شماری از پزشکان متخصص داخله اطفال از رویآوردن خانوادهها، بهویژه در مناطق دوردست افغانستان، به روشهای سنتی برای درمان سینهبغل کودکان بهجای مراجعه به پزشک، ابراز نگرانی میکنند. آنان میگویند که تاخیر در مراجعه به مراکز صحی و استفاده از روشهای سنتی بهجای درمانهای طبی، میتواند وضعیت کودکان مبتلا به این بیماری را وخیمتر سازد و خطر بروز عوارض جدی و مرگومیر آنان را افزایش دهد. به گفته این پزشکان، برخی خانوادهها بهدلیل فقر، نبود مراکز صحی معیاری و دشواری دسترسی به پزشک، برای درمان سینهبغل کودکان به روشهایی مانند استفاده از جوشاندههای گیاهی و مالیدن روغن و ویکس روی سینه متوسل میشوند. آنان میافزایند که این روشها عفونت ریه را درمان نمیکنند و استفاده از آنها بهجای درمانهای طبی میتواند سلامت کودکان را به خطر بیندازد.
این پزشکان همچنین هشدار میدهند که هرچند سردی هوا بهتنهایی عامل ایجاد سینهبغل نیست، شرایط نامناسب زندهگی در فصل زمستان، از جمله استفاده از مواد سوختی آلوده و نبود تهویه مناسب در خانهها، میتواند خطر ابتلا به بیماریهای تنفسی را افزایش دهد و وضعیت کودکان مبتلا را وخیمتر سازد. آنان تاکید میکنند که افزایش آگاهی خانوادهها درباره علائم سینهبغل، پیامدهای درمان خودسرانه و اهمیت مراجعه بهموقع به مراکز صحی، میتواند در پیشگیری از عوارض جدی و کاهش مرگومیر ناشی از این بیماری در میان کودکان مؤثر باشد.
عتیقالله محب، یکی از پزشکان متخصص داخله اطفال، میگوید که سینهبغل یکی از بیماریهای دستگاه تنفسی است که بیشتر کودکان زیر پنج سال را مبتلا میکند و موارد آن در فصلهای خزان و زمستان افزایش مییابد. او هشدار میدهد که استفاده از روشهای سنتی برای درمان این بیماری، بهویژه در مناطق دوردست، میتواند مراجعه بهموقع کودکان به پزشک را به تاخیر بیندازد و خطر بروز عوارض جدی و مرگومیر را افزایش دهد. محب تاکید میکند که خانوادهها باید علایم خطر سینهبغل، از جمله تنفس سریع، فرورفتگی قفسه سینه، کبودی لبها، بیحالی شدید و وقفه در تنفس را جدی بگیرند و با مشاهده این نشانهها، کودک را هرچه زودتر به پزشک یا مرکز صحی منتقل کنند. به گفته او، تغذیه مناسب، بهویژه با شیر مادر، واکسیناسیون و دور نگهداشتن کودکان از دود و آلودهگی هوا نیز در پیشگیری از این بیماری نقش مهمی دارد.
این پزشک میگوید: «سینهبغل یکی از بیماریهای دستگاه تنفسی است که بیشتر کودکان زیر پنج سال را مبتلا میکند و موارد آن در فصلهای خزان و زمستان افزایش مییابد. استفاده از روشهای سنتی برای درمان این بیماری، بهویژه در مناطق دوردست، میتواند مراجعه کودک به پزشک و آغاز درمان را به تاخیر بیندازد و در موارد شدید، خطر مرگومیر را افزایش دهد. خانوادهها باید علائم خطر، مانند تنفس سریع، فرورفتگی قفسه سینه، کبودی لبها، بیحالی شدید و وقفه در تنفس را جدی بگیرند و با مشاهده این علائم، هرچه زودتر کودک را به پزشک یا مرکز صحی منتقل کنند. تغذیه مناسب، شیر مادر، واکسیناسیون و دور نگهداشتن کودکان از دود و آلودهگی هوا نیز در پیشگیری از این بیماری موثر است.»
محمد زبیر هاشمی، یکی دیگر از متخصصان امراض داخله اطفال، میگوید که استفاده از روشهای سنتی، از جمله مالیدن روغن ، تریاک و برخی دواهای دیگر به سینه و استفاده از ترکیبات گیاهی، نمیتواند عفونت ریه را درمان کند. به گفته او، برخی از این روشها ممکن است سبب سوختهگی، حساسیت و مسمومیت در کودکان شوند. او هشدار میدهد که جایگزینکردن درمانهای خانگی بهجای تداوی طبی و تاخیر در مراجعه به پزشک، میتواند وضعیت کودک را وخیمتر کند.
هاشمی میگوید: «سینهبغل یک بیماری عفونی جدی است و درمان آن باید براساس تشخیص پزشک انجام شود. در مواردی که عامل بیماری باکتریایی باشد، کودک به آنتیبیوتیک مناسب نیاز دارد و استفاده از روغن، بخار دادن و ترکیبات گیاهی نمیتواند جایگزین درمان طبی شود. والدین باید با مشاهده علائمی مانند تنفس سریع، دشواری در تنفس و بیحالی، هرچه زودتر کودک را به مرکز صحی منتقل کنند.»
این پزشک همچنین نسبت به مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک، استفاده از دواهای باقیمانده از بیماریهای قبلی و قطعکردن دوره درمان بدون مشورت پزشک هشدار میدهد. او میگوید که همه سرفهها نشانه سینهبغل نیستند و تشخیص علت بیماری و تعیین روش درمان باید از سوی پزشک انجام شود. به گفته هاشمی، مراجعه بهموقع به مراکز صحی و آغاز درمان مناسب میتواند از پیشرفت عفونت، بروز مشکلات شدید تنفسی و بستریشدن طولانیمدت کودکان جلوگیری کند.
این پزشک تاکید میکند: «والدین نباید بهدلیل بهبود موقت علایم، درمان کودک را متوقف کنند یا خودسرانه به او دوا بدهند. سینهبغل در کودکان زیر پنج سال میتواند بهسرعت جدی شود؛ از همینرو، تشخیص زودهنگام و درمان مناسب در جلوگیری از عوارض خطرناک این بیماری اهمیت زیادی دارد.»
در همین حال، شماری از خانوادهها میگویند که با فرارسیدن فصل سرما و افزایش بیماریهای تنفسی در میان کودکان، بهدلیل مشکلات اقتصادی و ناتوانی در پرداخت هزینههای درمان، با دشواریهای زیادی روبهرو هستند.
علیجان، یکی از باشندهگان ولایت بغلان، میگوید که در قریه محل زندهگیاش کلینیک وجود ندارد و شفاخانه نیز از آنان فاصله زیادی دارد. او میافزاید که بهدلیل ناتوانی مالی در پرداخت هزینه رفتوآمد، فیس پزشک و خرید دوا، هنگام ابتلای کودکانش به سینهبغل ناچار میشود آنان را نزد طبیب سنتی در محل زندهگیاش ببرد.
علیجان میگوید: «در قریه ما کلینیک نیست و شفاخانه هم بسیار دور است. توان پرداخت کرایه راه، فیس پزشک و خرید دوا را نداریم؛ به همین دلیل وقتی کودکانم سینهبغل میشوند، مجبور هستم آنان را نزد طبیب یونانی سر کوچه ببرم. او برایشان جوشانده میدهد و چند بار بدنشان را با ویکس چرب و ماساژ میکند تا بهبود پیدا کنند.»
ستوده، یکی از باشندهگان ولایت پنجشیر، اما میگوید که با مشاهده نخستین نشانههای بیماری، از جمله تب و سرفه، کودکانش را نزد پزشک میبرد و دواهای تجویزشده را برای آنان تهیه میکند.
ستوده میگوید: «وقتی کودکانم تب یا سرفه میکنند، آنان را نزد پزشک میبرم تا معاینه شوند و دواهای لازم را دریافت کنند. اگر تبشان بیشتر شود، با دستمال مرطوب پیشانیشان را سرد میکنم. در صورتی که وضعیت کودک وخیم باشد، او را با آمبولانس شفاخانه به مرکز درمانی عنابه منتقل میکنیم و اگر آمبولانس در دسترس نباشد، از موتر شخصی استفاده میکنیم.»
ستار، یکی از باشندهگان ولایت تخار، میگوید که نبود مراکز درمانی معیاری و پزشکان متخصص در روستاها، خانوادهها را به استفاده از طب سنتی و درمانهای خودسرانه سوق داده است؛ روشی که میتواند سلامت کودکان را با خطر جدی روبهرو کند.
او میافزاید که فقر و ناتوانی خانوادهها در پرداخت هزینه رفتوآمد، معاینه و خرید دوا، دسترسی آنان به خدمات درمانی را محدود کرده و بسیاری از خانوادهها را ناگزیر به استفاده از دواهای یونانی و عطاری ساخته است.
ستار میگوید: «متاسفانه استفاده از طب سنتی و روشهای درمانی غیرمعیاری، بهویژه در قریهها و مناطق دوردست افغانستان، به یک عادت تبدیل شده است. در بسیاری از این مناطق، یا مرکز صحی معیاری وجود ندارد یا مراکز موجود از پزشک و امکانات لازم برخوردار نیستند. از سوی دیگر، خانوادههایی که با فقر روبهرو هستند، توان پرداخت هزینه انتقال کودک به شهر، معاینه و خرید دوا را ندارند و ناچار میشوند برای درمان فرزندانشان به دواهای یونانی و عطاری روی بیاورند؛ بیآنکه از موثریت یا پیامدهای این روشها آگاهی داشته باشند. این وضعیت نگرانکننده است و میتواند جان کودکان مبتلا به سینهبغل را به خطر بیندازد.»
سینهبغل از بیماریهای جدی دستگاه تنفسی است که کودکان زیر پنج سال، بهویژه نوزادان و کودکان دچار سوءتغذیه، در برابر آن آسیبپذیرترند. ضعف سیستم معافیتی بدن، آلودهگی هوای داخل خانه، ازدحام جمعیت و دسترسی محدود به خدمات صحی نیز میتوانند خطر ابتلا و پیامدهای این بیماری را افزایش دهند.
بر بنیاد آمار سازمان جهانی صحت، در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۸۴۵ هزار مورد سینهبغل در افغانستان ثبت شده است. این نهاد میگوید که سینهبغل سالانه جان بیش از ۷۰۰ هزار کودک را در سراسر جهان میگیرد و عامل ۱۴ درصد مرگومیر کودکان زیر پنج سال است. همچنین، بر بنیاد آمار این سازمان، در سال ۲۰۱۹ حدود ۷۴۰ هزار کودک زیر پنج سال در جهان در اثر این بیماری جان باختهاند.







