روسیه‌لیکلرنینگ طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده واسطه‌چیلیک قیلیشگه اورینیشلرینی آچیب بېریش
عبدالناصر نورزاد
روسیه بیر نېچه بار پاکستان و طالبان اۉرته‌سیده واسطه‌چیلیک قیلیشگه تیارلیگینی اعلان قیلگن. روسلر افغانستاندهگی بې‌قرار وضعیت‌نینگ ایچکی و منطقوی درجه‌ده جدّی عاقبتلریدن خواطرده. طالبان رژیمی روسیه و چین‌گه موجود وضعیتنی سقلب قالیش کفالتینی بېریشی کېره‌ک. اگر طالبان منطقوی درجه‌ده ینگی انقراضگه کیرسه، بې‌قرارلشتیرووچی میکانیزملر کوچلی فعاللشه‌دی؛ بو حالت روسلر مطلقا خواهله‌مه‌یدیگن سناریودیر. مثلاً، طالبان‌نینگ پاکستان بیلن ماجراگه کیریشیشی افغانستان حدودیده‌گی ترورچیلیک گروهلرنی نظارت قیلیش یاکه هېچ بۉلمه‌گنده اولرنینگ فعالیتینی چېکلشنی طالبان‌نینگ اوستوار وظیفه‌لریدن چیقریب یوباره‌دی. بوندن تشقری، پاکستان بیلن قره‌مه-قرشیلیک طالبان اوچون ینگی معمالر، جمله‌دن، داعش خراسان کوچه‌ییشیگه آلیب کېله‌دی. منطقوی درجه‌ده اېسه ترورچیلیک گروهلر و قاچاق ترماقلری بو وضعیتدن اۉز یانده‌شوو‌لرینی مستحکملش اوچون فایده‌لنه‌دی.
روسیه طالبان بیلن همکارلیک درجه‌سیدن تۉلیق قانیقمه‌گن بۉلسه-ده و اولرنی تن آلگندن کېین داعش‌گه قرشی کوره‌ش، خوفسیزلیک معلوماتلری المشووی و مرکزی آسیا جنگریلرینی آلدینی آلیش بۉییچه کېنگراق همکارلیک کوتگن بۉلسه-ده، پاکستان بیلن کېسکینلیک کوچه‌یگنیدن سونگ، طالبان کۉپراق اعتبارینی خوفسیزلیکنی تأمینلشدن کۉره اسلام‌آباد بیلن انقراضنی باشقریشگه قره‌تدی.
شونینگدېک، طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی کېسکینلیک‌نینگ آرتیشی غرب تامانیدن قۉللب-قوّتلنه‌دیگن باشقه خوفسیزلیک اۉیینچیلرنینگ افغانستان حدودیده فعاللشیشی اوچون شرایط یره‌تیشی ممکن. بو اېسه افغانستانده غرب مقصدلری اوچون ینگی ته‌ینچ نقطه‌لر پیدا بۉلیشینی انگله‌ته‌دی؛ مسکو بونی ایسته‌مه‌یدی، چونکه روسیه اوزاق وقتدن بېری افغانستانده «امریکانی یۉق اېتیش» و « یۉق اېتیش»گه قرشی استراتیژیک مقصدلرنی ایلگری سوریب کېله‌دی. روسلر امریکانینگ افغانستاندن چیقیشینی منطقه‌ده‌گی تأثیرینی آشیریش اوچون آلتین امکانیت صفتیده کۉره‌دی.
طالبان «ترتیب اۉرنه‌تیش» و داعش‌گه قرشی کوره‌ش کبی روایتلر آرقه‌لی روسیه نینگ اَیریم خوفسیزلیک خواطرلرینی کمه‌یتیرگن بۉلسه-ده، مسکو هلی هم رژیم برقرارلیگی و ایشانچلی حرکت میدانی موجودلیگیگه یېترلی دلیلگه اېگه اېمس. شونگه قره‌مه‌ی، روسیه «مسکو فارمتی»، خوفسیزلیک اوچره‌شوولری و شانگهای همکارلیک تشکیلاتی دایره‌سیده‌گی رمزی تشبثلر آرقه‌لی افغانستانده اۉز اشتراکینی سقلب قالیشگه و پاکستان-طالبان اۉرته‌سیده واسطه‌چیلیک قیلیب، شانگهای‌نینگ منطقوی رۉلینی امریکاگه قرشی کوچه‌یتیریشگه اورینماقده.
اقش چیقیب کېتگنیدن کېین راسسیه نینگ طالبان بیلن علاقه‌لری چېکلنگن و نظارت آستیده‌گی همکارلیک باسقیچیگه کیرگن بۉلیب، بو مناسبتلرنی برقرارلشتیریشده روسیه نینگ اۉز وقتیده واسطه‌چیلیک قیلیش قابلیتی مهم اهمیتگه اېگه. طالبان هم روسیه نینگ رۉلیدن فایده‌لنیب، پاکستان باسیمینی کمه‌یتیریشگه و اسلام‌آباد باسیمی آرقه‌لی رژیم اۉزگریشی سناریوسیگه توشیب قالمسلیککه حرکت قیلماقده.
روسیه‌‌نینگ اساسی خوفسیزلیک مقصدی تروریزم نینگ مرکزی آسیاگه ترقه‌لیشینی آلدینی آلیش اېکن، افغانستان بو تهدیدنی اوزه‌تووچی یۉل هم، اونی تۉخته‌تووچی تۉسیق هم بۉلیشی ممکن. شو سببلی طالباننی حاکمیتده برقرارلشتیریش، اولرنینگ پاکستان بیلن کېسکینلیگینی کمه‌یتیریش آرقه‌لی، منطقه‌ده‌گی ینگی خوفسیزلیک تهدیدلریگه قرشی کوره‌ش یۉللریدن بیری حسابلنه‌دی. بو سیاست اصلیده جنوبی جبهه آچیلیشی‌نینگ آلدینی آلیشگه قره‌تیلگن بۉلیب، اوکراین اوروشی باسیمی بیلن بیرگه روسیه اوچون تاوان‌گه ایلنیشی ممکن.
روسیه‌‌نینگ طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده تینچلیک اۉرنه‌تیشگه اینتیلیشی نینگ ینه بیر سببی غرب چېکینیشیدن حاصل بۉلگن بۉشلیقنی تۉلدیریش و منطقه‌ده اساسی کوچ صفتیده رۉل اۉینه‌ش دیر. شونینگدېک، تینچلیک راوسیه‌گه افغانستان ترانزیت لایحه‌لریدن کۉپراق فایده آلیش امکانینی بېره‌دی.
روسیه یخشی بیله‌دی که اگر طالبان ضعیفلشسه، افغانستان منطقه‌ده داعش ته‌ینچیگه ایلنیشی ممکن؛ مسکو طالباننی محلی تهدید، داعش‌نی اېسه خلق‌ارا خوف دېب حسابله‌یدی. شو سببلی، ایشانچسیزلیک و قره‌مه-قرشیلیکلرگه قره‌مه‌ی، روسیه اوچون طالبان–پاکستان اۉرته‌سیده واسطه‌چیلیک اېنگ مقبول تنلاو بۉلیب قالماقده.
روسیه افغانستان انقراضیدن امریکا خلق‌ارا تأثیرینی ضعیفلشتیریش و کۉپ قطبلی ترتیبنی کوچه‌یتیریش اوچون هم فایده‌لنه‌دی. هر سفر افغانستان، طالبان حاکمیتی، تروریزم تهدیدی یاکه منطقوی انقراضلر محاکمه قیلینسه، مسکو امریکانینگ موفقیتسیز چیقیشینی تأکیدلب، واشنگتن نفوذیگه ضرر یېتکزیش واسطه‌سی صفتیده فایده‌لنه‌دی.
نتیجه‌ده، روسیه نینگ طالبانگه نسبتاً حاضرگی قره‌مه-قرشی سیاستی «صبر، کوزه‌توو و احتیاطکار همکارلیک» تمایلیگه اساسلنه‌دی. مسکو بو یۉلنی قنچه‌گچه دوام اېتتیریشی هلی انیق اېمس. استراتیژیک توکل و تاکتیک اۉیینلریده‌گی بې‌قرارلیک اوزاق مدتده روسیه اوچون کتّه خرجتلرنی کېلتیریب چیقریشی ممکن. روسیه حتا حربی کېلیشوولر، یاقیلغی و دارو ساتیشی همده مسکو و کابل اۉرته‌سیده ویزه رژیمینی بېکار قیلیش تشبثلریگچه بارگن بو حتا سابق شوروی دوریده هم بونده‌ی درجه‌ده یقینلشوو کوزه‌تیلمه‌گن اېدی.
تشقی سیاستده اېسه روسیه طالبان حکمرانلیگینی خلق‌ارا مقیاسده قۉللب-قوّتله‌یدی، افغانستان اۉیینچیلرینی موزله‌تیشدن چیقریشنی طلب قیله‌دی و امریکا تأثیرینی کمه‌یتیریشنی مقصد قیله‌دی. بو خوفلی سیاست افغانستانده تورلی منطقوی و تشقی کوچلر اۉرته‌سیده‌گی رقابتنی سقلب قالیب، ژئوپلیتیک کوره‌شلرنینگ دوام اېتیشیگه شرایط یره‌تماقده.
