارتاید جنسیتی در افغانستان را به رسمیت بشناسد. این زنان گفتهاند که خیابان سنگر آنان است و تا تحقق برابری، تأمین عدالت اجتماعی و آزادی زنان از زیر سلطه طالبان به مبارزه ادامه خواهند داد.







