بسته‌ماندن بندر اتاری-واگه، یکی از مسیرهای کلیدی صادرات افغانستان به هند، از شش ماه پیش نگرانی‌های جدی برای صادرکننده‌گان ایجاد کرده است. آنان می‌گویند که این وضعیت باعث کاهش ۶۰ درصدی صادرات افغانستان به هند شده است. صادرکننده‌گان تاکید می‌کنند که بسته‌ماندن این بندر نه‌تنها باعث از دست‌رفتن برخی از قراردادهای کاری‌شان شده، بلکه آنان را مجبور کرده تا از مسیرهای جایگزین و پرهزینه استفاده کنند. آنان از طالبان می‌خواهند که برای بازگشایی این مسیر تجاری، با سفارت‌های پاکستان و هند وارد گفت‌وگو شوند.
برخی از این صادرکننده‌گان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح خواستار کاهش هزینه‌های بندرهای چابهار، میلک و دوغارون برای صادرکننده‌گان میوه خشک هستند و تاکید دارند که استفاده از مسیرهای هوایی، به‌دلیل هزینه‌های بالای آن، برای بسیاری از صادرکننده‌گان به‌صرفه نیست.
غلام یحیی مشکوانی، یکی از صادرکننده‌گان میوه خشک، می‌گوید که بسته‌ماندن بندر اتاری–واگه زیان‌های جدی به آنان وارد کرده است. او می‌افزاید که هم‌اکنون برای انتقال میوه خشک از دهلیز هوایی و بندر چابهار استفاده می‌شود، اما این مسیرها با هزینه‌های سنگین و زمان طولانی همراه هستند. او صادر نشدن ویزا و دسترسی نداشتن به بازارهای اروپایی را از مشکلات عمده برای بازرگانان می‌داند.
این بازرگان می‌افزاید: «بسته شدن بندر واگه باعث کاهش بیش از ۶۰ درصدی صادرات به هند شده است. این کاهش شدید زیان‌های فراوانی به بازرگانان وارد کرده و چالش‌های بزرگی بر سر راه تجار قرار داده است. دهلیزهای هوایی بسیار هزینه‌بر هستند، اما در مواقع ضروری مجبور به استفاده از آن‌ها هستیم.»
گدا محمد کوه دامنی، یکی دیگر از صادرکننده‌گان، بر بازگشایی فوری بندر واگه به روی صادرات افغانستان تاکید می‌کند. او می‌گوید در حالی که اقلام صادراتی پاکستان به راحتی به کشورهای مختلف صادر می‌شود، اقلام صادراتی افغانستان به پاکستان با چالش‌های فراوانی روبه‌روست.
آقای کوه دامنی از طالبان می‌خواهد که هرچه زودتر با هند و پاکستان به تفاهم برسند تا صادرات کشور افزایش یابد. او می‌افزاید «ما از مسوولان می‌خواهیم که مشکل ما را حل کنند و با پاکستان هرچه زودتر به تفاهم برسند. وقتی اقلام تجارتی پاکستان از طریق افغانستان به اوزبیکستان، روسیه و تاجیکستان می‌رود، باید اقلام کشاورزی ما نیز صادر شود. اکنون تمام دروازه‌ها به روی ما بسته است و تنها تورخم باز است، اما در مسیر راه مشکلات زیادی داریم. در طول ۲۴ ساعت حتا ۴ ساعت هم به میوه و سبزی وقت داده نمی‌شود. سوخت سنگ سوخت روزانه بیش از ۲۰۰ موتر صادر می‌شود، اما برخی از موتورها به‌طور خالی باز می‌گردند و تاجران ما در مرز دو تا سه روز معطل می‌مانند.»
مسعود صافی، مسوول اداره صادرات میوه خشک، می‌گوید که بسته‌ماندن بندر واگه به زیان کشاورزان و صادرکننده‌گان میوه افغانستان تمام می‌شود و تاخیر در بازگشایی این مسیر، خسارت‌های بیش‌تری در پی خواهد داشت. او از طالبان می‌خواهد تا هرچه زودتر از طریق گفت‌وگوهای دیپلماتیک برای بازگشایی این بندر اقدام کنند.
آقای صافی می‌افزاید: «اگر بسته‌ماندن بندر واگه ادامه پیدا کند، ضرر آن دامن کشاورزان و صادرکننده‌گان ما را خواهد گرفت. هرچند بیشتر صادرات ما از مسیر تورخم انجام می‌شود و تا کنون برای حدود ۱۰۰ موتر باربری ویزا صادر شده، اما بندر واگه برای دسترسی سریع‌تر به بازار هند حیاتی است و باید هرچه زودتر بازگشایی شود.»
همزمان با این، اتحادیه صادرکننده‌گان میوه خشک کشور می‌گوید که آنان بارها با سفارت‌های هند و پاکستان درباره بازگشایی بندر واگه گفت‌وگو کرده‌اند، اما هر دو طرف بهانه می‌کنند و اجازه‌نامه برای صادرات افغانستان صادر نمی‌شود.
این اتحادیه می‌افزاید که هرچند صادرات کشور از طریق بندرهای عباس و چابهار ادامه دارد، اما این مسیر نیز خالی از چالش‌ها نیست.
خالد رحمانی، سخنگوی اتاق اتحادیه صادرکننده‌گان میوه خشک، می‌گوید: «با بسته شدن بندر اتاری–واگه، شش ماه می‌شود که تجارت افغانستان در بخش‌های میوه تازه و خشک با زیان‌های هنگفت مواجه شده است. وقتی ما به سفارت پاکستان مراجعه می‌کنیم، به ما می‌گویند که ابتدا باید اجازه از سفارت هند بگیریم. این در حالی است که پاکستان هیچ مشکلی با صادرات افغانستان ندارد، و همین‌طور هند.»
این اتحادیه صادر نشدن بیش از ۲۰ الی ۲۵ تن میوه از طریق بندرهای چابهار و عباس را یکی از چالش‌های عمده برای صادرکننده‌گان می‌داند. این نهاد از همه کشورهای منطقه می‌خواهد که تجارت را از سیاست جدا نگه دارند و به تسهیل تجارت کمک کنند.
در همین حال، شماری از آگاهان اقتصادی می‌گویند که بسته‌شدن بندر واگه کاملاً قابل پیش‌بینی بود و افغانستان باید پیش از این برای آن راه‌های جایگزین آماده می‌کرد. آنان می‌گویند که تجارت افغانستان به‌دلیل سنتی بودن و مشابهت بازار با پاکستان، به این کشور وابسته است.
قیس محمدی، آگاه اقتصادی، می‌گوید: «ضروری است افغانستان با کشورهایی که با آن‌ها تجارت دارد، دهلیزهای هوایی را فعال کند. همچنین باید بازارهای جدیدی برای میوه خشک افغانستان شناسایی شود، به‌ویژه کشورهای هم‌مرز که می‌توانند بازار خوبی برای این محصول باشند.»
عبدالنصیر رشتیا، آگاه مسایل اقتصادی، می‌افزاید: «برای این‌که بتوانیم از انزوا خارج شویم و وابسته‌گی به یک مسیر را کاهش دهیم، ابتدا باید در داخل کشور اقدامات اساسی انجام دهیم. مهم‌ترین اقلام صادراتی افغانستان کشاورزی است و برای رقابت در بازارهای جهانی به سردخانه‌های استاندارد، بسته‌بندی مناسب و استانداردسازی کالاهای خود نیاز داریم. همچنین، باید روابط استراتژیک اقتصادی خود را با دنیای خارج تقویت کنیم و از طریق اتصال به شبکه‌های ریلی کشورها، به بازارهای جدید متصل شویم.»
بندر اتاری–واگه پس از بالا گرفتن تنش‌ها میان هند و پاکستان به‌دلیل کشته شدن گردشگران در منطقه کشمیر تحت حاکمیت هند مسدود شد؛ اما این مساله همچنان بر تجارت منطقه‌ای افغانستان سایه انداخته است.
افغانستان سالانه به ارزش نزدیک به ۱.۵ میلیارد دالر به کشورهای هند و پاکستان صادرات انجام می‌دهد، اما به‌دلیل چالش‌های سیاسی ایجاد شده میان این دو کشور، افغانستان در آستانه از دست دادن پررونق‌ترین بازارهای فروش تولیداتش قرار گرفته است. براساس آمارها، افغانستان تنها در سال گذشته با این دو کشور به ارزش ۳ میلیارد و ۲۴۶ میلیون دالر دادوستد بازرگانی داشته است.
پیش از این، وزارت صنعت و تجارت هند اعلام کرده بود که حجم تجارت با افغانستان در این بازه زمانی به ۱.۰۷۸ میلیارد دالر رسیده است. افغانستان بیشتر میوه خشک، فرش، زعفران و گیاهان دارویی به هند صادر کرده و در مقابل دارو، تجهیزات پزشکی و مصالح ساختمانی وارد کرده است.
به تازه‌گی، منابع محلی به روزنامه ۸صبح گفته‌اند که بندر تورخم نیز به‌دلیل بارنده‌گی شدید و سرازیر شدن سیل، به روی هر گونه رفت و آمد مسدود شده است.
