باغداران انار در ولایت قندهار امسال به‌دلیل نبود بازار مناسب، بسته‌شدن مسیرهای صادراتی، خشک‌سالی و بیماری‌های زراعتی با مشکلات شدید اقتصادی روبه‌رو هستند. باغداران می‌گویند که بسته‌شدن راه‌های تجارتی با پاکستان تاثیر منفی بر صادرات انار گذاشته و بهای این میوه را تا ۷۰ درصد کاهش داده است. به گفته آنان، قیمت کنونی انار حتا هزینه‌های نگهداری و مراقبت از باغ‌ها را نیز تامین نمی‌کند.
حاجی شیرآغا، یکی از باغداران انار در ولسوالی ارغنداب، می‌گوید: «امسال قیمت انار در بازار نسبت به سال گذشته بسیار کاهش یافته است. در گذشته بازرگانان با رضایت به باغ‌ها می‌آمدند و انارهای ما را به قیمت مناسب خریداری می‌کردند؛ اما بسته‌شدن راه‌ها با پاکستان هم باغداران و هم بازرگانان را نگران کرده است. اکنون بازرگانان مانند گذشته انار نمی‌خرند و ما به‌سختی می‌توانیم هزینه‌های خود را تامین کنیم. تمام سال منتظر همین روزها هستیم تا حاصلات خود را به قیمت مناسب بفروشیم؛ اما نبود بازار تمام امیدهای ما را نقش بر آب کرده است.»
حاجی محمد، یکی دیگر از باغداران انار، نیز می‌گوید که به‌دلیل نبود خریدار، بهای این میوه به‌گونه بی‌سابقه‌ای کاهش یافته است. به گفته او، در گذشته قیمت یک من (چهار کیلو) انار در داخل باغ به حدود ۳۰۰ افغانی می‌رسید؛ اما اکنون بازرگانان همین مقدار انار را حدود ۱۰۰ افغانی خریداری می‌کنند.
این باغ‌دار می‌افزاید: «این همه زیان است و هیچ سودی ندارد. تمام سال هزینه کرده و زحمت کشیده‌ایم؛ اما اکنون همه چیز بر باد رفته است. خودتان فکر کنید که با فروش یک من انار به ۱۰۰ افغانی، کدام هزینه‌های ما تامین می‌شود؟ از این وضعیت کاملاً ناامید شده‌ایم.»
به گفته باغداران، پاکستان در سال‌های گذشته یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین بازارهای انار قندهار بوده است؛ اما بسته‌شدن مسیرهای تجارتی با این کشور، روند صادرات انار را با مانع روبه‌رو کرده و مستقیماً بر قیمت این میوه تاثیر گذاشته است.
شاه‌ولی‌خان، یکی دیگر از باغداران قندهار، می‌گوید که در سال‌های گذشته شمار زیادی از بازرگانان برای خرید باغ‌های انار به منطقه می‌آمدند؛ اما امسال تعداد خریداران به‌گونه بی‌سابقه‌ای کاهش یافته است. به گفته او، بازرگانانی که به باغ‌ها مراجعه می‌کنند، انار را با قیمت بسیار پایین خریداری می‌کنند و باغداران ناگزیرند برای جلوگیری از خراب‌شدن میوه، آن را به هر قیمت ممکن بفروشند.
شاه‌ولی‌خان می‌گوید: «در باغ من یک‌هزار و ۸۰۰ درخت انار وجود دارد. سال گذشته باغم را به یک‌ونیم میلیون افغانی فروختم؛ اما امسال بازرگانان حدود ۴۰۰ هزار افغانی برای آن پیشنهاد می‌کنند. چه کنیم، مجبوریم به همین قیمت بفروشیم؛ زیرا اگر زمان بگذرد، انار کیفیت خود را از دست می‌دهد و دیگر به همین قیمت هم فروخته نمی‌شود. حتا هزینه‌های خود را نیز نمی‌توانیم تامین کنیم.»
باغداران و دریافت عشر و زکات از سوی طالبان
شماری از باغداران قندهار از جمع‌آوری پول به نام عشر و زکات از سوی طالبان نیز شکایت دارند. آنان می‌گویند که با وجود کاهش بی‌سابقه قیمت انار و ناتوانی در تامین هزینه‌های نگهداری باغ‌ها، افراد وابسته به طالبان همچنان یک‌دهم حاصلات آنان را مطالبه می‌کنند.
خان (مستعار)، یکی از باغداران ولسوالی پنجوایی، می‌گوید که افراد اداره عشر و زکات طالبان از باغ‌های انار بازدید می‌کنند و براساس برآورد خود، یک‌دهم حاصلات را به نام عشر و زکات از باغداران می‌گیرند.
این باغ‌دار می‌افزاید: «افراد اداره عشر و زکات طالبان همراه با محتسبان امر به معروف و نهی از منکر و جنگ‌جویان این گروه به باغ‌های ما می‌آیند، حاصلات را بررسی می‌کنند و سپس یک‌دهم آن را می‌خواهند. فردی که همراه طالبان است، قیمت حاصلات باغ را تعیین می‌کند و براساس همان قیمت با ما حساب می‌کند. افزایش هزینه‌ها و نبود بازار مناسب، درآمد ما را کاهش داده است. با مشکلات زیادی روبه‌رو هستیم. طالبان در بخش زراعت هیچ کمکی نمی‌کنند؛ اما به نام عشر و زکات از ما پول جمع‌آوری می‌کنند.»
به گفته باغداران، افراد وابسته به طالبان هنگام دریافت پول به نام عشر و زکات، هیچ‌گونه سند رسمی یا رسید به آنان ارایه نمی‌کنند. آنان می‌گویند که از یک‌سو زیان‌های اقتصادی، خرید نیازهای اولیه زنده‌گی را برای‌شان دشوار کرده و از سوی دیگر طالبان همچنان به نام عشر و زکات از آنان پول می‌گیرند.
خشک‌سالی و بیماری‌ها کیفیت انار را نیز کاهش داده است
در کنار نبود بازار مناسب، خشک‌سالی، کمبود آب و بیماری‌های زراعتی نیز به باغداران انار در قندهار آسیب رسانده است. به گفته آنان، در نتیجه کمبود آب و آفت‌های زراعتی، بخش بزرگی از انارها زرد، ترکیده و کوچک مانده‌اند که این وضعیت کیفیت میوه را نیز کاهش داده است.
موسی‌لالا (مستعار)، یکی از باغداران ولسوالی پنجوایی که به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی نمی‌خواهد نامش در گزارش منتشر شود، می‌گوید که پس از سلطه طالبان، روند حمایت و کمک به باغداران در بخش زراعت ضعیف شده است.
او می‌گوید: «در زمان حکومت پیشین، ریاست زراعت و نهادهای مرتبط با این بخش در زمینه کمبود آب، کودهای کیمیاوی، کنترل بیماری‌ها و آفت‌ها و پرورش انار باکیفیت، کمک‌ها و رهنمایی‌های لازم را در اختیار ما قرار می‌دادند؛ اما با آمدن طالبان، همه این فعالیت‌ها متوقف شده است. ریاست زراعت طوری به نظر می‌رسد که گویا کوچ کرده است. ما نیز باشنده همین کشور هستیم. طالبان که خود را حکومت می‌دانند، باید مشکلات مردم را حل کنند؛ اما برعکس، مشکلات را بیشتر کرده‌اند. من چه کنم؟ تنها همین یک باغ را دارم که به‌جای سود، برایم زیان‌بار شده است. دیگر هیچ کاری از دستم ساخته نیست. خداوند بزرگ خودش به ما کمک کند؛ زیرا این حاکمان صدای ما را نمی‌شنوند.»
وعده‌های فریبنده طالبان؛ نگرانی باغداران و بازرگانان
بازرگانان صادرکننده میوه تازه نیز بسته‌شدن مسیرهای صادراتی و ترانزیتی با پاکستان و نبود راه‌های بدیل را از عوامل مهم کاهش قیمت انار می‌دانند. به گفته آنان، پاکستان یکی از بازارهای مهم انار قندهار بوده و هر سال حدود ۱۱۰ هزار تُن انار به این کشور صادر می‌شد؛ اما بسته‌شدن مسیرهای تجارتی با پاکستان، روند صادرات این محصول را به‌شدت آسیب‌پذیر کرده است.
هرچند مدتی پیش شماری از بازرگانان روسیه، هند و ازبیکستان به قندهار سفر کرده و به‌منظور خرید میوه تازه و خشک، از برخی بازرگانان و مراکز تجارتی میوه بازدید کرده بودند، اما تا کنون این دیدارها به پیشرفت عملی در زمینه صادرات منجر نشده است.
براساس اطلاعات بازرگانان، برنامه این بود که انار قندهار ابتدا به ازبیکستان انتقال داده شود و پس از بسته‌بندی مطابق معیارهای بین‌المللی، به بازارهای جهانی صادر شود؛ اما این طرح هنوز در عمل تطبیق نشده است.
در همین حال، مسوولان اتاق تجارت قندهار درباره دیدار این بازرگانان خارجی و طرح یادشده برای صادرات انار اظهار بی‌خبری کرده و می‌گویند که در این زمینه هیچ‌گونه معلوماتی ندارند.
این در حالی است که عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی ریاست‌الوزرای طالبان، در دیدارهای متعدد با بازرگانان در قندهار وعده داده بود که برای جایگزینی مسیرهای ترانزیتی پاکستان، راه‌های بدیل دیگری برای صادرات پیدا خواهد شد. با این حال، شماری از بازرگانان میوه تازه و خشک از عملی‌نشدن این وعده‌ها شکایت دارند و می‌گویند که طالبان در زمینه یافتن مسیرهای بدیل صادراتی تنها وعده‌های فریبنده داده‌اند و تا کنون هیچ راه موثری پیدا نکرده‌اند. به گفته آنان، کندشدن روند صادرات نه‌تنها باغداران، بلکه بازرگانان میوه و افرادی را که در بخش حمل‌ونقل فعالیت دارند نیز با زیان روبه‌رو کرده است.
بازرگانان می‌گویند که در سال‌های گذشته، در همین فصل (از ۱۵ میزان تا ۱۵ عقرب)، روزانه بیش از ۱۵۰ موتر باربری حامل انار از کشور خارج می‌شد. به برآورد آنان، هر موتر حدود ۱۵ هزار کیلوگرام انار انتقال می‌داد؛ اما امسال میزان صادرات به‌گونه بی‌سابقه‌ای کاهش یافته و تا کنون تنها شمار انگشت‌شماری از موترهای حامل انار صادر شده‌اند.
کاهش ۳۰ درصدی حاصلات انار
در همین حال، براساس آمار ریاست زراعت و مالداری قندهار تحت کنترل طالبان، میزان حاصلات انار در این ولایت سال گذشته ۲۷۵ هزار تُن بود؛ اما این ریاست میزان حاصلات امسال را حدود ۲۲۰ هزار تُن برآورد کرده است.
براساس معلومات این ریاست، خشک‌سالی، کمبود آب و آفت‌های زراعتی بر حاصلات انار تاثیر منفی گذاشته و میزان تولید این محصول در مقایسه با سال گذشته نزدیک به ۳۰ درصد کاهش یافته است.
روزنامه ۸صبح در گزارشی پیشین نیز از آسیب‌دیدن باغ‌های انار و انگور قندهار در نتیجه خشک‌سالی و تغییرات اقلیمی خبر داده بود. براساس آن گزارش، حدود ۳۰ درصد باغ‌های انار و انگور این ولایت خشک شده یا با خطر خشک‌شدن و نابودی روبه‌رو هستند؛ وضعیتی که بر میزان حاصلات انار در سال جاری نیز تاثیر منفی گذاشته است.
باغداران قندهار می‌گویند که اگر برای صادرات انار هرچه زودتر بازارهای بدیل و مسیرهای مؤثر ترانزیتی و تجارتی پیدا نشود، مشکلات اقتصادی آنان گسترده‌تر خواهد شد و نگهداری و توسعه باغ‌های انار این ولایت نیز با تهدید جدی روبه‌رو خواهد شد.
