در میان محدودیت‌های آموزشی و کاهش فرصت‌های حضور دختران در محیط‌های آموزشی، شماری از دختران در افغانستان برای ادامه مطالعه و یادگیری به حلقه‌های کتاب‌خوانی روی آورده‌اند. این حلقه‌ها که معمولاً در گروه‌های کوچک برگزار می‌شوند، فرصتی برای مطالعه کتاب، گفت‌وگو درباره موضوعات اجتماعی و فرهنگی و تبادل نظر میان دختران فراهم کرده‌اند.
شماری از دخترانی که در این حلقه‌ها شرکت می‌کنند، می‌گویند کتاب‌خوانی برای آنان تنها سرگرمی نیست، بلکه راهی برای ادامه یادگیری و حفظ ارتباط با فضای آموزشی است. آنان در کنار مطالعه کتاب، درباره موضوعاتی چون ادبیات، تاریخ، جامعه و تجربه‌های روزمره خود نیز گفت‌وگو می‌کنند.
حلقه‌های کتاب‌خوانی معمولاً با حضور چند دختر در خانه‌ها، کتاب‌خانه‌های شخصی یا فضاهای کوچک آموزشی برگزار می‌شوند. اعضای هر حلقه کتابی را انتخاب می‌کنند و پس از مطالعه، درباره محتوای آن با یکدیگر بحث می‌کنند. برخی از این حلقه‌ها به‌صورت حضوری و برخی دیگر از طریق شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های ارتباطی برگزار می‌شوند. دختران می‌گویند برگزاری آنلاین این نشست‌ها به آنان کمک کرده است تا بدون نیاز به رفت‌وآمد، در برنامه‌های مطالعاتی شرکت کنند.
«کتاب‌خوانی باعث می‌شود احساس کنم هنوز در حال یادگیری هستم»
یسنا (نام مستعار)، یکی از دخترانی که در یک حلقه کتاب‌خوانی شرکت می‌کند، می‌گوید مطالعه گروهی انگیزه او را برای خواندن کتاب بیشتر کرده است. او می‌گوید: «وقتی تنها کتاب می‌خوانم، گاهی پس از چند صفحه خسته می‌شوم و کتاب را کنار می‌گذارم؛ اما وقتی با چند نفر دیگر قرار می‌گذاریم که یک کتاب را بخوانیم، احساس مسوولیت بیش‌تری می‌کنم. پس از مطالعه هم درباره کتاب صحبت می‌کنیم و هر کسی نظر خودش را می‌گوید.»
به گفته او، این نشست‌ها علاوه بر فراهم‌کردن فرصت مطالعه، زمینه گفت‌وگو و آشنایی با دیدگاه‌های متفاوت را نیز فراهم کرده‌اند.
رقیه (نام مستعار)، دختر دیگری که در یک حلقه کتاب‌خوانی آنلاین حضور دارد، می‌گوید پیش از پیوستن به این حلقه، بیشتر کتاب‌ها را به‌صورت انفرادی مطالعه می‌کرد. او می‌گوید: «چیزی که در حلقه کتاب‌خوانی برایم مهم است، فقط خواندن کتاب نیست. وقتی درباره یک موضوع با دیگران صحبت می‌کنیم، متوجه می‌شوم که ممکن است افراد مختلف یک متن را به شکل‌های متفاوت درک کنند.» رقیه می‌افزاید که گفت‌وگو درباره کتاب به او کمک کرده است تا توانایی بیان نظر و شنیدن دیدگاه‌های دیگران را نیز تمرین کند.
با وجود علاقه دختران به مطالعه، دسترسی به کتاب برای برخی از آنان همچنان یک چالش است. قیمت کتاب، کمبود کتاب‌خانه‌های مجهز و محدودیت دسترسی به برخی منابع، از جمله مشکلاتی‌اند که آنان از آن یاد می‌کنند.
بهار، یکی از اعضای یک حلقه کتاب‌خوانی، می‌گوید اعضای گروه گاهی برای پیدا کردن کتابی مشخص با مشکل روبه‌رو می‌شوند. او می‌گوید: «گاهی کتابی را انتخاب می‌کنیم که پیدا کردن نسخه چاپی آن دشوار است. در چنین مواردی، اگر نسخه الکترونیک قانونی آن موجود باشد، از آن استفاده می‌کنیم یا کتاب دیگری را جایگزین می‌کنیم.»
کتاب‌خوانی آنلاین
با گسترش استفاده از انترنت، بخشی از حلقه‌های کتاب‌خوانی به فضای مجازی منتقل شده‌اند. اعضای این گروه‌ها کتاب را مطالعه می‌کنند و سپس در زمان مشخص، از طریق تماس‌های صوتی و تصویری یا گروه‌های آنلاین، درباره آن گفت‌وگو می‌کنند.
با این حال، ضعف انترنت، هزینه دسترسی به آن و قطع برق از جمله مشکلاتی‌اند که برگزاری نشست‌های آنلاین را دشوار می‌کنند. گلثوم (نام مستعار)، یکی دیگر از دختران شرکت‌کننده در این حلقه‌ها، می‌گوید: «وقتی انترنت خوب نباشد، نمی‌توانیم بحث را به شکل منظم ادامه بدهیم. گاهی یک نشست به دلیل مشکل انترنت یا برق نیمه‌تمام می‌ماند.»
برای شماری از دختران، حلقه‌های کتاب‌خوانی تنها محلی برای مطالعه کتاب نیستند. آنان در این نشست‌ها درباره تجربه‌های شخصی، موضوعات اجتماعی و مسایل فرهنگی نیز صحبت می‌کنند. اعضای این حلقه‌ها می‌گویند که حضور در چنین جمع‌هایی به آنان کمک می‌کند ارتباط خود را با مطالعه و یادگیری حفظ کنند و در کنار آن، با افراد هم‌فکر خود در ارتباط باشند.
در شرایطی که دسترسی دختران به برخی فرصت‌های آموزشی محدود شده است، حلقه‌های کتاب‌خوانی به یکی از راه‌های ادامه فعالیت‌های مطالعاتی آنان تبدیل شده‌اند؛ هرچند این حلقه‌ها نمی‌توانند جای آموزش رسمی را بگیرند.
دختران شرکت‌کننده در این برنامه‌ها خواهان افزایش دسترسی به کتاب، ایجاد کتاب‌خانه‌های بیشتر و فراهم‌شدن فرصت‌های امن برای مطالعه و گفت‌وگو هستند. آنان می‌گویند ادامه مطالعه می‌تواند به حفظ مهارت‌های آموزشی و گسترش دانش و آگاهی در میان دختران کمک کند.
