سازمان گزارشگران بدون مرز (RSF) روز گذشته به مناسبت روز پناهنده‌گان، با نشر گزارشی گفته که مهاجرت اجباری خبرنگاران در سراسر جهان افزایش یافته است. براساس یافته‌های این نهاد، تمرکز ویژه این گزارش بر وضعیت رسانه‌ها در افغانستان، میانمار و روسیه است. به گفته این نهاد، تعداد کشورهای مبدأ خبرنگاران مهاجر در پنج سال دو برابر شده است. طبق این گزارش، بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، یک‌هزارو ۴۶۸ خبرنگار از دست‌کم ۶۵ کشور مجبور به ترک کشورشان شده‌اند. آنان به‌دلیل تهدید، زندان یا خطر مرگ ناچار به فرار شده و در نتیجه، چندین منطقه جهان از حضور رسانه‌های مستقل محروم شده‌اند.
گزارشگران بدون مرز گفته که افغانستان پس از سقوط به دست طالبان، به مرکز جهانی مهاجرت اجباری خبرنگاران تبدیل شده است. به گفته این نهاد، از سال ۲۰۲۱ تا کنون، ۶۷۷ خبرنگار افغانستان را ترک کرده‌اند که نیمی از موارد ثبت‌شده توسط گزارشگران بدون مرز را تشکیل می‌دهد.
در گزارش آمده است که این خبرنگاران اکنون در ۲۸ کشور پراکنده‌اند و یکی از بزرگ‌ترین خسارات به رسانه‌های مستقل در تاریخ معاصر را رقم زده‌اند. با این حال، بسیاری از آنان حتا در کشورهایی که به‌عنوان پناهگاه موقت به آن‌ها رفته‌اند نیز در امنیت نیستند. همچنان در سال ۲۰۲۵ نیز ۸۲ خبرنگار دیگر به تبعید رفته‌اند.
گزارشگران بدون مرز گفته است که بسیاری از خبرنگاران افغانستانی در کشورهایی که به‌گونه موقت به سر می‌برند نیز در امنیت نیستند. براساس این گزارش، پاکستان در سال ۲۰۲۳ اقدام به اخراج اجباری پناه‌جویان کرد که طی آن دست‌کم ۵۰ روزنامه‌نگار به افغانستان بازگردانده شدند. در داخل افغانستان نیز طالبان به سرکوب ادامه داده و پنج روزنامه‌نگار رسماً در بازداشت به سر می‌برند.
داده‌های سازمان گزارشگران بدون مرز (RSF) نشان می‌دهد که تبعید روزنامه‌نگاران در سراسر جهان روندی به‌شدت رو به رشد دارد. طی پنج سال گذشته، تعداد کشورهایی که فعالان رسانه‌ای مجبور به فرار از آن‌ها شده‌اند، دو برابر شده و از ۱۹ کشور در سال ۲۰۲۱ به ۴۰ کشور در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
در گزارش آمده که تشدید بحران‌های سیاسی و امنیتی در مناطق مختلف جهان عامل کلیدی در گسترش این پدیده است. جنگ‌ها، حضور جرایم سازمان‌یافته، فشار کارتل‌های مواد مخدر و سرکوب‌های اقتدارگرایانه از اصلی‌ترین دلایل فرار روزنامه‌نگاران محسوب می‌شوند.
سازمان گزارشگران بدون مرز گفته است که تهاجم همه‌جانبه روسیه به اوکراین نقطه عطفی در سرکوب رسانه‌ها بوده و باعث شده است ۱۶۰ روزنامه‌نگار روس با کمک این نهاد به تبعید بروند. براساس گزارش، مسکو سرکوب خود را فراتر از مرزها نیز گسترش داده و ده‌ها تن از فعالان رسانه‌ای را دادگاه غیابی کرده است. به گفته این نهاد، با وجود این فشارها، ۶۳ رسانه مستقل روسی در خارج از کشور فعال هستند و مخاطبانی میلیونی در داخل روسیه دارند.
در این گزارش آمده است که در میانمار، از زمان کودتای نظامیان در سال ۲۰۲۱، بیش از ۱۰۰ روزنامه‌نگار تحت حمایت گزارشگران بدون مرز مجبور به ترک کشور شده‌اند و در مجموع ۳۰۰ خبرنگار میانماری برای فرار از فضای رعب و وحشت به تایلند پناه برده‌اند.
گزارشگران بدون مرز گفته است که در افریقا، درگیری‌ها در مناطقی مانند «ساحل» و جمهوری دموکراتیک کنگو مسیرهای جدیدی برای تبعید باز کرده است. براساس این گزارش، در امریکای لاتین نیز عواملی چون بی‌ثباتی نهادی و فشار کارتل‌های مواد مخدر در کشورهایی مانند مکزیک، کلمبیا و ونزوئلا روزنامه‌نگاران را وادار به ترک کشور می‌کند.
در گزارش آمده است که مصر و ترکیه از جمله کشورهایی هستند که همزمان میزبان روزنامه‌نگاران خارجی هستند و فعالان رسانه‌ای خود را نیز سرکوب می‌کنند. در گزارش تصریح شده که مصر پناهگاه بیش از ۳۰۰ روزنامه‌نگار فراری از جنگ سودان و همچنین روزنامه‌نگاران فلسطینی و سوری است، اما همزمان یکی از بزرگ‌ترین زندان‌های روزنامه‌نگاران در جهان محسوب می‌شود.
براساس گزارش، هم‌اکنون ۱۸ روزنامه‌نگار در این کشور زندانی هستند و دست‌کم ۱۱ خبرنگار مصری در این مدت کشورشان را ترک کرده‌اند. به گفته گزارشگران بدون مرز، ترکیه نیز وضعیت مشابهی دارد. در این گزارش آمده است که ترکیه در حالی که به‌عنوان یک قطب منطقه‌ای پذیرای پناه‌جویان است، حداقل ۱۰ روزنامه‌نگار ترکیه‌ای برای فرار از چالش‌های کار مستقل از این کشور گریخته‌اند.
گزارشگران بدون مرز همزمان برای حمایت از روزنامه‌نگاران، ۱۰ توصیه در سه محور ارایه کرده است. این نهاد از کشورهای میزبان خواسته است که با اعطای ویزاهای بلندمدت و قابل تمدید، زمینه مجوز کار و اقامت را برای خبرنگاران تسهیل کنند و نیز با ایجاد سازوکارهای قانونی برای محافظت در برابر آزارهای آنلاین و سرکوب‌های فراملیتی، گام‌های عملی بردارند.
همچنین گزارشگران بدون مرز خواستار تامین بودجه پایدار برای سازمان‌های رسانه‌ای در تبعید، ارایه معافیت‌های مالیاتی و ایجاد فضاهای کار اشتراکی شده است. این نهاد تاکید کرده است که حمایت از توسعه فناوری‌های دور زدن سانسور، تشویق رسانه‌ها به دریافت گواهینامه‌های استاندارد تحریریه، و تامین مالی برنامه‌های آموزشی در زمینه‌هایی چون امنیت سایبری و مدیریت مالی باید در صدر اهداف کشورها قرار گیرد.
این سازمان تاکید کرده است که آمارهای ارائه‌شده صرفاً براساس پرونده‌هایی است که توسط دفاتر این نهاد ثبت و بررسی شده‌اند. به گفته این سازمان، این ارقام تنها بخش کوچکی از یک بحران بسیار بزرگ‌تر است و تمام مسیرهای پیچیده و ابعاد کامل پدیده تبعید را در بر نمی‌گیرد. در گزارش آمده که روند فعلی نشان می‌دهد که تبعید نه‌تنها پایان تهدیدها نیست، بلکه آغازگر چالش‌هایی چون اخاذی، سوءاستفاده‌های اداری و شرایط ناپایدار زنده‌گی برای روزنامه‌نگاران است.
