شماری از شهروندان افغانستان از افزایش بهای دوا و کم‌یاب شدن برخی از آن‌ها در بازارهای کشور شکایت دارند. آنان می‌گویند که در نزدیک به یک سال پس از توقف واردات دوا از پاکستان، بهای برخی دواها به‌گونه بی‌سابقه افزایش یافته و تهیه آن‌ها برای بیماران دشوارتر شده است. به گفته آنان، شماری از دواهای ضروری نیز در این مدت در بازار کم‌یاب شده و برخی دیگر به‌سختی پیدا می‌شوند.
این شهروندان می‌افزایند که جایگزین‌کردن دواهای پاکستانی با نمونه‌های هندی، ترکی و تولیدات داخلی برای همه بیماران امکان‌پذیر نیست و کیفیت برخی از دواهای جایگزین نیز رضایت‌بخش نمی‌باشد. آنان تاکید می‌کنند که افزایش بهای دوا و کمبود داروهای ضروری، هزینه‌های درمان را افزایش داده و خانواده‌های بیماران را با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو ساخته است.
زرمینه، یکی از باشنده‌گان غزنی، می‌گوید که بهدلیل افزایش بهای دوا، روند درمان پسرش را متوقف کرده است. او می‌افزاید که در یک سال گذشته قیمت دواهای مورد نیاز، به‌ویژه دواهای مربوط به بیماری‌های قلبی و دیابت، افزایش یافته و دیگر توان خرید آن‌ها را ندارد.
این زن می‌گوید: «بهای دواها بسیار افزایش یافته است؛ به همین دلیل، ابتدا مجبور شدم مصرف دوای پسرم را کاهش بدهم و سپس درمان او را به‌طور کامل متوقف کنم؛ زیرا توان خرید دوا را ندارم. دوایی که پیش از این ۲۰ افغانی بود، اکنون به ۱۸۰ افغانی رسیده است. ما مردم فقیر در چنین شرایطی چه کنیم؟ داکتران توصیه می‌کنند که از دوای یک شرکت مشخص پاکستانی استفاده کنیم و دواهای هندی و ترکی نمی‌توانند جایگزین آن شوند.»
سمیر، یکی دیگر از باشنده‌گان غزنی، می‌گوید که افزایش بهای دوا و پایین‌بودن کیفیت برخی از دواهای موجود در بازار، روند درمان بیماران را با مشکل روبه‌رو کرده است.
این باشنده غزنی می‌گوید: «دواهایی که اکنون در بازار وجود دارند، در بسیاری موارد تاثیر لازم را ندارند. به داکتر مراجعه می‌کنیم و او مقدار زیادی دوا تجویز می‌کند، اما بیمار بهبود نمی‌یابد؛ زیرا کیفیت دواها مانند گذشته نیست و برخی از آن‌ها تاثیر چندانی بر روند درمان ندارند.»
حسن، یکی از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که محدودیت در واردات و عرضه دواهای پاکستانی، دسترسی بیماران به برخی دواهای مورد نیازشان را دشوار کرده است. به گفته او، با وجود عرضه دواهای تولید داخل، هندی و ترکی در بازار، برخی بیماران به دلیل استفاده پیشین از دواهای مشخص پاکستانی، نمی‌توانند به‌آسانی از نمونه‌های جایگزین استفاده کنند.
این مرد می‌گوید: «دقیقاً دواهای پاکستانی را کاملاً بند کرده‌اند و حالا حتا دواها را از دواخانه‌ها جمع‌آوری می‌کنند و دواخانه‌ها را نیز نظارت می‌کنند. دواهای تولید داخل، هندی و ترکی هم در بازار وجود دارد و کیفیت‌شان بد نیست، اما مردم به برخی دواهای پاکستانی عادت کرده بودند و حالا به‌آسانی نمی‌توانند آن‌ها را پیدا کنند. مادرم هم دواهایش خلاص شده بود و من هرقدر جست‌وجو کردم، در منطقه‌ای که زندهگی می‌کنیم پیدا نشد. حتا به هوتل پروان رفتم، آنجا هم نبود و سرانجام در باغ بالا پیدا کردم. این‌گونه سرگردانی‌ها زیاد شده است. از سوی دیگر، قیمت دواها نیز بسیار افزایش یافته؛ دوای فشار خونی را که قبلاً ۱۵۰ افغانی می‌خریدم، حالا ۳۰۰ افغانی می‌خرم. دوای شکر که ۱۵۰ افغانی بود، اکنون به ۴۰۰ افغانی رسیده و دوای دیگری را که پیش از این ۱۸۰ افغانی می‌خریدم، حالا ۲۸۰ افغانی خریداری می‌کنم.»
سکینه (مستعار)، یکی دیگر از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که افزایش بهای دوا و نایاب‌شدن برخی دواهای ضروری، دسترسی بیماران به دواهای مورد نیاز را دشوار کرده است. به گفته او، بهای برخی دواها که پیش از این با قیمت پایین در دسترس بودند، چند برابر افزایش یافته و تهیه آن‌ها نیز دشوار شده است.
او می‌افزاید که برخی دواهای پاکستانی که پیش‌تر در دواخانه‌ها به‌آسانی پیدا می‌شدند، اکنون تنها در شماری از نقاط شهر و به‌سختی در دسترس هستند. به گفته سکینه، عرضه نمونه‌های تولید قندهار نیز نتوانسته جایگزین مناسبی برای برخی از این دواها باشد؛ زیرا بهای این محصولات نیز افزایش یافته است.
سکینه می‌گوید: «قیمت دوا بسیار زیاد شده و هر کسی که برای خرید دوا به دواخانه می‌رود، از افزایش بهای آن شکایت دارد. همین امروز صبح پدرم نیز از گرانی دوا شکایت می‌کرد. دوای پاکستانی که قبلاً ۵۰ افغانی بود، حالا به ۱۸۰ افغانی رسیده و با آن هم در هر جایی پیدا نمی‌شود؛ حتی اگر در هوتل پروان هم باشد، به‌سختی می‌توان آن را پیدا کرد. حالا برخی دواهای تولید قندهار را جایگزین کرده‌اند که قیمت آن‌ها نیز بین ۱۸۰ تا ۱۹۰ افغانی است؛ در حالی که پیش از این، قیمت بعضی از این دواها ۳۰ تا ۵۰ افغانی بود. بیشتر دواها به‌آسانی پیدا نمی‌شوند.»
عصمت، یکی از باشنده‌گان لغمان، نیز می‌گوید که افزایش بهای دوا و واردات غیرقانونی آن، سبب نوسان قیمت‌ها و دشوارترشدن دسترسی شهروندان به دواهای مورد نیازشان شده است. به گفته او، بهای یک نوع دوا در دواخانه‌های مختلف متفاوت است و شهروندان نمی‌توانند آن را با قیمت مشخص و ثابت خریداری کنند.
این جوان می‌گوید: «بهای دواها بسیار افزایش یافته و قاچاق آن‌ها نیز بیشتر شده است. چند روز پیش، طالبان ۲۲ موتر حامل دوا را متوقف کرده بودند. اگر در هر موتر یک تُن دوا بارگیری شده باشد، مجموع این محموله‌ها به ۲۲ تُن می‌رسد. برای نمونه، بهای یک نوع تابلیت که برای درمان زردی استفاده می‌کنم، در یک نوبت به ۹۰۰ تا یک‌هزار افغانی می‌رسد و در نوبت دیگر ۶۰۰ تا ۷۰۰ افغانی فروخته می‌شود؛ در حالی که پیش از این، بهای آن ۶۵۰ افغانی بود. وقتی دوا به‌گونه قاچاق وارد بازار می‌شود، قیمت آن نیز ثابت نیست. بیشتر دواهای موجود از مسیر چابهار و از هند وارد کشور می‌شوند، اما به دلیل بهای بلند، این دواها به اندازه کافی وارد نمی‌شوند. از سوی دیگر، دواهای پاکستانی نیز به‌آسانی جایگزین ندارند و دواهای وارداتی از کشورهای دیگر و تولیدات داخلی نمی‌توانند تمام نیاز بازار را برآورده کنند.»
افغانستان پیش از این بخش بزرگی از دواهای مورد نیاز خود را از پاکستان وارد می‌کرد. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، بیش از ۷۰ درصد دواهای مورد نیاز کشور از پاکستان تامین می‌شد؛ اما با توقف واردات از این کشور، تأمین شماری از دواها با مشکل روبه‌رو شده است.
در ماه‌های اخیر، شهروندان از افزایش بهای دوا و کم‌یاب‌شدن برخی اقلام ضروری در بازار شکایت دارند. پانادول، بروفین، آگمنتین، آموکسی‌سیلین، انسولین، دواهای فشار خون، سرم‌ها، شربت‌های آنتی‌بیوتیک کودکان، اسپری‌های آسم و دواهای بیماری‌های قلبی از جمله اقلامی‌اند که به گفته شهروندان، تهیه آن‌ها دشوارتر شده است.
این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که به گفته طالبان، حدود ۹۵ درصد دواهای مصرفی افغانستان از خارج وارد می‌شود و با وجود فعالیت شماری از شرکت‌های دواسازی در داخل کشور، تولیدات داخلی هنوز بخش کوچکی از نیاز بازار را تامین می‌کند.
در همین حال، نگرانی‌ها درباره کیفیت دواهای موجود در بازار نیز مطرح است. عبدالباری عمر، سرپرست اداره ملی دوا و غذای طالبان، پیش از این گفته بود که این اداره برای کنترل فروش دواهای بی‌کیفیت، ایجاد یک سیستم دیجیتالی و تدوین طرزالعمل جدید را در دستور کار دارد.
