درک موضع پاکستان (که بانی و حامی تحریک طالبان خوانده میشود) در قبال بهرسمیتشناسی رژیم طالبان از سوی روسیه برای شهروندان افغانستان حایز اهمیت است. وزارت خارجه پاکستان با اتخاذ موضع میانه از ستایش و سرزنش تصمیم روسیه پرهیز کرده است. در حالی که وزارت خارجه چین در تمجید از اقدام مسکو اعلامیه داده است. پاکستان اقدام کرملین را تصمیم دو حکومت مستقل (روسیه و طالبان) خوانده است؛ ضمن آنکه یکی از مقامهایش به رسانه اکسپرس تریبون اعتراف کرده است که اسلامآباد در بهرسمیتشناسی طالبان عجله ندارد.
در شرح موضع محتاطانه پاکستان، نکات ذیل قابل ذکر است:
۱- برخلاف فهم برخی سیاسیون افغانستان، اکنون میتوان گفت که پیوند پاکستان با طالبان در ماهیت سابقش نمانده و قدری به سستی رفته است. اینکه هنوز هم کسانی ادعا میکنند طالبان اسیر دست پاکستانند و ماموریتشان در اطاعتپذیری بیچونوچرا از این کشور و پیشبرد اهداف آن در افغانستان و منطقه خلاصه میشود، دیگر چندان خریدار ندارد و توجهی را هم جلب نمیکند. اگر رابطه پاکستان و طالبان از جنس گذشته میبود، این کشور قاعدتاً در بهرسمیتشناسی رژیم این گروه باید پیشگام میشد و سایر دولتها را هم ترغیب به این امر میکرد. البته انتظار طالبان هم همین بود و است.
پاکستان تا این لحظه نهتنها از بهرسمیتشناسی رژیم طالبان اجتناب کرده است، بلکه اقدام روسیه را نیز به فال نیک نگرفته است؛ ضمن آنکه به احتمال زیاد قرار نیست پس از مسکو دومین کشوری باشد که رژیم فعلی افغانستان را بهرسمیت میشناسد. البته رابطه پاکستان با طالبان همین حالا هم به میزانی گرم است که گویی رژیم این گروه را بهطرز غیررسمی و اعلامناشده بهرسمیت شناخته باشد؛ اما همین که این امتیاز را رسماً اعطا نکرده است، جای تامل دارد.
۲- پاکستان در نهان زیاد نگران است، ولی سعی میکند به رخ خود نیاورد؛ بهویژه اگر به جنگ این کشور با تحریک طالبان پاکستانی (تیتیپی) توجه کنیم، بهرسمیتشناسی رژیم طالبان افغان برای آن خبر خوشی نیست. تیتیپی نیز چون طالبان افغان میخواهد با تشکیل نظام اسلامی مورد ادعایش در پاکستان، نظام حاکم بر این کشور را ساقط سازد. حالا با بهرسمیتشناسی رژیم طالبان از سوی روسیه و احتمالاً سایر کشورها، تیتیپی برای جذب نیرو، دوام جنگ و نیل به قدرت بیشتر وسوسه میشود که در این صورت، اسلامآباد بیشتر از حال در تنگنا قرار میگیرد. البته نحوه تعامل رژیم طالبان با تیتیپی پس از بهرسمیتشناسی نیز محل بحث است که با زمان ماقبل آن شاید زیاد تفاوت نکند.
۳- دلایل روسیه در توجیه بهرسمیتشناسی رژیم طالبان خوشایند پاکستان نیست: مبارزه با تروریسم و مواد مخدر. این به این معناست که طالبان (از نظر کرملین) در امر مبارزه با تروریسم و مواد مخدر خوب عمل کردهاند و اکنون هم پاداش عملکردشان را گرفتهاند و اگر هنوز هم کاستیها و خلاهایی در کار وجود دارد، در آینده مرتفع میشود. اگر دقت کنیم پاکستان نه با مساله مواد مخدر که با مساله تروریسم (تیتیپی) سخت مشکل دارد. مقامات پاکستانی بارها گفتهاند که فقط با حضور تیتیپی در افغانستان مشکل دارند؛ ورنه از نظر آنها، رژیم طالبان از هر حیث عملکرد خوبی دارد. همین حالا هم میان پاکستان و طالبان بر سر پناهدادن این گروه به تروریسم دعوای جدی برقرار است. اینکه روسیه طالبان را قهرمان مبارزه با تروریسم معرفی میکند، در حکم موضعگیری علیه منافع پاکستان است. این نشان میدهد که کشورهای منطقه، تروریسم را به چشم «تهدید مشترک» نمیبینند و هر کدام بسته به منافعشان گروههایی را تروریست میخوانند و گروههایی را هم نه؛ به این معنا که وقتی داعش خراسان در افغانستان منافع روسیه را تهدید نکند، برای آن مهم نیست که تیتیپی چه بلایی بر سر پاکستان میآورد.
۴- تصمیم تازه مسکو و موضعگیری آمیخته با احتیاط پاکستان در برابر آن، خواننده را به یاد رژیم اول طالبان میاندازد که پنج سال عمر کرد. در آن زمان، پاکستان (بهحیث اولین کشور) رژیم طالبان را بهرسمیت شناخت و عربستان و امارات متحده عربی را نیز در پی خود کشاند. روسیه در آن برهه، مخالف جدی طالبان بود و از جناحهایی که بر ضد این گروه میجنگیدند، قویاً حمایت میکرد و استقرار رژیم طالبانی در افغانستان را مخلّ منافع کل منطقه بهویژه جمهوریهای آسیای میانه میدانست.
اکنون جاها عوض شده است: مسکو رژیم طالبان را بهرسمیت شناخت و پاکستان نه. چین که در گذشته از گروههایی چون طالبان فرار میکرد، حالا از تصمیم روسیه ستایش میکند؛ اما عربستان و امارات که حامیان جدی طالبان بودند (البته ابوظبی همین حالا هم هست)، چنان سکوت پیشه کردهاند که گویا کرملین کار خاصی انجام نداده است.
تا این جای کار، مساله بهرسمیتشناسی طالبان در آجندای کشورهای غربی و متحدان منطقهای آنها جای ندارد و این روسیه (رقیب بهظاهر نیرومند غربیها) است که خطرپذیری کرد و بهتنهایی پا در سنگلاخ گذاشت و حالا هم تلاش دارد دیگران را به تعقیب خود فرا خواند. در این میان، هنوز بهدرستی مشخص نیست که طالبان موازنه میان غرب و رقیبان غرب را میتوانند حفظ کنند یا هم در بند تقابل میان این دو بلوک گیر میمانند.






