پس از تسلط طالبان بر افغانستان، استفاده از لباسهای سنتی بهویژه در کلانشهرهای کشور افزایش یافته است. شالهای ابریشمی، پیراهنهای وطنی و واسکتهای سنتی اکنون بیش از هر زمان دیگری در فروشگاههای کابل به فروش میرسند. شماری از باشندهگان کابل میگویند که برای حفظ هویت فرهنگی کشور از این لباسها استفاده میکنند و معتقدند در شرایطی که آزادیهای فردی محدود شده، پوشیدن لباس سنتی نوعی ابراز هویت، اصالت و حتا مقاومت در برابر فشارهای فرهنگی طالبان است.
تعدادی از باشندهگان کابل میگویند که در گذشته بیشتر لباسهای مدرن میپوشیدند، اما اکنون ترکیبی از پوشش سنتی و مدرن را تجربه میکنند. آنان میافزایند که در وضعیت کنونی، این انتخاب، گزینهای است که هم ریشه در باورهای فرهنگی دارد و هم با شرایط اجتماعی موجود سازگارتر به نظر میرسد.
فرشته، یکی از باشندهگان کابل، میگوید که با پوشیدن لباسهای سنتی افغانستان، حس تعلق به کشور و غرور را تجربه میکند. او این لباسها را بخش جداییناپذیر هویت فرهنگی افغانستان میداند.
فرشته میافزاید: «گرچه لباسهای دستدوز قیمت بیشتری نسبت به سایر لباسها دارند، اما به دلیل علاقهای که به فرهنگ کشورم دارم، حتا در زمان جمهوریت نیز در روزهای خاص از این لباسها استفاده میکردم. از یک سو احساس غرور به من میداد و از سوی دیگر میخواستم فرهنگ کشور خود را زنده نگه دارم.»
سمیرا، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که استفاده از لباسهای سنتی میتواند وحدت و همبستهگی اجتماعی را تقویت کند؛ زیرا افراد با پوشیدن این لباسها، خود را بخشی از یک تاریخ و تمدن مشترک احساس میکنند. به گفته او، مردم باید برای رشد اقتصاد محلی و صنایع داخلی کشور از این دست لباسها استفاده کنند.
سمیرا میافزاید: «استفاده از لباسهای سنتی وحدت و همبستهگی اجتماعی را تقویت میکند، چرا که افراد با پوشیدن لباسهای سنتی، خود را بخشی از یک تاریخ و تمدن مشترک میدانند. از سوی دیگر، این لباسها از صنعتگران محلی و خیاطان حمایت میکنند، به رشد صنایع داخلی کمک میکنند و در معرفی فرهنگ و هنر افغانستان در سطح جهان، نقش کلیدی دارند.»
عبدالله، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که بهدلیل راحتی، از لباسهای افغانی استفاده میکند. او میافزاید که گاهگاهی لباسهای مدرن نیز میپوشد، اما در شرایط کنونی، پوشیدن لباس سنتی را همخوانتر با وضعیت جامعه میداند.
عبدالله توضیح میدهد: «در وضعیت فعلی، بیشتر مردم از پیراهنتنبان استفاده میکنند. این موضوع میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله اینکه نظام کنونی به لباسهای غیررسمی اولویت میدهد، گرمای هوا نیز تأثیرگذار است، و برخی افراد هم پیش از این بهطور سنتی همین سبک پوشش را داشتند، اما در دوره جمهوریت بهدلیل فضای رسمی، نمیتوانستند آزادانه از آن استفاده کنند. اکنون، پوشش افغانی در مقایسه با سایر لباسهای رسمی، بیشتر در جامعه دیده میشود.»

افزایش تمایل مردم به پوششهای محلی و گسترش استفاده از آن، بازار کار را دگرگون کرده و فرصتهای تازهای ایجاد کرده است. شماری از دکانداران میگویند که استفاده از لباسهای محلی در مقایسه با دو سال گذشته افزایش یافته و در نوع دوخت، طرح و دیزاین آنها نیز تغییرات چشمگیری رخ داده است.
قیس، یکی از فروشندهگان لباسهای سنتی در کابل، میگوید که گرایش مردم به لباسهای افغانی بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. او لباسهای سنتی را با ترکیبی از سبک مدرن طراحی میکند و میگوید که فروش خوبی دارد.
قیس میافزاید: «قیمت لباسهایی که کرایه میدهیم، از یک هزار تا شش هزار افغانی میرسد. اما قیمتی که میفروشیم از شش هزار تا ۳۰ یا ۳۵ هزار افغانی است. تمام این لباسها کار دست است؛ چرمهدوزی آن را زنان انجام میدهند، گلدوزی هر دامن حدود یکهزار و۵۰۰ تا دو هزار افغانی هزینه دارد و یخن آن را از کهنهفروشیها تهیه کرده و بازسازی میکنم. کار و بار ما در این عرصه خیلی خوب شده است.»
ستاره نیز لباسهای محلی را با دیزاینهای مدرن طراحی و به فروش میرساند. او علاقهمندی مردم به پوششهای سنتی را فرصتی برای رشد و پیشرفت خود میداند.
این باشنده کابل میافزاید: «گاهی سفارشهای ما زیاد است و گاهی کم. ما لباسهای سنتی و قدیمی افغانستان را همراه با مدلهای مدرن به صورت ترکیبی تهیه میکنیم که طرفداران زیادی دارد.»
ترکیب مد سنتی با سبکهای غربی باعث شده است که لباسهای افغانستان کاربرد گستردهتری در کشورهای خارجی نیز پیدا کنند.

فرح، یکی از مسوولان یک کارگاه تولیدی لباسهای سنتی، میگوید که کارگاه او در داخل و خارج از کشور مشتریان زیادی دارد. او میافزاید که تلاش میکنند تولیدات خود را متناسب با سلیقه جامعه و خواستهای نسل جوان طراحی و عرضه کنند.
فرح همچنین میگوید: «بیشتر مشتریان ما دختران جوان هستند؛ چه در داخل کشور و چه در خارج. در کارگاهمان انواع لباسهای سنتی، از جمله لباسهای هزارهگی و دیگر گونههای افغانی، تولید میکنیم.»
در همین حال، شماری از آگاهان فرهنگی از رواج دوباره لباسهای سنتی در میان مردم ابراز خرسندی میکنند. آنان میگویند که مردم افغانستان پس از سالها بار دیگر با فرهنگ گذشته خود ارتباط برقرار کردهاند؛ فرهنگی که نمونههای آن، مانند چین پیراهن، در کتیبهها و آثار هنری دورههای کوشانیان و یفتلیها دیده میشود.
کتابخان فیضی، آگاه فرهنگی، میگوید: «لباسهایی که در سالهای اخیر دوباره رایج شدهاند، نمونههایشان را میتوان در مجسمهها و نقوش برجایمانده از دورههای کوشانی و یفتلی، بهویژه در آثار کشفشده از حوزه گندهارا مشاهده کرد. این سبک لباس از گذشتههای دور در میان مردم رایج بوده و نسل به نسل منتقل شده است. متأسفانه در جریان بیش از چهار دهه جنگ، این پوششها کمرنگ شده و جای خود را به لباسهای غربی داده بودند. خوشبختانه امروز لباسهای سنتی دوباره رواج یافتهاند؛ بهویژه پوشاک زنانه با سبک بومی افغانی در بازارها بسیار دیده میشوند و تأثیر فرهنگی گستردهای دارند. این اقدام گامی مهم در احیای هویت فرهنگی است.»
هنرهای سنتی مانند خنجردوزی، گرافدوزی، پختهدوزی، چکندوزی، سکهدوزی و شیشهکاری در دوخت لباسهای سنتی افغانستان به کار میروند و پوشیدن این لباسها، بهویژه در مراسمی مانند شب حنا، میان اقوام مختلف به یک فرهنگ مشترک تبدیل شده است. با وجود قیمتهای متفاوت این لباسها که بین شش هزار تا ۳۵ هزار افغانی است، علاقه مردم به استفاده از آن همچنان پابرجا مانده است.






