طالبان و پاکستان مذاکره‌لریده تۉسقینلیک؛ تی‌تی‌پی مسأله‌سیده تهدیدلر و قره‌مه-قرشیلیکلر دوام اېتماقده
امین کاوه
استانبول شهریده اۉتگن طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی اوچینچی دوره مذاکره‌لری نتیجه‌سیز یکونلنیب، تامانلر اۉرته‌سیده‌گی کېسکینلیک آرتدی. طالبان نماینده‌لری مذاکره‌لر نینگ موفقیتسیزلیککه اوچره‌شینی پاکستان اردوسی و استخبارات تیزیمیده‌گی ایریم دایره‌لر نینگ تۉسیقلری همده اسلام‌آباد نینگ اۉز مجبوریتلرینی تن آلمه‌سلیگی بیلن ایضاحله‌دی. حتا ایریم طالبان عملدارلری پاکستان‌گه حربی تۉقنه‌شوو بیلن تهدید قیلیشدی.بونگه جوابا، پاکستان رسمیلری، جمله‌دن مدافعه، معلومات و عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری وزیرلری، ملی خوفسیزلیکنی کفالتلش همده هر قنده‌ی کېلیشوونی رسمی حجتلر بیلن تصدیقلش ضرورلیگینی تأکیدلب، افغانستان حدودی پاکستان‌گه قرشی ایشله‌تیلمسلیگی حقیده آگاهلنتیریشدی. شو بیلن بیرگه، افغان سیاستچیلری و دیپلوماتلری نینگ بیر قسمی بو مذاکره‌لر نینگ موفقیتسیزلیککه اوچره‌شینی طالبان تامانیدن تی‌تی‌پی مسأله‌سیده انیق قرار قبول قیلینمه‌یاتگنی نینگ بېلگیسی، شونینگدېک، اولر نینگ منطقوی سیاستده قانونیلیک و وکالت انقراضیگه دوچ کېله‌یاتگنیدن درک دېب، بهاله‌دی.
اوچینچی دوره مذاکره‌لری اۉتگن هفته پنجشنبه و جمعه کونلری تورکیه نینگ استانبول شهریده اۉتکزیلدی. اوچره‌شوو یکونیده نتیجه‌گه اېریشیلمه‌دی و تامانلر بیر-بیرینی عیبلشدی. شونگه قره‌مه‌ی، ایکی تامان هم آتشکېسگه صادقلیگینی معلوم قیلدی.
طالبان مطبوعات کاتبی، ذبیح‌الله مجاهد، اۉزی نینگ مطبوعات ییغینیده بو گروه حلی هم آتشکېسگه رعایه قیله‌یاتگنینی بیلدیردی. پاکستان مدافعه وزیری خواجه آصف اېسه، افغانستان حدودیدن هېچ قنده‌ی هجوم عملگه آشیریلمه‌گونچه آتشکېس دوام اېتیشینی معلوم قیلدی.
طالبان نینگ مذاکره‌لر موفقیتسیزلیککه اوچره‌شیگه مناسبتی
طالبان رژیمی نینگ مطبوعات کاتبی، ذبیح‌الله مجاهد، مذاکره‌لر نینگ موفقیتسیزلیک بیلن یکونلنگنینی تصدیقلب، ایکس صحیفه‌سیده شونده‌ی یازیشیچه: «پاکستان تامانی اۉز مجبوریتلرینی تن آلمه‌دی و مذاکره‌لر دوامیده برچه مسوولیتنی طالبان ذمه‌سیگه یوکلشگه اوریندی. اولر اۉز بورچلرینی بجریشگه هېچ قنده‌ی تیارگرلیککه اېگه اېمسدی.»
مجاهد شونینگدېک استانبولده اۉتگن اوچینچی دوره مذاکره‌لری حقیده اۉتکزیلگن مطبوعات ییغینیده، پاکستان استخباراتی و اردوسیده‌گی ایریم مخصوص دایره‌لر جریاننی بوزیشگه اورینیشه‌یاتگنینی ایتدی. اونگه کۉره، بو دایره‌لر مملکت ایچیده‌گی بې‌قرارلیک، خوفسیزلیک معمالری و پاکستان طالبان حرکتی (TTP) تامانیدن عملگه آشیریلگن هجوملرنی افغانستاندهگی طالبان ذمه‌سیگه یوکلشگه حرکت قیلماقده.
طالبان رېژیمی نینگ چېگره‌لر وزیری، نورالله نوری اېسه پاکستان‌گه آچیق تهدید قیلیب، پاکستان مدافعه وزیرینی «حربی تکنالوژی‌سیگه مغرورلنمسلیککه» و «طالبان صبرینی سینه‌مسلیککه» چقیردی. او شونینگدېک پاکستاننی امریکا و روسیه نینگ افغانستاندهگی تجربه‌سیدن سبق آلیشگه اونده‌دی. نوری خواخه آصفگه مراجعت قیلیب شونده‌ی دېدی: «سېن ایشانه‌سنمی، آرقه‌نگده کېکسه‌لر و یاشلر یوره‌دیمی؟» او سۉزینی دوام اېتتیریب قۉشدی: «امریکا و روسیه دن فرقلی روشده، پاکستان افغانستاندن اوزاقده اېمس، بیز پنجاب و سند آرقه‌لی بیر-بیریمیز بیلن باغلنگنمیز.»
پاکستانلیک عملدارلر نینگ مناسبتی
پاکستان مدافعه وزیری خواجه آصف مذاکره‌لر نینگ باشی بېرکی کۉچه‌گه کیرگنینی تصدیقلب، ایتیشچه: «نتیجه‌سیز قیتگنیمیز شونی کۉرسه‌ته‌دیکی، اېندی حتا واسطه‌چیلر هم افغانستان طالباندن امیدلرینی اوزیشگن.» اونگه کۉره، طالبان هیئتی آغزه‌کی ایشانچ سۉره‌گن، بیراق هېچ قنده‌ی بیتیمنی یازمه روشده امضالشگه تیار بۉلمه‌گن.
آصف نینگ تاکیدلشیچه: «خلق‌ارا درجه‌ده‌گی مذاکره‌لرده برچه کېلیشوولر رسمی و یازمه شکلده قید اېتیلیشی لازم.» او شونینگدېک قۉشیمچه قیلیشیچه: «اگر افغانستان حدودیدن هجوم صادر بۉلمسه، آتشکېس سقلنه‌دی، اما اگر او بوزیلسه، بیز جواب چاره‌لرینی کۉره‌میز. بیز نینگ یگانه طلبیمیز ، افغانستان حدودی پاکستان‌گه قرشی ایشله‌تیلمسین.»
پاکستان معلومات و عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری وزیری، عطا الله تارر اېسه مملکت اۉزی نینگ خوفسیزلیک وحاکمیتینی حمایه قیلیش اوچون «برچه ضرور چاره‌لرنی قۉله‌یدی»، دېب بیلدیردی. او اسلام‌آباد نینگ افغان خلقیگه دشمن اېمسلیگینی، بیراق طالبان تامانیدن عملگه آشیریله‌دیگن و افغان خلقی یاکه قۉشنی دولتلرگه ضرر کېلتیرووچی حرکتلرنی قۉللب-قوتله‌مسلیگینی تأکیدله‌دی.
پاکستان قوراللی کوچلری مطبوعات باشقرمسی باشلیغی و اردو سۉزلاوچیسی احمد شریف چودری اېسه بوندن آلدین «پاکستان طالبان حرکتی» و «افغانستان طالبان حرکتی» اصلیده بیر گروه بۉلیب، اولر علیحده تشکیلاتلر اېمسلیگینی» ایتگن اېدی. اونگه کۉره، «هر ایکیسی هیبت‌الله آخوندزاده‌گه بیعت کېلتیرگن و اونگه بۉیسونه‌دی.»
پاکستان نینگ افغانستان بۉییچه سابق نمابنده‌سی آصف درانی استانبولده‌گی مذاکره‌لر انقراضگه اوچره‌گنینی تأکیدله‌دی و طالبان اسلام‌آباد بیلن قره‌مه-قرشیلیکنی دوام اېتتیریشگه قرار قیلگن کۉرینه‌دی. اونگه کۉره، استانبول مذاکره‌لری نینگ موفقیتسیز یکونلنیشی، طالبان افغانستان نینگ (تی‌تی‌پی) مسأله‌سینی حل قیلیش ایسته‌گیده اېمسلیگینی بیلدیره‌دی.
افغانستان نینگ سابق سیاستچی مهاجرلری نینگ مناسبتی
افغانستان نینگ سابق مهاجرلر و قیتیب کېلگنلر ایشلری وزیری نوررحمان اخلاقی اجتماعی ترماق ایکس ده یازیشیچه: «طالبان هیئتی نینگ مذاکره‌لرده بۉلگن ملایم یاندشووی و کۉپ مرته‌لیک علاقه‌لریگه قره‌مه‌ی، اسلام‌اباد هنوزگچه طالبان نینگ TTP اوزاقلشیش یاکه بلوچ قوراللی گروهلرینی (جمله‌دن BLA) قۉللب-قوتلشنی توخته‌تیش بۉییچه سیاسی اراده و لیاقتی موجودلیگیگه ایشانچ حاصل قیلمه‌گن.»
اخلاقی شونینگدېک تأکیدلشیچه: «طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی ماجرا اېندی عادی یوزه‌کی مسأله اېمس؛ دیورند چیزیغی، TTP، BLA و هند بیلن علاقه‌لر و چوقور و حل قیلینمه‌گن معمالردیر. طالبان ایچکی و خلق‌ارا مقیاسده هېچ قنده‌ی قانونی اساسگه اېگه اېمس و بو مسأله‌لرنی حل قیلیشده لیاقتلی اېمس.»
افغانستان نینگ پاکستانده‌گی سابق اېلچیسی، نجیب الله علی‌خیل، ایکس صحیفه‌سیده یازیشیچه، پاکستان و طالبان اۉرته‌سیده‌گی مذاکره‌لر تورکیه‌ده اۉتکزیلگنیده، واسطه‌چیلر نینگ حرکتلریگه قره‌مه‌ی، مذاکره‌لر توخته‌ب قالگنینی کۉرسه‌تدی. اونینگ تأکیدلشیچه، کېله‌جکده‌گی واقعه‌لر بوتونله‌ی آلدیندن ایتیب بۉلمه‌یدی و حلی هم تامانلر اۉرته‌سیده‌گی تۉقنه‌شوو و تۉغریدن-تۉغری نزاعلرنی فقط «اۉیین» یاکه «نمایش» دېب حسابلاوچیلر اۉز قره‌شلرینی قیته کۉریب چیقیشی کېره‌ک.
آزادلیک جبهه‌سی نینگ سیاسی کمیته‌سی رئیسی، داوود ناجی، یازیشیچه: «استانبول مذاکره‌لری نینگ موفقیتسیز یکونلنیشی کوتیلگن اېدی. طالبان، پاکستان طالبانی سببلی، پاکستان دولتی بیلن تۉقنه‌شووده؛ چېگره‌لر یاپیلگن، سوداگرلر ضرر کۉرگن، اولیه مواد نرخلری آشگن و حاضر مملکت پاکستان بیلن تۉلیق اوروش یاقه‌سیده توریبدی. بو اېسه TTPنی حمایه قیلیش اوچون افغانستان خلقینی قربان قیلیش دېگنیدیر.»
افغانستان نینگ سویس‌ده‌گی سابق اېلچیسی، نصیر احمد اندیشه تأکیدلشیچه: «مذاکره‌لرده‌گی توخته‌ب قالیش طالبان نینگ اۉزلیک، قانونیلیک و تاریخی حساب-کتابلر انقراضینی کۉرسه‌ته‌دی. طالبان نینگ تی‌تی‌پی مسأله‌سیده سکوت سقلشی فقط تاکیتیک اېمس، بلکه موجودلیک بیلن باغلیق مسأله.»
او ایکس‌ده یازیشیچه، پاکستان نینگ تی‌تی‌پی نی قاره‌لش بۉییچه طلبی طالبان اوچون فقط خوفسیزلیک مسأله‌سی اېمس، بلکه «ایدیولوژیک قرینداشلیکدن واز کېچیش» طلبیدیر، چونکه تی‌تی‌پی افغانستان طالبانی امیریگه بیعت قیلگن و بو بیعت ایکی گروه اۉرته‌سیده معنوی و چیگره‌لرارا رشته‌نی یره‌تگن.
تی‌تی‌پی عایله‌لری نینگ غزنی‌گه کۉچیریلیشی؛ طالبان: قبیله‌وی اهالیلر کۉچیریلدی
ذبیح‌الله مجاهد، طالبان مطبوعات کاتبی، کېچه تصدیقلشیچه، قبیله‌وی مهاجر عایله‌لری افغانستان نینگ مرکزی حدودلریگه کۉچیریلگن و اولر اوچون کمپلر قوریلگن. او مطبوعات ییغینیده شونده‌ی ایتیشچه: «دیورند چیزیغیگه یقین یشه‌گن و پاکستاندن قۉرققن مهاجرلرنی مرکزی حدودلرگه کۉچیردیک و اولرگه کمپلر قوردیک، بو اېسه اولرنی نظارت قیلیشنی آسان و ایشانچلی قیله‌دی.»
مجاهد، مهاجرلر مرکزی حدودلرگه کۉچیریلگنی حقیده معلومات بېرگن بیر حالده، آلدینراق ۸صبح گزېته‌سی نینگ تېرگاوی گزارشیده طالبان غزنی ولایتیده پاکستان طالبانی(TTP) و القاعده اعضالری اوچون تۉرته شهرچه‌نی قورگنی انیقلنگن.
اوشبو گزارشگه کۉره، طالبان:القاعده ترماغی اوچون ناوه تومنیده‌گی ملک‌الدین حدودیده جهازلنگن پایگاه یره‌تگن؛ تی‌تی‌پی اوچون اوچته شهرچه قورگن: باغ عطّار دشتی (قاره‌باغ تومنی)، دشت کابلی (واغذ تومنی) و روضه (غزنی شهری نینگ اطرافی حدودی).
بو شهرچه‌لرده یشه‌ش اویلری، ییریک دینی مکتبلر و جهازلنگن یاتاقخانه‌لر موجود. گزارش نینگ تاپیلمه‌لری شونی کۉرسه‌ته‌دیکی، تی‌تی‌پی اعضالری عایله‌لرینی کۉچیریش اوچون غزنی نینگ انیق حدودلرینی تنلگن. اولر آره‌سیده تی‌تی‌پی بۉلینمه‌سی، حافظ گل بهادر قوماندانی بۉلگن گروه هم موجود.
ایتیلیشیچه، پاکستان طالباندن تی‌تی‌پی نینگ افغانستان حدودیده‌گی فعالیتی و موجودلیگینی توخته‌تیش بۉییچه یازمه کېلیشوونی امضالشنی طلب قیلماقده. بو کېلیشوو طالبان نینگتی‌تی‌پی بیلن علاقه‌لرنی اوزیشی، گروهنی قورال‌سیزلنتیریش و اونی رسمی روشده تروریست تشکیلات صفتیده تن آلیشنی اۉز ایچیگه آله‌دی.بوندن تشقری، پاکستان تی‌تی‌پی اعضالرینی اۉز چېگره‌لریدن اوزاقلشتیریشنی و طالباندن افغانستان حدودیده هر قنده‌ی ترورچیلیک هجوملرینی توخته‌تیش بۉییچه رسمی کفالت آلیشنی طلب قیلماقده.
