طالبان در بیش از سه سال گذشته هیچ اقدام قانعکنندهای برای محافظت از اقلیتهای مذهبی و پیروان اهل تصوف انجام ندادهاند. برخی از مقامهای ارشد این گروه بارها وجود مذاهب مختلف در کشور را انکار کردهاند. در این میان، پیروان اهل تصوف در کشور پیوسته مورد نکوهش طالبان و حملات هدفمندی که به افراد مسلح ناشناس نسبت داده شده، قرار گرفتهاند. به دنبال حملات بر متولیان خانقاهها، پنجشنبهشب هفته گذشته، ۱۱ تن در خانقاه «سیدپادشاه آغا» در نهرین بغلان کشته شدند. با این حال، منابع در نهرین میگویند که این اقدام کار «گروه تروریستی طالبان» است و به جز این گروه کسی دیگر دست به چنین «جنایتی» نزده است. این حمله واکنشهای نهادهای حقوق بشری، مقامهای حکومت پیشین و برخی از جبهههای ضد طالبان را نیز به دنبال داشته است. در این میان دادستان کل پیشین کشور هشدار داده که طالبان نهتنها افغانستان، بلکه سراسر جغرافیای تمدن اسلامی و جهان را به «کام گرداب وحشتناک خشونت و فاجعههای غیرقابل تصوری سوق خواهد داد.»
در ادامه حملات علیه پیروان اهل تصوف در افغانستان، پنجشنبهشب، ۱ قوس، در ولسوالی نهرین ولایت بغلان، افراد مسلح ناشناس به خانقاه پیروان طریقه چشتیه حمله کردند. در نتیجه این حمله، ۱۱ نمازگزار جان خود را از دست دادند. مهاجمان همچنین پوچکهای مرمیهای خود را جمعآوری کرده و با خود بردند.
یک منبع میگوید که کشتهگان کارگران عادی بودند که در شب حادثه، شوله پخته و به خانقاه برده بودند. به گفته او، آنان بهطور معمول برای ذکر به خانقاه میرفتند. این منبع میافزاید که در این حمله ۱۱ تن توسط «گروه تروریستی طالبان» در حلقه ذکر به قتل رسیدند. همچنین این منبع تاکید میکند که هیچکس دیگری در حال حاضر توانایی انجام چنین حملهای در یک قریه را ندارد. در یک نوار تصویری که از این رویداد در اختیار روزنامه ۸صبح قرار گرفته نیز دیده میشود که قربانیان به روی جانمازهایشان افتادهاند.
این حمله با واکنشهای تند برخی از مقامهای ارشد حکومت پیشین، جبهههای ضد طالبان، جنبشهای اعتراضی زنان، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد و یوناما مواجه شده است. آنان حمله بر خانقاهها و پیروان اهل تصوف را محکوم کرده و تاکید کردهاند که با گسترش نفرتپراکنی، خشونتافروزی و کشتار پیروان مذاهب مختلف، افغانستان در گودال افراطگرایی شدید و خونآلود مذهبی فرو میرود. همچنین آنان هشدار دادهاند که تیغ تیز تکفیرگرایان، بساط تساهل و مدارا را در کشور برچیده و فضای رعب و وحشت را در میان مردم گسترش میدهد.
حامد کرزی، رییس جمهور سابق افغانستان، با انتشار پیامی در شبکههای اجتماعی، این حمله را تروریستی و جنایت ضد بشری خوانده و آن را محکوم کرده است. همچنین فرید حمیدی، دادستان کل پیشین، ضمن محکوم کردن این حمله، طالبان را مسوول این کشتار دانسته است.
دادستان کل پیشین، با اشاره به کشته شدن ۱۱ تن از اهل تصوف در ولسوالی نهرین ولایت بغلان، طالبان را به «خشونت، نفرتپراکنی، تکفیرگرایی و کشتار مسلمانان در مساجد و اماکن مذهبی» متهم کرده و این گروه را عامل این کشتار دانسته است.
آقای حمیدی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «صوفیان با سیاست و خشونت سروکاری ندارند.» به گفته او، پیروان مذاهب مختلف اسلامی، بهویژه اهل طریقت، سالیان طولانی در افغانستان زیست صلحآمیز و باتسامحی داشتهاند. او تاکید کرده است که گروههای تروریستی با افکار و ایدیولوژیهای خشونتبار و با «شعار تکفیری» وارد افغانستان شده و «حمام خون» راه انداخته است.
این مقام ارشد حکومت پیشین نوشته است: «وضعیت افغانستان اما از همه جوامع اسلامی در بدترین حالت قرار دارد. کشوری که در آن از جنگ و خشونت مذهبی اثری نبود، اکنون هر روز شاهد گسترش خشونتها و نفرتپراکنی مذهبی و قومی است.» او همچنین تاکید کرده است که طالبان از طریق «خشونت، نفرتپراکنی، تکفیرگرایی و کشتار مسلمانان در مساجد، تکایا و خانقاهها» به قدرت رسیدهاند.
دادستان کل پیشین افغانستان هشدار داده که طالبان اکنون نهتنها افغانستان، بلکه سراسر جغرافیای تمدن اسلامی و جهان را به «کام گرداب وحشتناک خشونت و فاجعههای غیرقابل تصوری سوق خواهد داد.»
از سوی دیگر، جبهه آزادی در واکنش به حمله بر پیروان اهل تصوف در بغلان، طالبان را عامل این رویداد دانسته است. این جبهه روز شنبه، ۳ قوس، با نشر بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است که طالبان طی سه سال گذشته به روشهای گوناگون پیروان مذاهب اسلامی و حتا فرقههای مختلف اهل سنت را که مخالف تفکر این گروه هستند، سرکوب کردهاند. در بیانیه این جبهه آمده است: «کشتار اهل طریقت و تصوف در ادامه کشتار اهل تشیع و دیگر فرقههای زیرمجموعه مذاهب اهل سنت، اقدامات هدفمند طالبان، داعش، القاعده و دیگر همپیمانان منطقهایشان است.
همچنین شماری از اعضای جنبش شنبههای ارغوانی در واکنش به حمله بر غیرنظامیان در بغلان میگویند که خلاف ادعای طالبان، شهروندان افغانستان از امنیت فکری و جسمی برخوردار نیستند. این جنبش با متهم دانستن طالبان در این رویداد، از سازمان ملل خواسته است که درباره این حمله تحقیق مستقل و بیطرفانهای را بهطور جدی و فوری آغاز کند.
در همین حال، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، حمله بر خانقاه اهل تصوف در نهرین بغلان را که منجر به کشته شدن ۱۱ تن شد، محکوم کرده و تاکید کرده است که اقلیتهای دینی در افغانستان همچنان در معرض تهدید جدی قرار دارند. آقای بنت در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «کشته شدن دستکم ۱۰ مسلمان صوفی در مسجدی در نهرین بغلان افغانستان تاسفبار است. به خانوادهها تسلیت میگویم. اقلیتهای مذهبی همچنان در معرض تهدید جدی قرار دارند. همه مردم افغانستان حق دارند در صلح عبادت کنند. پیشگیری، حفاظت و عدالت بیشتر مورد نیاز است.»
همچنین دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، با نکوهش این حمله، گفته است که طالبان باید از وقوع چنین حملات جلوگیری کنند. در بیانیه این نهاد آمده است: «یوناما از مقامهای دیفکتو [طالبان] میخواهد که این رویداد را بهطور کامل بررسی کنند و همچنان از حملات آینده جلوگیری کرده و از تامین امنیت این جماعت اطمینان دهد.»
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، زیارتگاهها و خانقاههای اهل تصوف حداقل پنج بار هدف حملات مرگبار قرار گرفتهاند. در این حملات تاکنون دستکم ۱۱۳ تن جان باخته و ۲۲۸ تن دیگر زخمی شدهاند.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در گزارش بررسی وضعیت حقوق بشری افغانستان اعلام کرده بود که از ۱۵ آگست ۲۰۲۱ تا ۳۰ می ۲۰۲۳، چهار حمله هدفمند علیه عبادتگاههای اهل تصوف ثبت شده است که طی آن ۱۰۳ تن کشته و ۲۲۸ تن زخمی شدند. از این میان چهار حمله هدفمند بر اهل تصوف را هیچ گروهی برعهده نگرفته است. یوناما در گزارش خود نوشته است که مسوولیت یکی از این حملات را داعش خراسان برعهده گرفته است.
در اپریل ۲۰۲۲، مسجد «خلیفه صاحب»، یکی از عبادتگاههای اهل تصوف در کابل، هدف یک حمله قرار گرفت که جان ۵۰ نمازگزار را گرفت و دهها تن را زخمی کرد. همچنین در حملهای دیگر در ولایت کندز، مسجد «مولوی سکندر صوفی» در جریان نماز جمعه هدف بمبگذاری قرار گرفت که به کشته شدن ۳۳ تن منجر شد. در آگست ۲۰۲۲، انفجار بمبی در داخل مسجد صدیقیه در کابل یک مبلغ مشهور صوفی را به قتل رساند.
گفتنی است که اهل تصوف در افغانستان یکی از گروههای مذهبی و فرهنگی هستند که تاریخ طولانی و تاثیرگذار در این کشور دارند. تصوف در اصل به معنای پیروی از آموزههای عرفانی و روحانی اسلام است که به دنبال ارتباط نزدیکتر با خداوند از طریق عبادت، ذکر، مراقبه و ریاضتهای روحانی است. اهل تصوف بهطور معمول در خانقاهها (مکانهای عبادتی و تجمعات صوفیانه) به انجام مراسم مذهبی میپردازند و نقش مهمی در توسعه فرهنگی و مذهبی کشور دارند.






