شماری از کتابفروشان شهر کابل از رکود بازار کتاب شکایت دارند. آنان میگویند که فرهنگ مطالعه در این شهر به شکل بیسابقه در حال کاهش است. به گفته این کتابفروشان، پس از تسلط طالبان بر افغانستان، میزان مراجعه دختران به کتابفروشیها بهطور قابل توجهی کاهش یافته است. آنان تاکید میکنند که بهدلیل کمبود مشتری، نمیتوانند کرایه ماهانه دکان خود را پرداخت کنند.
محمد حسن شریعتی، مدیرمسوول کتابفروشی حکیم سنایی در کابل، میگوید که گاهی در طول یک تا دو هفته نمیتواند حتا یک جلد کتاب هم به فروش برساند. به گفته او، مراجعه دختران به کتاب فروشیها کاهش یافته است.
آقای شریعتی میافزاید: «بازار کتاب بهطور کلی از رونق افتاده است. از یکسو مشکلات اقتصادی گریبانگیر مردم شده و از سوی دیگر، انگیزه برای مطالعه کاهش یافته است. گاهی پیش میآید که در طول یک تا دو هفته حتا یک جلد کتاب هم به فروش نرسانم. زنان بهندرت برای خرید کتاب مراجعه میکنند و بیشتر کتابفروشان در مارکیت ملی توان پرداخت کرایه دکانهایشان را ندارند.»
بلال احمد، کتابفروش دیگر در پل باغ عمومی کابل، نیز از رکود بازار کتاب شکایت دارد. او میگوید که فرهنگ کتابخوانی بهگونه چشمگیری در حال کاهش است.
احمد میافزاید: «بازار کتاب از رونق افتاده است و فرهنگ کتابخوانی بهگونه چشمگیری در حال کاهش است. شمار خریداران کتاب روزبهروز کمتر میشود. تنها تعداد محدودی که کتاب میخرند، بیشترشان دانشآموزان و محصلان هستند.»
جاوید، کتابفروش دیگری، روایت مشابه بلال احمد را دارد. او میگوید که پس از تحولات اخیر، مراجعه دختران به کتابفروشیها بهطور گسترده کاهش یافته است.
این کتابفروش میگوید: «در مقایسه با گذشته، بازار کتاب بسیار کمرونق شده است. مردم علاقهمندی خود را به مطالعه تا حد زیادی از دست دادهاند. در گذشته جوانان بیشتری کتاب میخریدند و مطالعه میکردند، اما با گسترش استفاده از شبکههای اجتماعی و تحولات اخیر، فروش کتاب بهگونه چشمگیری کاهش یافته است. پیش از تسلط طالبان، دختران زیادی به کتابفروشیها مراجعه میکردند، اما پس از تحولات، حضور آنان بسیار کم شده است. امروز کسانی که به مطالعه علاقه دارند، توان مالی ندارند و کسانی که توان مالی دارند، علاقهای به مطالعه نشان نمیدهند.»
در همین حال، برخی از استادان دانشگاه میگویند که کمرنگ شدن بازار کتاب بیشتر ناشی از کاهش علاقه به مطالعه است. به باور آنان، افت مطالعه دلایل گوناگونی دارد.
ذکریا بارکزی، استاد دانشگاه، میگوید: «کمرنگ شدن بازار کتاب بیشتر ناشی از کاهش علاقه به مطالعه است. دلایل کاهش مطالعه شامل گسترش استفاده از انترنت است که با انبوهی از اطلاعات، توجه افراد را به خود جلب کرده و مطالعه را کاهش داده است. مردم معمولاً براساس نیاز به مطالعه روی میآورند و وقتی این نیاز احساس نشود، میزان مطالعه نیز کاهش مییابد. از سوی دیگر، نبود فضاها و بسترهای مناسب برای ارایه و بهکارگیری آموختههای حاصل از مطالعه نیز یکی از عوامل کاهش علاقه جوانان به مطالعه بهشمار میرود.»
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که طالبان، علاوه بر وضع ممنوعیتهای گسترده علیه ناشران و کتابفروشان، هزاران جلد کتاب آنان را بدون پرداخت هیچگونه جبران خسارت جمعآوری کردهاند.
پیشتر، یک نسخه از فهرست کتابهایی که از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان ممنوع اعلام شده بود، در اختیار روزنامه ۸صبح قرار گرفت. این فهرست نشان میدهد که بیش از ۴۰۰ عنوان کتاب توسط طالبان جمعآوری و فروش آنها ممنوع شده است.
ناشران در آن زمان گفته بودند که آمار کتابهای ممنوعه بیشتر از فهرست تهیهشده است و در کمتر از دو سال اول سلطه طالبان، هزاران جلد کتاب توسط این گروه جمعآوری شده است که خسارات مالی سنگینی برای آنان به همراه داشته است. طالبان این کتابها را به بهانه «خلاف منافع ملی، مخالف دین، تخریبکننده اذهان و تبلیغاتی» جمعآوری کردهاند.
همچنین منابع به روزنامه ۸صبح گفته بودند که طالبان بیش از ۲۰ هزار جلد کتاب در حوزه تاریخ اقوام، بهویژه کتابهایی درباره رهبران قومی، مذهب شیعه و مطالب منتشرشده در مورد «جهاد و مقاومت مردم افغانستان» را از کتابفروشیهای شهر بهطور کامل جمعآوری کرده و با خود بردهاند.
پیش از این، وزارت تحصیلات عالی طالبان نیز به تمام دانشگاههای کشور دستور داده بود که کتابخانههای خود را از کتابهای دوران جمهوری تصفیه کرده و بهجای آنها کتابهای «سیرت» قرار دهند. براساس این دستور، کتابهایی که باید جمعآوری شوند شامل کتابهای سلفیها، تحریریها، شیعهها و مخالفان سیاسی دوران جمهوریت است.






