شماری از باشندهگان کابل با ابراز نگرانی از گسترش استفاده از خریطههای پلاستیکی، خواهان راهاندازی برنامههای آگاهیدهی خانهبهخانه و اقدامهای عملی برای کاهش مصرف این خریطهها هستند. آنان میگویند که ارزانبودن و دسترسی آسان به خریطههای پلاستیکی، در کنار نبود بدیلهای مناسب، سبب شده است که استفاده از این مواد همچنان در میان مردم گسترده باشد. آنان میافزایند که بسیاری از خریطههای پلاستیکی پس از یکبار استفاده در محیط رها میشوند و سبب آلودهگی زمین و آبها میگردند. به گفته آنان، آگاهیدهی از طریق تلویزیون، رادیو، مساجد و بنرهای شهری باید ادامه یابد؛ اما برای کاهش مصرف پلاستیک، تنها آگاهیدهی کافی نیست و باید تولید و واردات خریطههای پلاستیکی نیز محدود شود.
علیم، یکی از باشندهگان کابل، میگوید که استفاده از خریطههای پلاستیکی در بخشهای مختلف زندهگی روزمره مردم گسترش یافته و برای کاهش آن باید اقدام شود. او میافزاید که هرچند جایگزینکردن خریطههای پلاستیکی در افغانستان زمانبر است، اما ناممکن نیست.
این باشنده کابل میگوید: «خریطههای پلاستیکی همهجا دیده میشود، چون اکنون فابریکههای تولید آن در داخل افغانستان نیز فعال است. حتا در نانواییها از خریطههای پلاستیکی استفاده میشود، با اینکه همه میدانند چقدر ضرر دارد و نان را هم خراب میکند. من خودم از ضرر پلاستیک آگاه هستم و وقتی به بازار میروم، خریطه تکهیی با خود میبرم؛ اما مردم کمتر از خریطههای تکهیی یا کاغذی استفاده میکنند. بیشتر همهچیز پلاستیکی شده و امیدوارکننده به نظر نمیرسد که بهزودی بدیل مناسبی جای آن را بگیرد.»
شکیب، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که در گذشته چندین برنامه برای کاهش استفاده از خریطههای پلاستیکی از سوی جوانان و نهادهای مختلف راهاندازی شده، اما این برنامهها نتیجه مطلوبی نداشتهاند. او میافزاید که در کنار آگاهیدهی، باید عرضه خریطههای پلاستیکی در بازار نیز محدود شود تا مردم بیشتر به استفاده از گزینههای بدیل روی بیاورند.
این باشنده کابل میگوید: «رسانهها و شبکههای اجتماعی باید در زمینه آگاهیدهی نقش بیشتری داشته باشند. کارزارهایی که در گذشته راهاندازی شد، بهدلیل اینکه خریطههای پلاستیکی همچنان در بازار موجود بود، چندان مؤثر واقع نشد. مردم بیشتر از صحت خود به پول اهمیت میدهند و به پیامدهای درازمدت آن فکر نمیکنند. به همین دلیل، این روند همچنان ادامه دارد.»
سمیع، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که با وجود آگاهی مردم از پیامدهای زیانبار مواد پلاستیکی، استفاده از این مواد همچنان در شهر گسترده است. او ارزانبودن خریطههای پلاستیکی و نبود بدیلهای در دسترس را از عوامل اصلی ادامه استفاده از این خریطهها میداند. او خواهان کنترل تولید و عرضه خریطههای پلاستیکی در بازار و تشویق مردم به استفاده از خریطههای پارچهای و کاغذی است.
سمیع میگوید: «مردم میدانند که پلاستیک چقدر مشکل دارد، اما چون خریطههای پلاستیکی ارزان است، باز هم از آن استفاده میکنند. اگر تولید و عرضه آن در بازار کنترل شود، مردم مجبور میشوند از گزینههای بدیل استفاده کنند.»
سکندر، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که تا کنون شاهد برگزاری کارزارهای گسترده و فزیکی برای کاهش استفاده از خریطههای پلاستیکی در این شهر نبوده است. او میافزاید که بیشتر برنامههای آگاهیدهی در این زمینه در شبکههای اجتماعی، بهویژه فیسبوک، انجام میشود و در سطح شهر فعالیتهای عملی کمتری دیده میشود.
سکندر میگوید: «پلاستیک ضرر دارد و استفاده از آن باعث کثافت و آلودهگی محیط میشود، اما بسیاری از مردم توان خرید خریطههای کاغذی یا تکهای را ندارند. به نظر من، یک راه حل این است که برای بستهبندی یک جنس، از گزینههای بدیل استفاده شود و تا حد امکان پلاستیک کنار گذاشته شود. برخی مردم خریطههای سیاه را بیشتر ترجیح میدهند، در حالی که این نوع خریطهها نیز میتوانند برای محیطزیست مشکلساز باشند.»
حسن، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که تا کنون برای جلوگیری از استفاده از خریطههای پلاستیکی اقدام جدی و موثری صورت نگرفته است. او میافزاید که استفاده از خریطههای پلاستیکی برای انتقال نان داغ در افغانستان از گذشته رواج داشته و هنوز هم در بسیاری از نانواییها ادامه دارد.
او میگوید: «از گذشته در افغانستان رواج بود که نان داغ را داخل خریطههای پلاستیکی میانداختند و حالا هم این کار ادامه دارد. در برخی نانواییها درباره زیانهای پلاستیک هشدار داده میشود، اما باز هم استفاده از خریطههای پلاستیکی بیشتر است.»
در همین حال، شماری از کارشناسان محیطزیست میگویند که نبود مدیریت موثر زبالههای پلاستیکی و افزایش استفاده از خریطههای یکبارمصرف، خطرات زیستمحیطی در افغانستان را افزایش داده است.
کاظم همایون، یکی از کارشناسان محیطزیست، میگوید که بخش بزرگی از زبالههای پلاستیکی پس از جمعآوری، بدون تفکیک و بازیافت مناسب دفن یا در محیط رها میشوند و بهدلیل تجزیهنشدن، برای مدت طولانی در طبیعت باقی میمانند. او تاکید میکند که برای کاهش این مشکل، در کنار آگاهیدهی، باید بر تولید و واردات خریطههای پلاستیکی نیز محدودیت وضع شود.
همایون میگوید: «مدیریت زبالههای پلاستیکی در افغانستان هنوز در سطح ابتدایی قرار دارد. در گذشته بیشتر زبالهها مواد عضوی بودند و پس از دفن تجزیه میشدند، اما اکنون زبالههای پلاستیکی نیز در کنار سایر زبالهها دفن میشوند و برای سالهای طولانی در محیط باقی میمانند. چندین سال پیش، بر اساس گزارشی که من از ریاست تنظیف شهرداری داشتم، روزانه حدود چهار هزار و ۴۰۰ تُن زباله تولید میشد که تنها بخشی از آن جمعآوری میشد و بخش دیگر در محیط باقی میماند؛ اما مشخص نبود چه مقدار از این زبالهها را خریطههای پلاستیکی تشکیل میدهد.»
همایون تاکید میکند که برای کاهش استفاده از خریطههای یکبارمصرف، تنها آگاهیدهی کافی نیست و باید مجموعهای از اقدامهای قانونی، اقتصادی و آموزشی روی دست گرفته شود.
سید محمد سلیمانخیل، یکی دیگر از کارشناسان محیطزیست، استفاده گسترده و بیرویه از خریطههای پلاستیکی در شهرهای افغانستان را از چالشهای جدی محیطزیستی میداند. او میگوید که استفاده از پلاستیک، بهویژه خریطههای بیکیفیت، تنها پیامد محیطزیستی ندارد، بلکه میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی نیز به همراه داشته باشد.
این کارشناس میگوید: «یکی از چالشهای عمده محیطزیست، استفاده گسترده از پلاستیک در شهرهای افغانستان است. مردم گاهی بهگونه ناخودآگاه برای انتقال اجناس و مقاصد دیگر از پلاستیک، بهویژه پلاستیکهای بیکیفیت، استفاده میکنند. ما ممکن است یک خریطه پلاستیکی را تنها برای نیم ساعت استفاده کنیم، اما همان خریطه میتواند برای صدها سال در محیط باقی بماند. این موضوع نشان میدهد که چگونه رفتار امروز ما میتواند بر محیطزیست و زندهگی نسلهای آینده تاثیر بگذارد.»
براساس آمارهای منتشرشده، روزانه هزاران تُن زباله در کابل تولید میشود؛ با این حال، برای بیان سهم دقیق پلاستیک از مجموع این زبالهها به آمار معتبر و بهروز نیاز است. خریطههای یکبارمصرف، بطریها و ظروف پلاستیکی از جمله اقلامیاند که پس از مصرف در میان زبالههای شهری دیده میشوند.
سازمان ملل متحد نیز پیشتر اعلام کرده است که سالانه صدها میلیون تُن پلاستیک در جهان تولید میشود. افزایش تولید و مصرف پلاستیک، در کنار ضعف مدیریت پسماند، از چالشهای مهم محیطزیستی در جهان به شمار میرود.







