وزارت تحصیلات عالی طالبان با تشکیل کمیته‌ای حدود ۵۵ عضوی متشکل از ۳۰ تن از ملاها و شیخ‌های این گروه، ۲۰ استاد دانشگاه و پنج نماینده از خود وزارت، روند بررسی و بازنگری نصاب تحصیلات عالی کشور را با هدف «اسلامی‌سازی» آن آغاز کرده است. یافته‌های گزارش روزنامه ۸صبح نشان می‌دهد که این کمیته تمامی کتاب‌هایی را که از دید طالبان با عقاید و افکار این گروه، مذهب حنفی، سیاست‌ها و مقررات‌شان در تضاد باشد یا محتوای علمی آن‌ها را نامناسب تشخیص دهند، از ساختار نصاب درسی دانشگاه‌ها حذف می‌کند. یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که کمیته بررسی نصاب تحصیلی طالبان، پس از بررسی مضامین مرتبط با اندیشه‌های سیاسی مدرن در دانشکده‌های حقوق و علوم سیاسی، پیشنهاد حذف کامل این دانشکده‌ها را مطرح کرده‌اند. به گفته منابع، اعضای این کمیته استدلال کرده‌اند که کتاب‌های علوم سیاسی و روابط بین‌الملل بر پایه اندیشه‌های غربی تدوین شده‌اند و مبانی حقوق نیز برگرفته از تفکر غربی و قانون اساسی است؛ از این‌رو، باید به‌طور کامل از ساختار دانشگاه‌ها حذف شوند. همزمان شماری از استادان دانشگاه کابل، رییس این نهاد تحت کنترل طالبان را به تصفیه‌سازی قومی و زبانی متهم کرده‌اند. آنان می‌گویند که روند جابه‌جایی استادان با رویکردی قوم‌محور و ایدیولوژیک به‌شدت ادامه دارد و در صورت تداوم این وضعیت، دانشگاه کابل به‌زودی از حضور استادان متخصص و باتجربه تهی خواهد شد.
روزنامه ۸صبح به اطلاعاتی دست یافته است که نشان می‌دهد وزارت تحصیلات عالی طالبان کمیته‌ای متشکل از ۵۵ تن تشکیل داده تا نصاب تحصیلات عالی کشور را براساس قرائت خاص این گروه «اسلامی‌سازی» کند. براساس یافته‌های این گزارش، شماری از ملاهای نزدیک به هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، و ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی این گروه، از قندهار به کابل آمده‌اند و مشغول ایجاد تغییرات اساسی در محتوای درسی دانشگاه‌های کشور هستند. این گروه از ملاها در ساختمان خوابگاه دخترانه دانشگاه کابل مستقر شده‌اند و در همان‌جا، همه کتاب‌های درسی دانشگاه‌های کشور را بررسی می‌کنند. به گفته منابع، اگر برخی از استادان دانشگاه در این ترکیب حضور نمی‌داشتند، طالبان تا کنون ۲۵ رشته تحصیلی را به‌طور کامل از ساختار دانشگاه‌ها حذف کرده بودند.
یک منبع معتبر می‌گوید که حدود دو ماه می‌شود این کمیته تشکیل شده است. به گفته او، این کمیته در ابتدا ۷۵ عضو داشت، اما در حال حاضر ۵۵ تن در آن عضویت دارند. به گفته این منبع، ۳۰ تن از اعضای این کمیته را شیخ‌های مدرسه‌های دینی که ۱۰ تن شان از قندهار هستند، ۲۰ تن را استادان دانشگاه‌ها و ۵ تن دیگر را نماینده‌گان وزارت تحصیلات عالی طالبان تشکیل می‌دهند.
این منبع می‌گوید که هر کتابی که با عقاید و افکار طالبان، مذهب حنفی، سیاست‌ها و مقررات این گروه در تضاد باشد، یا محتوای علمی مناسبی برای تدریس نداشته باشد، ۹۰ درصد احتمال رد شدن آن می‌رود. به گفته او، اگر براساس ارزیابی‌ها، ۵۰ درصد محتوای کتاب با معیارهای طالبان همخوانی داشته باشد و نویسنده آن داخلی باشد، کتاب به اصلاح فرستاده می‌شود. اما اگر نویسنده کتاب خارجی باشد، آن کتاب رد می‌شود.
منبع می‌افزاید که سیاست پنهان دیگری که طالبان دنبال می‌کنند، رد کامل کتاب‌های چاپ ایران است. به گفته او «پالیسی مخفی، همین است.» این منبع می‌افزاید: «کتاب‌هایی که از سوی کمیته رد می‌شوند، دانشکده‌ها مکلفند از سایر دانشگاه‌ها کتاب جایگزین درخواست کنند. اگر برای آن کتاب بدیلی پیدا نشود، استاد می‌تواند تنها برای یک سمستر کتاب خارجی را تدریس کند؛ اما پس از آن، مکلف است محتوای آن مضمون را مطابق به اصول و دیدگاه‌های طالبان بازتولید کند.»
از سوی دیگر، منابع می‌گویند که طالبان، در کنار تنقیص بست‌های استادان زن و برخی استادانی که از نظر ایدیولوژیک با این گروه در تضاد قرار دارند، روند دگرگونی کامل ساختار دانشگاه‌ها و حذف استادان را در پیش گرفته‌اند. به گفته این منابع، طالبان تا کنون به‌دلیل نداشتن بدیل، دانشگاه‌ها را به حال خود رها کرده بودند.
این منابع می‌افزایند که طالبان گمان می‌کردند که آغاز تغییرات گسترده در دانشگاه‌ها ممکن است بر روند به‌رسمیت شناخته شدن‌شان در سطح بین‌المللی تاثیر منفی بگذارد. منابع تاکید می‌کنند که طالبان از انتشار این اطلاعات در رسانه‌ها هراس دارند و باور دارند که اطلاعات نهادهای اکادمیک در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌تری پیدا می‌کنند. به همین دلیل، تا کنون از اقدام فوری و آشکار علیه این نهادها خودداری کرده‌اند.
منابع معتبر می‌گویند که سیاست پنهان و اعلام‌نشده طالبان این است که به‌مرور زمان، تمام استادان و حتا کسانی را که یک روز در دوران جمهوریت فعالیت داشته‌اند، از نظام تحصیلی کشور حذف کنند. به گفته منابع، یکی دیگر از دلایلی که طالبان تا کنون به نهادهای تحصیلی دست نزده بودند، نداشتن بدیل یا نیروی جایگزین بوده است. در حالی که در رشته‌های اسلامی، به‌ویژه در دانشکده‌های شرعیات، ملاها و شیخ‌های این گروه به‌طور گسترده استخدام شده‌اند. منابع می‌افزایند که این افراد «ساختار ظاهری، منابع خارجی و کتاب‌های ترجمه‌شده» را بررسی می‌کنند. به‌ویژه کتاب‌هایی که در ایران چاپ شده‌اند، بیشتر مورد سوءظن این گروه قرار دارند، و طالبان می‌کوشند هیچ اثری از ارزش‌های مذهب شیعه در این کتاب‌ها باقی نماند.
یک منبع معتبر دیگر نیز می‌گوید که سیاست اعلام نشده دیگر در بررسی‌های کتاب‌های این است که کتاب‌های ایرانی بدون سروصدا به‌طور کامل از روند درسی حذف شود. یک منبع می‌گوید: «کتاب‌های ایرانی به طور مطلق رد می‌شود، سیاست همین است. اما اعلام نمی‌شود.»
این منبع می‌افزاید: «جلد کتاب‌ها را بررسی می‌کنند تا ببینند عبارت بسم‌الله دارد یا نه. در مورد کتاب‌های ایرانی، دقت می‌کنند که عکس خامنه‌ای در آن‌ها نباشد. به‌طور کلی، ساختار و محتوای داخلی کتاب‌ها را نیز بازبینی می‌کنند تا مطمئن شوند که اندیشه‌های مدرن، تفکرات سیاسی و ارزش‌های سکولاریستی در آن‌ها وجود نداشته باشد.»
همچنان منابع می‌گویند: «این ملاهای قندهاری که آمده‌اند، کتاب‌ها را کاملاً افغانی و اسلامی می‌سازند. دیگر استفاده از چپتر و جزوه‌های درسی برای استادان مجاز نیست. هر استاد باید یک کتاب تألیف و چاپ کند و آن را برای تایید به این گروه ارایه دهد تا اجازه تدریس بگیرد. در حالی که دانش روزبه‌روز در حال پیشرفت است و مفاهیم جدیدی به‌وجود می‌آید، استادان حق ندارند درباره این موضوعات جدید صحبت کنند. رشته‌هایی مانند علوم سیاسی و جامعه‌شناسی یا به‌طور کلی تغییر خواهند کرد یا به‌کلی حذف می‌شوند. طالبان تلاش می‌کنند تا تمام این مضامین را مطابق قرائت خود از اسلام بازنویسی و اسلامی‌سازی کنند.»
طرح حذف دانشکده‌های حقوق و علوم سیاسی
منابع می‌گویند که کمیته بررسی نصاب تحصیلی طالبان، پس از بررسی اندیشه‌های سیاسی مدرن در مضامین دانشکده‌های حقوق و علوم سیاسی، پیشنهاد حذف کامل این دانشکده‌ها را مطرح کرده‌اند. به گفته منابع، این ملاها استدلال کرده‌اند که کتاب‌های علوم سیاسی و روابط بین‌الملل بر مبنای اندیشه‌های غربی استوارند. آنان پس از مطالعه کتاب‌های حقوق نیز گفته‌اند که بنیاد علم حقوق بر تفکر و اندیشه غربی است و از قانون اساسی منشأ می‌گیرد؛ بنابراین یا باید به‌طور کامل حذف شود، یا با دیپارتمنت فقه و قانون در دانشکده شرعیات ادغام گردد.
یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که طالبان، اندیشه‌های سیاسی تدریس‌شده در دانشکده‌های حقوق و علوم سیاسی را «کفری» خوانده و تاکید کرده‌اند که این رویکردها ضداسلامی هستند و باید تمام کتاب‌ها با دیدگاهی اسلامی بازنویسی شوند. این کمیته طالبان، محتوای کتاب‌های دانشکده‌های حقوق و علوم سیاسی را در کشور در تضاد با تفکر طالبانی و فقه حنفی دانسته است.
یک منبع می‌گوید: «پس از بحث‌های فراوان، طالبان توافق کردند که اگر دانشکده حقوق حذف نشود، باید با سایر دانشکده‌ها ادغام شود؛ برای مثال، رشته سیاست در بخش پالیسی و اداره عامه ادغام گردد که بیشتر شامل سیاست داخلی می‌شود.»
یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که شماری از استادان، در واکنش به طرح حذف دانشکده حقوق و علوم سیاسی، به وزیر تحصیلات عالی طالبان گفته‌اند که در صورت اجرای این تصمیم، حضور دیپلمات‌ها، مشاوران وزارت امور خارجه، خواست کرسی افغانستان در سازمان ملل متحد به طالبان و موضوع به‌رسمیت‌شناسی این گروه بیشتر از پیش زیر سوال خواهد رفت.
منابعی که در نشست با وزیر تحصیلات عالی طالبان حضور داشته‌اند، می‌گویند: «در این جلسه به وزیر تحصیلات عالی طالبان گفته شد که اگر دانشکده‌های حقوق و علوم سیاسی حذف شوند، وزارت امور خارجه از کجا کارمند استخدام خواهد کرد؟ گفت‌وگوهای بین‌المللی را چگونه پیش خواهید برد؟ در سطح جهانی، دیپلمات‌ها هستند که از به‌رسمیت‌شناخته‌شدن شما دفاع می‌کنند. کرسی افغانستان در سازمان ملل نیاز به دیپلمات حقوق خوانده‌گی دارد. دانشکده حقوق و علوم سیاسی دیپلمات، مشاور و کادر متخصص تربیت می‌کند.»
منابع تصریح می‌کنند: «وزیر [ندیم] گفت که شماری از نخبه‌ها و شیخ‌ها بنشینند و دلایل قانع‌کننده‌ای درباره سه موضوع ارایه دهند: اهمیت، اهداف و نیازمندی‌های رشته علوم سیاسی. اگر طرح قانع‌کننده‌ای داده نشود، این رشته حذف خواهد شد. چند نشست صورت گرفته است. میان حقوق و علوم سیاسی و شرعیات تضادهای وجود داشت که برخی از استادان شرعیات با نزدیکی شیخ‌ها، حقوق و علوم سیاسی را تخریب کردند. به آن هم حالا وقت دادند که نیازمندی‌های این رشته با تمام ابعادش سنجیده شود.»
یک منبع دیگر در مورد طرح احتمالی حذف دانشکده حقوق و علوم سیاسی می‌گوید که شماری از استادان به وزیر تحصیلات عالی طالبان مشوره داده‌اند که این اقدام می‌تواند جنجال‌های «امارت» را در سطح جهانی بیشتر کند و رژیم طالبان نباید با دست خود برای خود بحران‌های بزرگ‌تری خلق کند. به گفته منبع، وزیر تحصیلات عالی طالبان پس از شنیدن این مشوره، سکوت اختیار کرد و چیزی نگفته است. منبع تاکید می‌کند که استادان به وزیر گفته‌اند در حال حاضر، حدود ۹۰ درصد محتوای رشته حقوق با فقه حنفی مطابقت دارد.
یکی از استادان در یکی از دانشکده حقوق و علوم سیاسی کشور، می‌گوید: «در حال حاضر، چندین مضمون از این رشته حذف شده‌اند. مضمون حقوق اساسی افغانستان حذف شده است. مضمون نظام سیاسی نیز حذف گردیده، با این استدلال که بن‌مایه آن قانون اساسی و تعریف خاص جمهوریت از قانون است. همچنین جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان نیز از برنامه درسی حذف شده است.»
همزمان، منابع از تشدید روند حذف استادان دانشگاه‌ها خبر می‌دهند. آنان می‌گویند که طالبان تا کنون به‌دلیل نداشتن نیروی بدیل و همچنین نگرانی از واکنش‌های بین‌المللی، از برکناری گسترده استادان خودداری کرده بودند. اما اکنون، شیخ‌ها و ملاهای وابسته به این گروه در سه سطح امتحان گرفته‌اند و برای آنان اسناد لیسانس، ماستری و دکترا صادر شده است. طالبان روند استخدام این افراد را در دانشگاه‌ها آغاز کرده‌اند.
پیش از این اقدام، ندا محمد ندیم، سرپرست وزارت تحصیلات عالی طالبان، در اظهارات خود اخذ امتحان از اعضای طالبان برای تثبیت رتبه علمی آن‌ها را «بی‌احترامی به علما» خوانده بود. او گفته بود که «درجه علمی» یک «مجاهد طالبان» باید براساس تعداد مین‌گذاری‌هایی که انجام داده محاسبه شود.
تبعیض زبانی و قومی در دانشگاه کابل
منابع می‌گویند که طالبان در روند تصفیه‌سازی دانشگاه‌ها از نیروهای مخالف خود، در ابتدا مساله قومیت را در نظر می‌گیرند و بر همین اساس به تصفیه‌سازی قومی می‌پردازند. به گفته منابع، در گام نخست استادان تاجیک، اوزبیک و هزاره حذف می‌شوند. سپس بحث ایدیولوژیک مطرح خواهد شد و استادان پشتون که وهابی، سلفی و کسانی که اندیشه‌های مدرن دارند، به‌صورت تدریجی از دانشگاه‌ها حذف خواهند شد.
در همین حال، منابع می‌گویند که اسامه عزیز، رییس منصوب شده طالبان برای دانشگاه کابل، گرایش شدیدی به قومیت دارد و در پی حذف استادان فارسی‌زبان است. به گفته منابع، او در دانشگاه تیم ساخته و تحت حمایت شبکه حقانی قرار دارد و همه امور را با دیدگاه ناسیونالیسم قومی پیش می‌برد. منابع می‌افزایند که او تمام مدارک، لوایح و مکاتیبی را که پیش‌تر به زبان فارسی بوده‌اند، به پشتو تبدیل کرده و مدیر اداری خود را که باشنده غوربند ولایت پروان بود، به‌دلیل ناتوانی در نوشتن مکتوب به زبان پشتو، برکنار کرده است.
یکی از استادان دانشگاه کابل در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح، می‌گوید: «اگر فارسی صحبت کنی، هیچ کارت پیش نمی‌رود. اکثریت استادان فارسی‌زبان که کادرهای برجسته دانشگاه بودند، قبلا دانشگاه را ترک کردند. حدود ۲۰۰ تن از رشته‌های مختلف دانشگاه را ترک کرده و رفته‌اند. کسانی هم که ماندند، فضا را برای‌شان تنگ کرده‌اند تا خودشان ترک کنند. یک بار یکی از استادان ما پیش رییس قبلی، اشرف غیرت، رفته بود و او به‌صراحت گفته بود که دیگر جایی برای پیشرفت شما وجود ندارد. گفته بود: برو خارج! اگر پاسپورت نداری، من کمکت می‌کنم پاسپورت بگیری. تقرری‌ها به‌طور مطلق از یک قوم صورت می‌گیرد. اسامه عزیز و خیرالله خیرخواه، معین علمی پیشین وزارت تحصیلات عالی طالبان، یک تیم تشکیل داده‌اند و افراد مورد نظر خود را استخدام می‌کنند.»
منابع می‌گویند: «تقرری‌ها اکثریت ساخته‌گی است. هیات هم خودشان تعیین می‌کنند، امتحان هم خودشان می‌گیرند و شارت لست هم خودشان می‌کنند. هیچ کسی گپ زده نمی‌تواند. دکتر و ماستر به پیش لیسانسه‌های خودشان ناکام می‌کنند تا از یک طرف تحقیر کنند و از سوی دیگر فضای را طوری مساعد بسازند که دیگر کسی حتا به فکرش تصور نکند که در امتحان شرکت کند.»
یکی از استادان دانشگاه کابل می‌گوید: «در حال حاضر فهرست ۵۲ تن از کادرها به دست رییس دانشگاه رسیده است، اما او آن را تایید نمی‌کند. پیش رییس دانشگاه رفتم به صراحت گفت که زحمت نکشید، همین حالا ۵۲ تن در فهرست هستند و اجازه طی مراحل برای‌شان نمی‌دهم.»
منابع می‌گویند که روزی یکی از استادان امتحانی داشت که بر روی برگه‌های امتحان لوگوی دانشکده و دانشگاه درج شده بود. این موضوع باعث جنجال بزرگی به‌دست اسامه عزیز شد. این استاد چندین بار به پروان و بلخ تبعید شد و سرانجام به‌دلیل داشتن واسطه و آشنایی با «شیخ ندیم» بورسیه گرفت و نا خواسته به تعبید رفت. به گفته منابع، وقتی اسامه عزیز برگه‌ها را دید که نام دانشگاه و دانشکده روی آن بود، استاد را خواست و پرسید: از کجایی؟ استاد پاسخ داد: از [نام محل به‌دلیل تهدیدات امنیتی حذف شده] سپس اسامه به او گفت: «ما ۲۵ سال برای همین کلمه مبارزه کرده‌ایم. متوجه هستی؟ اگر نیستی، متوجه باش؛ ما برای این ادبیات خون داده‌ایم. تو ایرانی هستی.»
این منابع می‌گویند: «این استاد آدم با غیرتی است. یک بار خودش به ریاست دانشگاه رفته بود و به اسامه عزیز گفته بود: «تو رییس دانشگاه هستی یا ترافیک زبان؟» جابه‌جا او را به دانشگاه پروان تبدیل کردند. وقتی او مقاومت کرد و دوباره بازگشت، به بلخ تبعیدش کردند. پدرش یکی از مولوی‌های کلان سمت شمال است، شیخ ندیم را واسطه کرد، دوباره برگشت و این بار اسامه او را به‌خاطر که از دانشگاه گم کند، حتا یک بورسیه دکترا را برایش داد. این استاد حالا به ایران رفته است. اگر واسطه نمی‌داشت و بچه مولوی نمی‌بود، مدت‌ها پیش برکنار شده بود.»
بررسی امنیتی یا حذف سیستماتیک در روند استخدام استادان
منابع در دانشگاه کابل می‌گویند که اسامه عزیز، خیرالله خیرخواه و شماری دیگر از افرادی که در زمان عبدالباقی حقانی، وزیر پیشین تحصیلات عالی طالبان، استخدام شده‌اند، بیش از حلقه قندهاری‌های وابسته به ندا محمد ندیم درگیر مسایل قومی هستند. به گفته منابع، بررسی امنیتی طالبان بیشتر کادرهای مجرب و برجسته را با اتهام‌هایی مانند «بغاوت‌گر»، «مقاومتی»، «ستمی» و دیگر برچسب‌ها، حذف می‌کند و اجازه نمی‌دهد آن‌ها وارد مرحله امتحان و گزینش شوند.
این منابع می‌گویند که طالبان در دانشگاه کابل برای ورود به فهرست نهایی استخدام (شارت‌لیست)، یک «فیلتر امنیتی» ایجاد کرده‌اند. هر متقاضی استخدام ابتدا به این بخش ارجاع می‌شود، اما اکثریت افراد از همین مرحله حذف می‌شوند و تحت عنوان‌های مختلف اجازه عبور از این «فیلتر» را نمی‌یابند. به گفته منابع، تنها کسانی می‌توانند از این بررسی امنیتی طالبان عبور کنند که از قوم مورد نظر این گروه باشند و به ایدیولوژی طالبان باور داشته باشند.
منابع می‌افزایند که در موارد متعددی دیده شده است که فرد مورد نظر طالبان در امتحان نمره پایین گرفته، اما سپس با تشکیل یک کمیته، روند را به نفع او تغییر داده‌اند. آن‌ها ادعا کرده‌اند که حق تلفی شده و باید جبران شود. در نتیجه، همان فرد ناکام را موفق اعلام کرده‌اند. منابع می‌گویند که هیچ‌کس به‌دلیل ترس، جرئت اعتراض یا ابراز نظر در برابر این روند را ندارد.
با این حال، یکی از استادان زن که به‌تازه‌گی از کار برکنار شده، می‌گوید: «تعصب همه شان [طالبان] وجود دارند که اسامه هم مثل آن‌هاست. اما در سال ۱۴۰۱، دو سمستر به دختران و پسران به روزهای مختلف درس دادم، در مورد حجاب و دیگر مسایل خانم‌ها سخت‌گیری نمی‌کرد و خانم‌ها را از کمیته‌های مختلط که مردان نیز بودند حذف نکرد. در مورد تنقیص هم اسامه استادان برحال اناث را شامل لست نساخته بود، اما دوباره از طرف وزیر در ارتباط تنقیص خانم‌ها مکتوب به ریاست دانشگاه آمده بود. نمی‌دانم که این توجه‌اش به خانم‌ها از روی سیاست است یا واقعا نسبت به دیگران شان کمی دید روشن‌تر دارد. اما تعصب زبانی همه شان دارند یک نامه رسمی به ادارات به زبان دری روان نمی‌شود.»
این استاد پیشین دانشگاه کابل می‌گوید: «در ادارات که برای اجرای کار بروی اگر پشتو صحبت کنی به پیشانی باز و زود کارت اجراء می‌شود، اما با دیگران بسیار برخورد زشت می‌کنند هزار بهانه و حیله می‌کنند.»
طالبان در حالی روند «اسلامی‌سازی» نصاب تحصیلی کشور را بر اساس قرائت خاص خود آغاز کرده‌اند که پیش‌تر، هبت‌الله آخوندزاده، رهبر این گروه، در ماه اسد سال ۱۴۰۱ دستور تاسیس ریاست بازنگری تحصیلی را صادر کرده بود. این نهاد در آن زمان با ایجاد شش آمریت و ۲۵ کارمند به هدف «بازنگری نصاب نهادهای تحصیلی کشور در پرتو احکام اسلامی» تاسیس شد. وزارت تحصیلات عالی طالبان نیز اعلام کرده بود که بازنگری سرفصل‌های درسی رشته‌های علوم اجتماعی را آغاز کرده است.
یافته‌های این گزارش در حالی از تغییرات گسترده در نصاب تحصیلی دانشگاه‌ها پرده برمی‌دارد که طالبان هم اکنون به‌صورت رسمی و در قالب سمینارهایی با عنوان «ملا عمرشناسی» در دانشگاه‌های کشور، اقدام به ترویج دیدگاه‌های ایدیولوژیک خود کرده‌اند. به‌تازه‌گی این گروه در موسسه تحصیلات عالی غور سمیناری تحت همین عنوان برگزار کرده و در آن، ملا عمر را با عنوان «عمر ثالث» معرفی کرده‌اند؛ لقبی که او را هم‌تراز با خلیفه دوم مسلمانان، عمر بن خطاب، قرار می‌دهد. همچنان این گروه در دانشگاه فاریاب سمیناری تحت عنوان «اهمیت ریش در اسلام» برای استادان و دانشجویان برگزار کرده‌اند. رییس منصوب‌شده از سوی طالبان در این دانشگاه، تراشیدن ریش را «تقلید از دشمنان اسلام و نتیجه ناآگاهی از آموزه‌های دینی» خوانده است. او همچنین مدعی شده که تراشیدن ریش از منظر صحی نیز زیان‌بار است.
افزون بر این، روند جابه‌جایی ملاهای طالبان به‌جای اعضای هیات علمی در دانشگاه‌های دولتی شدت گرفته است. به تازه‌گی وزارت تحصیلات عالی طالبان ۱۵ تن از ملاهای این گروه را به‌عنوان استاد در دانشگاه‌های پروان و البیرونی استخدام کرده و همزمان ۱۶ تن اعضای هیات علمی پیشین این دانشگاه‌ها را از بست‌های کادری برکنار و به بست‌های اداری تبدیل کرده‌اند. شماری از استادان دانشگاه‌ها می‌گویند که حذف زنان، سانسور محتوای درسی، گزینش استادان براساس وفاداری ایدیولوژیک به طالبان و تبدیل دانشگاه‌ها به ابزار تبلیغاتی، بخشی از سیاست‌های طالبان در راستای طالبانیزه شدن دانشگاه‌هاست.
پیش از این، دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در گزارش‌ها و بیانیه‌های رسمی خود، به «پاک‌سازی اکادمیک»، ممنوعیت تحصیل برای زنان و سیاست‌های تبعیض‌آمیز آموزشی طالبان اعتراض کرده است.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) در گزارشی در سال ۲۰۲۳ هشدار داده بود که نهادهای علمی افغانستان با بحرانی عمیق در زمینه استقلال علمی، آزادی بیان و تبادل دانش روبه‌رو هستند.
دیده‌بان حقوق بشر از اخراج استادان منتقد، محدود کردن محتوای درسی و اعمال فشار ایدیولوژیک بر دانشگاه‌ها به‌عنوان بخشی از تلاش طالبان برای کنترل کامل جامعه یاد کرده است.
پژوهش‌گران در معرض خطر (Scholars at Risk) در گزارشی با عنوان «پروژه نظارت بر آزادی آکادمیک» اعلام کرده که محققان و دانشجویان در افغانستان با حملات مکرر و فراگیر علیه آزادی آکادمیک و استقلال نهادهایی که در آن فعالیت دارند، روبه‌رو هستند. این گزارش می‌افزاید که طالبان اقدام به جمع‌آوری کتاب‌هایی کرده‌اند که مغایر با فقه حنفی دانسته می‌شوند و شماری از استادان دانشگاه‌ها را به‌دلیل فراهم‌کردن زمینه آموزش برای زنان، بازداشت و زندانی کرده‌اند.
