طالبان بهتازهگی، پس از تخریب سینمای بهزاد در خیرخانه، سینما آریانا، یکی از سینماهای مشهور و تاریخی کابل را که دههها میزبان دوستداران فلم و هنر بود، تخریب کردهاند و اعلام کردهاند که بهجای آن یک مرکز تجارتی میسازند. این اقدام واکنش شماری از فلمدوستان، از جمله عتیق رحیمی، فلمساز، و یک معمار فرانسوی را که در بازطراحی سینمای آریانای کابل نقش داشت، برانگیخته است. سینما آریانا از محبوبترین مکانهای فرهنگی کابل بهشمار میرفت و بسیاری از باشندهگان پایتخت فلمهای مطرح جهان را در آن تماشا میکردند.
طالبان هفته گذشته سینمای آریانا، یکی از سینماهای مشهور و تاریخی کابل که دههها میزبان دوستداران فلم و هنر بود، تخریب کردند. این گروه اعلام کرده است که بهجای سینما یک مرکز تجارتی احداث خواهد شد. تصاویری که از تخریب این سینما منتشر شده، نشان میدهد روی یک بنر نوشته شده که قرار است «یک بازار معیاری و مدرن» در این محل ساخته شود.
این گروه در ۲ حمل ۱۴۰۲ تأیید کرده بود که سینمای قدیمی بهزاد در خیرخانه بهطور کامل تخریب شده است تا بهجای آن بازار تجارتی، مسجد و بلاکهای مسکونی ساخته شود. این سینما نیز یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین سالنهای سینمای پایتخت به شمار میرفت.
برخی از شهروندان، نویسندهگان، فلمسازان و هنردوستان در داخل و خارج از افغانستان به این اقدام طالبان واکنش نشان دادهاند. معمار فرانسوی که در بازطراحی سینما و بازگشایی آن نقش داشته نیز واکنش نشان داده و تخریب آن را ویرانی قلب خود توصیف کرده است.
ژانمارک لالو، معمار فرانسوی که در سال ۲۰۰۴ در بازطراحی سینمای آریانای کابل نقش داشت، به ویران شدن این سینما از سوی طالبان واکنش نشان داده است. او سینمای آریانا را نمادی از امید و گشایش دانسته و گفته است: «انگار بلدوزر قلبم را ویران کرده است.»
ژانمارک لالو و فردریک نامور در سال ۲۰۰۴ در بازطراحی این سینما نقش داشتند. در آن زمان، هزینه بازگشایی سینما توسط انجمنی به نام «یک سینما برای کابل» گردآوری شده بود؛ نهادی که ریاست آن را کلود للوش، کارگردان فرانسوی و برنده نخل طلای جشنواره کن برای فلم «یک مرد و یک زن»، بر عهده داشت.
رنو دونودیو دو وابر، وزیر فرهنگ وقت فرانسه، بههمراه چندین کارگردان دیگر، برای افتتاح سالون جدید ۶۰۰ نفره با چوکیهای سرخرنگ و قالینهای وطنی، در ۲۳ می ۲۰۰۴ به کابل سفر کرده بودند.
عتیق رحیمی، برنده جایزه ادبی گنکور در واکنش به ویرانشدن سینمای آریانا در کابل به خبرگزاری فرانسه گفته که این سینما ویرانهای نبود که باید تخریب میشد، بلکه خاطرهای بود که دوباره باید زنده میشد.کارگردان سنگ صبور گفته است: «ویرانکردن سینما، ساختن آینده نیست.»
آقای رحیمی که نخستین فلمش در سال ۲۰۰۴ در سینما آریانا به نمایش درآمد گفته که آریانا یکبار در جنگهای داخلی ویران شده بود، اما ویرانی این بار «بدتر» بود. زیرا آن را به نام «مدرنیته» حذف میکنند. مدرنیتهای «بیروح، بدون تصویر و بدون سکوت مشترک در تاریکی.»
پرتو نادری، شاعر و نویسنده، در واکنش به تخریب سینمای آریانا نوشته است که در سال ۱۳۴۷ خورشیدی، زمانی که بهتازهگی به کابل آمده بود و شاگرد دارالمعلمین اساسی کابل بود، نخستین فلم هنری را در سینمای آریانا تماشا کرده بود؛ فلمی به نام «شراب» که کتایون، حبیبالله بلور، بهروز و وثوقی در آن نقشآفرینی کرده بودند.
نادری افزوده است: «آن پرده سیاه که آرامآرام بالا میرفت و موسیقی خیالانگیزی پخش میشد؛ هر بار که به آریانا میرفتم، شنیدن آن موسیقی حس نوستالژیک شگفتی را در ذهنم بیدار میکرد. من همیشه دلتنگ آن موسیقی و سینما آریانا خواهم بود. دلم میشود که فلم زنی به نام شراب را بار دیگر تماشا کنم.»
طالبان در بیش از چهار سال گذشته، در کنار اعمال سایر محدودیتها و ممنوعیتها، فعالیت سینماها در کشور را نیز ممنوع کردهاند و بسیاری از آثار سینمایی در آستانه نابودی کامل قرار دارند. این گروه در نخستین اقدامات خود نمایش چهره زنان، حضور آنان در سریالها و پخش صدایشان در بسیاری از برنامههای تلویزیونی را ممنوع کردند. همچنین با پاکسازی تصاویر از تابلوها، اعلانها و بلبوردهای شهری به نام «تأمین شریعت» و تخریب مجسمههای دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه و غیر فعال ساختن بخشهایی از این دانشکده، نفرت خود نسبت به هنر و سینما را به کرسی نشاندند. طالبان همچنین در ۲۳ ثور ۱۴۰۴ اداره «افغان فلم» – تنها نهاد دولتی سینمایی کشور – را بهطور رسمی منحل اعلام کردند.
طالبان اداره «افغان فلم» را که تنها نهاد رسمی تولید، حمایت و آرشیف فلم در افغانستان بود، نیز بستند. سینمای افغانستان که زمانی با روایتهایی از عشق، دوستی و زندهگی مردم آغاز شده بود، اکنون با تولیدات ایدئولوژیک، ستایش از بمبگذاران و حملات انتحاری، در حالیکه همزمان سانسورشده و از دسترس عموم خارج است، عملاً به پایان راه رسیده است.
پیشتر، در زمان حکومت پیشین و به دستور امرالله صالح، معاون اول ریاستجمهوری وقت، سینمای دیگری در کابل به نام «سینما پارک» تخریب شد و قرار بود بهجای آن یک مرکز خرید ساخته شود، اما سرنوشت آن تاکنون نامعلوم است.
سینما آریانا که در دهه ۱۹۶۰ میلادی ساخته شده بود، در جریان جنگهای داخلی افغانستان در سالهای ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ غارت و ویران شد، اما پس از آن، با همکاری و مساعدت یک پروژه بازسازی به رهبری فرانسه، در سال ۲۰۰۴ دوباره بازگشایی شد.






