شماری از جوانان تحصیل‌کرده در کابل می‌گویند که پس از سلطه طالبان، بیکاری در میان آنان به‌گونه‌ای کم‌سابقه افزایش یافته است. این جوانان می‌افزایند که با وجود داشتن مدرک دانشگاهی، با آینده‌ای مبهم روبه‌رو هستند. آنان تاکید می‌کنند که میزان بیکاری به حدی رسیده است که حتا برای کارگری روزمزد نیز کسی آنان را نمی‌پذیرد.
تعدادی از دختران و پسرانی که روزنامه ۸صبح با آنان گفت‌وگو کرده، می‌گویند که رشوه‌ستانی و واسطه‌گرایی همچنان در اداره‌های دولتی تحت کنترل طالبان و حتا در نهادهای خصوصی رواج دارد و به مهارت‌های حرفه‌ای آنان توجهی نمی‌شود. آنان همچنان نظام آموزشی کشور را بسیار دور از نیازهای واقعی بازار کار می‌دانند. به گفته این جوانان، ادامه چنین وضعیتی آنان را ناگزیر خواهد ساخت که برای دست‌یافتن به فرصت‌های بهتر، افغانستان را ترک کنند.
نرگس، دانش‌آموخته دانشکده ژورنالیزم، می‌گوید که از یک‌سال به این‌سو بیکار است. او می‌افزاید که روزانه ساعت‌ها در سایت «اکبر» و دیگر سایت‌های کاریابی به‌دنبال شغل مناسب می‌گردد، اما تا کنون هیچ فرصت کاری متناسب با رشته‌اش یا حتا رشته‌های دیگر پیدا نکرده است.
نرگس می‌گوید: «من با درجه اعلی از دانشگاه کابل فارغ شدم و در یکی از خبرگزاری‌ها کار می‌کردم، اما پس از قطع کمک‌های امریکا ما را از کار برکنار کردند. خدا شاهد است یک‌سال است دنبال کار هستم. یک روز در سایت اکبر دیدم برای یک ولدینگ‌کار وظیفه اعلان شده بود، اما برای ما خبرنگاران هیچ نبود.»
نرگس تنها نیست امرالله یکی از دانش‌آموخته‌گان رشته حقوق می‌گوید که او نیز با تلاش‌های فراوان نتوانسته شغلی دریافت کند. او می‌افزاید: «یک روز از سر ناچاری رفتم در میان کارگران روزمزد ایستادم و هر کاری که بود را قبول می‌کردم، اما همه را گرفتند جز من. خیلی سخت گذشت، چون من ۱۶ سال را به امید درس خوانده بودم نه به امید بدترشدن زنده‌گی.»
مهدی، یکی دیگر از دانش‌آموخته‌گان، می‌گوید که ۹۰ درصد اطرافیان او تحصیل‌کرده‌اند، اما به‌دلیل نبود فرصت‌های شغلی مناسب، ناچار به انجام کارهای روزمزد هستند. او می‌افزاید: «باور کنید، جوانانی که تحصیل کرده‌اند، یعنی ۹۰ درصدشان، به کارهای غیررشته‌ای مشغولند؛ یکی جاکت می‌فروشد، یکی پلاستیک و کارهای دیگر روزمزد انجام می‌دهند.»
راشد امین، دانش‌آموخته، می‌گوید که واسطه‌سالاری و رشوه‌گیری باعث شده است تا جوانان تحصیل‌کرده نتوانند به شغل دلخواه خود دست یابند. او می‌افزاید: «پست‌های دولتی برای همه کم است. بسیاری از جوانان تحصیل‌کرده مجبور می‌شوند به خارج بروند و حتا دارایی‌های خود را بفروشند تا بتوانند کار کنند. حتا وقتی به افغانستان برمی‌گردند، اجازه کار پیدا نمی‌کنند. مشکلات زیادی در این زمینه وجود دارد و مقصر اصلی وضعیت فعلی طالبان هستند.»
اما نگرانی‌ها تنها محدود به دانش‌آموخته‌گان داخل کشور نیست؛ دانشجویانی که در خارج از افغانستان سرگرم تحصیل هستند نیز از آینده مبهم شان در کشور نگران هستند. حتا برخی از این دانشجویان حاضر نیستند به کشور برگردنند.
غلام سخی حلامیس، دانشجوی رشته مهندسی عمران در ایران، می‌گوید نگران است که پس از بازگشت به کشور بیکار بماند. او می‌افزاید: «بیکاری یکی از معضلات حاد اجتماعی در افغانستان است. وقتی ما با تلاش زیاد در کشورهای دیگر تحصیل می‌کنیم و برمی‌گردیم، انتظار داریم حداقل کاری پیدا کنیم، اما وقتی با واقعیت حاکم در افغانستان روبه‌رو می‌شویم، دچار سرخورده‌گی می‌شویم یا مجبور به مهاجرت می‌شویم.»
ملک‌الدین، یکی دیگر از دانشجویان، می‌گوید که به‌دلیل نبود فرصت‌های کاری در افغانستان نمی‌داند که در ایران بماند یا برگردد به کشور. او می‌افزاید: «من روی پایان‌نامه‌ام کار دارم، اما نگرانی زیادی دارم. بعد از تمام شدن تحصیل واقعاً دل‌نگرانم که آیا در افغانستان کار پیدا خواهم کرد یا خیر.»
در همین حال، شماری از آگاهان اقتصادی، بیکاری در میان جوانان دانش‌آموخته را ناشی از نابرابری میان معیارهای دانشگاهی و نیازهای واقعی بازار کار کشور می‌دانند. آنان می‌گویند که نظام آموزشی افغانستان هنوز مهارت‌ها و تخصص‌های مورد نیاز بازار کار را در دانشجویان تقویت نمی‌کند و بسیاری از دانش‌آموخته‌گان با مدارک دانشگاهی، اما بدون مهارت‌های عملی وارد بازار کار می‌شوند. به گفته این آگاهان، ادامه این وضعیت باعث افزایش مهاجرت دانش‌آموخته‌گان، رشد ناامیدی میان جوانان و خالی شدن ظرفیت نیروی انسانی کشور می‌شود و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جدی به‌دنبال دارد.
شاکر یعقوبی، آگاه اقتصادی، می‌گوید: «برای رفع معضل بیکاری در افغانستان نیاز به اقدامات عملی‌تر وجود دارد. این اقدامات می‌تواند شامل تقویت بخش خصوصی، ایجاد پارک‌های صنعتی و کارخانه‌های تولیدی، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و اصلاح نظام آموزشی مطابق با نیازهای بازار کار باشد. همچنین گسترش آموزش‌های حرفه‌ای و کارآفرینی برای جوانان، دیجیتال‌سازی خدمات دولتی و افزایش شفافیت از اقداماتی است که می‌تواند به کاهش بیکاری کمک کند.»
سیر قریشی، یکی دیگر از آگاهان اقتصادی، می‌گوید: «متاسفانه باید گفت که بیکاری در میان جوانان تحصیل‌کرده در افغانستان افزایش یافته است. اقتصاد کشور ضعیف است و با مشکلات سیاسی که فعلاً طالبان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، همراه شده است. کمک‌هایی که سالانه بین ۸ تا ۹ میلیارد دالر برای تامین بودجه و پروژه‌هایی مانند بانک جهانی و بانک آسیایی اختصاص می‌یافت، همه متوقف شده‌اند.»
عبدالنصیر رشتیا، آگاه اقتصادی، می‌گوید: «تنها زمانی شاهد کاهش فقر و بیکاری در افغانستان خواهیم بود که سرمایه‌گذاری در کشور افزایش یابد، اقتصاد تولیدمحور شود و وابسته‌گی به واردات به حداقل برسد. در اکثر کشورهایی که تولیدی نیستند و به واردات متکی‌اند، نرخ فقر و بیکاری بالا است.»
قطب‌الدین یعقوبی، آگاه اقتصادی، می‌گوید: «بیکاری یک معضل اجتماعی است که متاسفانه از گذشته در کشور وجود داشته است. فعلاً با تسلط طالبان، بسیاری از فرصت‌ها از بین رفته و باعث شده که جوانان کشور را ترک کنند و خلأ نیروی کاری در افغانستان ایجاد شود. به نظر من، تنها راه خروج از این معضل، ایجاد فرصت‌های شغلی توسط خود جوانان است.»
بانک جهانی در تازه‌ترین آمار خود اعلام کرده است که نرخ بیکاری در افغانستان به ۱۳.۳ درصد رسیده است. براساس این آمار، اخراج اجباری مهاجران افغانستان از کشورهای ایران و پاکستان، جنگ‌های بیش از چهار دهه گذشته و تحریم‌های بین‌المللی، افغانستان را در جایگاه ۲۱ جهان از نظر نرخ بیکاری قرار داده است.
سازمان جهانی سلامت نیز اعلام کرده است که بیکاری گسترده در میان جوانان، به افزایش اختلالات روانی مانند افسرده‌گی، اضطراب و احساس بی‌ارزشی منجر شده است. به گفته این سازمان، جوانانی که سال‌ها در شرایط دشوار اقتصادی و جنگی تحصیل کرده‌اند، اکنون با درهای بسته کاری مواجه هستند و این حس بی‌عدالتی و ناامیدی، سلامت روان آنان را به‌شدت تحت تاثیر قرار داده است.
همچنین، صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) گزارش داده است که افزایش ناامیدی، به‌ویژه در میان دختران و پسران جوان، با موج فزاینده‌ای از خودآزاری و حتا خودکشی همراه بوده است.
