طالبان در حدود دو سال گذشته ده‌ها مدرسه دینی و جهادی ایجاد کرده‌اند. در تازه‌ترین مورد، معاون اداری ریاستالوزرای این گروه گفته است که مدرسه‌سازی در اولویت کاری رژیم آنان قرار دارد. اکنون شماری از شهروندان، طالبان را به سربازگیری و ترویج افراطیت متهم می‌کنند. آنان تاکید می‌ورزند که این گروه به جای حکومت‌‌داری و عرضه خدمات، به دنبال ترویج بنیادگرایی و نهادینه ساختن طالبانیسم است. به گفته آنان، مسدودیت مکتب‌های دخترانه و تمرکز بر مدرسه‌سازی، به‌ویژه مدرسه‌های جهادی، افغانستان را به مرکز بنیادگرایی جهانی مبدل می‌کند. گفتنی است که همزمان با بسته شدن نهادهای آموزشی و تحصیلی به روی دختران، طالبان توجه ویژه‌ای به مدرسه‌ها دارند و وزارت معارف تحت کنترل این گروه از ایجاد مدرسه‌هایی با ظرفیت جذب یک هزار دانشجو در ۲۵ ولایت سخن گفته است.
طالبان از زمان برگشت به قدرت در اسد ۱۴۰۰، ده‌ها مدرسه دینی و جهادی را تاسیس کرده‌اند. ایجاد ۱۰۰ هزار بست استادی برای مدرسه‌های دینی، تثبیت سویه تحصیلی ۷۰ هزار عالم دین، فراهم‌آوری سهولت‌های آموزشی، فراغت بدون آموزش و افزایش معاش استادان مدرسه‌های دینی، بخشی از تلاش‌های مدرسه‌سازی طالبان در این مدت است. همچنان این گروه در یک سال و ۱۱ ماه گذشته، ساخت مدرسه‌های دینی را به یکی از فعالیت‌های رسمی دولتی مبدل کرده‌اند. اکنون عبدالسلام حنفی، معاون اداری ریاستالوزرای طالبان، در دیدار با شماری از عالمان دین و بزرگان قومی ولسوالی درزاب جوزجان، گفته است که مدرسه‌سازی در اولویت کاری رژیم این گروه قرار دارد. او در این دیدار تاکید کرده که رژیم طالبان از هیچ‌گونه تلاش برای تقویت مدرسه‌های دینی دریغ نمی‌ورزد.
مولوی عبدالکبیر، کفیل رییس‌الوزرای طالبان، نیز به آدرس وزارت معارف این گروه دستور ویژه صادر کرده تا برای ارتقای ظرفیت و جذب در مدرسه‌های جهادی، بودجه ویژه در نظر بگیرد. او در دیدار با مولوی مسیح‌الله مصدق، مهتمم مدرسه جهادی پنجشیر، گفته است که به وزارت معارف این گروه دستور ویژه صادر کرده تا در ارتقای ظرفیت و جذب در این مدرسه‌ها، توجه ویژه کند.
عبدالواحد طارق، رییس مدرسه‌های جهادی رژیم این گروه، در دیدار با مولوی عبدالکبیر، از فعال شدن مدرسه‌های جهادی در پنج ولایت کشور خبر داده است. او تاکید کرده است که به‌زودی مدرسه‌های جهادی دیگر نیز فعال می‌شود. این مقام طالبان تصریح کرده است که ملا هبت‌الله آخوندزاده، رهبر این گروه، بر ایجاد و فعال‌سازی مدرسه‌های جهادی تمرکز و تاکید خاص دارد.
همزمان با ادامه ساخت‌وساز بی‌پیشینه مدرسه‌های دینی و جهادی توسط طالبان، شهروندان کشور به‌شدت از این روند ابراز نگرانی می‌کنند. به گفته آنان، طالبان با ایجاد مدرسه‌های دینی و جهادی، هزاران تن را شست‌وشوی مغزی می‌دهند و کشور را دهه‌ها در بحران افراطیت و بنیادگرایی غرق می‌کنند. احمدالله، شهروند، میگوید که طالبان به دنبال گسترش تفکر و ایدیولوژی خود بالای مردم هستند. به گفته او، این گروه با مدرسه‌سازی و جذب جوانان کم‌سواد و بیکار، به‌ساده‌گی باورهای افراطی خود را تبیلغ و ترویج می‌کند. این شهروند تصریح می‌کند که یکی از اهداف اساسی طالبان در افغانستان، طالبانیزه کردن همه ساختارهای اجتماعی و مردمی است. او می‌افزاید که افغانستان در بحران بنیادگرایی غرق شده است و آتش نفرت به‌زودی دامن کشورهای منطقه و حامی طالبان را نیز خواهد گرفت.
شکیلا (مستعار) یکی از استادان دانشگاه است که مدت‌ها می‌شود اجازه رفتن به دانشگاه و تدریس را ندارد. او میگوید که نگران طالبانیزه شدن دانشگاه است. به گفته این استاد دانشگاه، با وضعیتی که در دانشگاه‌ها و اجتماع افغانستان حاکم شده است، مردم ناخواسته در ترویج ایدیولوژی دستگاه قدرت، نقش ایفا می‌کنند. وی ادعا می‌کند که طالبان، مغز متحرک و مرکز تولید فکر کشور را که عبارت از دانشگاه‌ها باشد، هدف قرار داده‌اند. به گفته او، روند رادیکال شدن و طالبانیزه شدن دانشگاه‌ها آغاز شده است و با تغییر در نصاب تحصیلی، دانشگاه‌ها خود‌به‌خود به مدرسه‌های دینی و جهادی طالبان تبدیل می‌شود.
همچنان گل‌محمد جمشیدی، باشنده یکی از ولایات شمال‌شرق کشور، میگوید که طالبان با برپایی مدرسه‌های دینی و جهادی، به‌ساده‌گی هزاران نیرو برای خود جذب کرده‌اند و برای بازی‌های بعدی‌شان از هم اکنون دست‌به‌کار شده‌اند. به گفته او، طالبان اگر به‌طور عادی افراد را در صفوف‌شان جذب کنند، افراد تا زمانی به این گروه وفادار خواهند ماند که معاش و امتیاز برای‌شان داده شود. او تاکید می‌کند که طالبان این موضوع را درک می‌کنند و پول‌هایی را که هفته‌وار جامعه جهانی به این گروه ارسال می‌کند، با آن مدرسه می‌سازند و با نان و مکان مفت، سرباز رایگان جذب می‌کنند تا دهه‌ها نیروی جنگی داشته باشند.
گفتنی است که فعالیت‌های رسانه‌ای وزارت معارف تحت کنترل طالبان نیز بازتاب‌دهنده تمرکز این نهاد بر مدرسه‌سازی است. این وزارت با نشر خبرنامه‌ها و توییت‌های متعدد، از توجه مقام‌های طالبان به روند مدرسه‌سازی و تقویت مدرسه‌های جهادی خبر می‌دهد. وزارت معارف طالبان در صفحه توییترش پیوسته از تقسیم و توزیع منابع و ایجاد بست‌های جدید برای مدرسه‌های دینی و تقویت این مراکز، اطلاع‌رسانی می‌کند. این وزارت پیشتر گفته بود که در هر ولایت یک مدرسه بزرگ جهادی می‌سازد تا در کنار آموزش‌های دینی، به آموزش‌های نظامی نیز پرداخته شود. کرامت‌الله آخوندزاده، معاون تعلیمات اسلامی وزارت معارف طالبان، گفته بود که تأسیس و اعمار مدرسه‌های جهادی در دستور کار رژیم آنان قرار دارد. به گفته او، در بیش از ۲۵ ولایت مدرسه‌های مرکزی جهادی، هر کدام با ظرفیت جذب یک هزار دانش‌آموز، تأسیس شده است. وی همچنان گفته بود که ایجاد ۳ تا ۱۰ مدرسه ابتدایی روستایی در همه ولسوالی‌های کشور، تحت کار قرار دارد.
مقام‌های طالبان در حالی اولویت رژیم خود را مدرسه‌سازی تعریف می‌کنند که براساس دستور آنان، مکتب‌های دخترانه از حدود دو سال به این سو مسدود شده است؛ اقدامی که هزاران دختر را با مشکلات روانی و تن دادن به ازدواج‌های اجباری یا زیر سن مواجه ساخته است. واشنگتن‌پست نیز پیشتر در گزارشی گفته است که بسته بودن دروازه‌های نهادهای آموزشی به روی دختران، آنان را به بیماری‌های روانی مبتلا کرده است. این رسانه امریکایی در گزارش نگاشته است که شفاخانه صحت روانی در کابل مملو از بیمارانی است که از مشکلات روانی رنج می‌برند.
