جمعه نمازی خطبه‌لری؛ طالبان مسجدلرنی اۉزلری‌نینگ ترغیبات منبرلریگه ایلنتیرگن
آدرینا بهزاد
بیر قطار مملکت وطنداشلری طالبان ملالری‌نینگ جمعه کونلریده‌گی وعظلری حقیده گپیریب، بو ملالر‌نینگ اکثریتی اۉز وعظلریده طالبان رهبریگه اطاعت قیلیشگه اورغو بېریشی و آدملرنی اوشبو گروهگه قرشی جبهه‌لر بیلن همکارلیک قیلیش یاکه علاقه اۉرنه‌تیشدن قۉرقیتیشینی اَیتیشه‌دی. اولر قۉشیمچه قیلیشیچه، طالبان ملالری‌نینگ جمعه کونلریده‌گی وعظلریده محاکمه قیلینه‌دیگن موضوعلر کۉپراق عیاللرگه عاید مسأله‌لر و اېرککلرنی عایله‌ده‌گی عیاللرنی نظارت قیلیشگه اونده‌شگه قره‌تیلگن. طالبان قۉل آستیده‌گی اَیریم ملالر اَیتیشیچه، اگر بیرار ملا طالبان بېلگیله‌گن موضوعلرگه موافق وعظ قیلمسه، اونگه نسبتاً جدّی چاره‌لر کۉریله‌دی و اَیریم حاللرده حبسگه هم آلینه‌دی.
کابل شهری اهالیسی تقوا (مستعار)، کۉپلب جمعه کونلری اَیریم ملالر وعظلری‌نینگ کتّه قِسمینی عیاللر و اولرگه نسبتاً جاری اېتیلگن چېکلاولرگه بغیشله‌گنیگه گواه بۉلگنینی اَیته‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، اسلامی تعلیماتلر بیلن اسلام نامیدن بیان قیلینه‌دیگن مدنی و اجتماعی قره‌شلر همده عرف-عادتلر اۉرته‌سیده‌گی فرقنی اجره‌تایش حقیده اۉیلب کۉریش مهم.
تقوا‌نینگ اَیتیشیچه، زمانه‌وی دورده حجاب دینی مسأله‌دن عیاللر‌نینگ جمعیتده‌گی اشتراکینی نظارت قیلیش واسطه‌لریدن بیریگه ایلنگن و اَیریم حاللرده عیاللر کوچلی باسیم و چېکلاولرگه دوچ کېلگن. او شونده‌ی دېیدی: «اگر مسلمان عیال حقیده‌گی بوتون تصورنی فقط شو مسأله‌لر بیلن چېکله‌سک، اسلام تاریخی و منبعلری‌نینگ کتّه قِسمینی اعتباردن چېتده قالدیرگن بۉله‌میز. قرآنده عیال فقط اویده مسؤول اېکنی اَیتیلمه‌گن، بلکه عیال دینی و اجتماعی مسؤولیتلر آلدیده هم مراجعت قیلینه‌دیگن شخص صفتیده کۉرسه‌تیلگن. اوی بېکه‌لیگی قدرلی دیر، اما اونی عیال‌نینگ بوتون شخصی و اۉزلیگی دېب بیلمسلیک کېره‌ک.»
پروان ولایتی اهالیسی گلاب (مستعار)، بو ولایتده طالبان ملالری وعظلری‌نینگ اساسی قِسمی عیاللرگه عاید موضوعلرگه قره‌تیلگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو وعظلر اېرککلر‌نینگ خطی-حرکتلریگه هم تأثیر کۉرسه‌تگن و کۉپچیلیک‌نینگ عایله عیاللریگه مناسبتی اۉزگرگن.
او شونده‌ی دېیدی: «حاضر عموماً آلگنده، ملالر یا اشتیاق بیلن، یا طالبان ترغیباتی سببلی وعظ قیله‌دیلر. وعظلری‌نینگ کۉپراق قِسمی عیاللرگه قره‌تیلگن؛ عیاللر‌نینگ کیینیشیدن، معامله قیلیشیدن، سَیر قیلیشی و مسؤولیتلریدن گپیره‌دیلر. کۉپچیلیک اېرککلر هم تأثیرلنگن و اولر‌نینگ عیاللرگه مناسبتی اۉزگرگن. اویده عیال بیرار نرسه دېسه، اوی اېرککلری: «سېن اوی عیالی‌سن؛ کییم یاکه بیرار نرسه خواهله‌سنگ، نانینگ بار، سووینگ بار، ینه نیمه خواهله‌یسن؟» دېیدیلر.» پروانلیک بو اهالی‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان ملالری اۉز وعظلریده اوشبو گروه رهبریگه اطاعت قیلیشگه اورغو بېره‌دیلر و آدملرنی طالبانگه قرشی جبهه‌لر بیلن همکارلیک قیلیش یاکه علاقه اۉرنه‌تیشدن قۉرقیته‌دیلر.
گلاب قۉشیمچه قیله‌دی: «طالبان ملالری‌نینگ وعظلریدن کۉپراق انگلشیله‌دیگن نرسه شو که عیاللر فقط اوی و فرزند تربیه‌سی بیلن بند بۉلیشلری کېره‌ک. اېرککلر حقیده اېسه کۉپراق آدملرنی طالبانگه قرشی جبهه‌لر بیلن علاقه قیلیش یاکه همکارلیک قیلیشدن قۉرقیته‌دیلر، شونینگدېک، طالبان منصبدارلریگه، اینیقسه، بو گروه رهبریگه اطاعت قیلیشگه اورغو بېره‌دیلر.»
بدخشان ولایتی اهالیسی بلال (مستعار)، بو ولایتده طالبان ملالری جمعه کونلری آدملرنی اوشبو گروه توزومیگه اېرگشیشگه چقیریشینی، اوندن بۉیسونمسلیکنی «عصیان» دېب اتشینی و بو توزوم بویروقلریگه بۉیسونمه‌یدیگن شخصلرنی گناهکار دېب بیلیشینی اَیته‌دی.
بدخشانلیک بو اهالی شونده‌ی دېیدی: «طالبان ملالری بدخشانده جمعه کونلری قیله‌دیگن وعظلریده: «توزومگه اېرگشینگلر»، دېیدیلر. توزومگه قرشی حرکت قیله‌دیگن و امیر‌نینگ بویروغیگه بۉیسونمه‌یدیگن یاکه بۉیسونمه‌گنلر گناهکار و عصیانچی حسابلنه‌دی. شونینگدېک، اولر تأثیرچنلیک‌نینگ آلدینی آلیشگه هم اورغو بېره‌دیلر.»
او قۉشیمچه قیله‌دی: «طالبان ملالری، شونینگدېک، عیاللر‌نینگ قتناوی و حجابگه رعایه قیلیش حقیده گپیره‌دیلر همده عیاللردن پرداز قیلمسلیکنی، عطر سېپمسلیکنی، محرمسیز بیرار جایگه بارمسلیکنی، هر قنده‌ی مو‌ترگه مینمسلیکنی و نامحرملر بیلن سَیر قیلمسلیکنی سۉره‌یدیلر.»
بلخ ولایتی مرکزی مزارشریف شهری اهالیسی پرویز(مستعار)، هر پنج‌شنبه کونی طالبان‌نینگ برچه ملالری اوشبو گروه‌نینگ ارشاد، حج و اوقاف باشقرمه‌سیده ییغیلیب، جمعه کونگی وعظ موضوعسی اولرگه توشونتیریلیشینی اَیته‌دی.
مزارشریف بو یشاوچیس شونده‌ی دېیدی: «هر هفته پنج‌شنبه کونی شهر و شهر تشقریسیده‌گی حدودلر‌نینگ برچه ملالری طالبان‌نینگ ارشاد، حج و اوقاف باشقرمه‌سیده ییغیلیب، اوشبو گروه کېنگشی رئیسی بیلن مجلس اۉتکزه‌دیلر. اۉشه مجلسده جمعه کونی محاکمه قیلینه‌دیگن موضوعلر اولرگه بېریله‌دی و ملالر اۉزلریگه بېلگیلنگن عیناً شو موضوعلر حقیده گپیریشگه مجبور. کۉپراق اجتماعی موضوعلر حقیده گپیریله‌دی، فقط قندهاردن مخصوص فرمان یاکه بویروق چیقریلگن هفته‌لر بوندن مستثنا.»
هرات ولایتی اهالیسی بهار (مستعار)، بو ولایتده طالبان ملالری‌نینگ جمعه کونلری محاکمه قیله‌دیگن موضوعلری کۉپراق عیاللرگه عاید مسأله‌لر و اېرککلرنی عایله عیاللرینی نظارت قیلیشگه اونده‌شگه قره‌تیلگنینی اَیته‌دی.
خانم بهار شونده‌ی دېیدی: «طالبان ملالری جمعه کونلری قیله‌دیگن وعظلریده کۉپراق عیاللر‌نینگ حجابی حقیده گپیره‌دیلر. اولر، شونینگدېک، اېرککلرنی اۉز عایله‌لریده‌گی عیاللرگه اوشبو گروه خواهله‌گن قانون و چېکلاولرنی تطبیق اېتیشگه اونده‌شگه حرکت قیله‌دیلر.»
هرات بو یشاوچیسی قۉشیمچه قیله‌دی: «طالبان ملالری قَیته-قَیته گپیره‌دیگن ینه بیر مسأله بو گروه توزومینی تعریفلش و مقتشدیر.»
شو بیلن بیرگه، نعمت‌الله (مستعار) طالبان ملالریدن بیری، اگر ملا طالبان بېلگیله‌گن موضوعگه موافق وعظ قیلمسه، طالبان تامانیدن اونگه نسبتاً قانونی چاره کۉریلیشی و اَیریم حاللرده حبسگه آلینیشینی اَیته‌دی.
بو ملا شونده‌ی دېیدی: «»امیرالمؤمنین» نامی تیلگه آلینه‌دیگن عرب تیلیده‌گی خطبه قندهارده‌گی مرکزی فتوا اداره‌سیده ایشلب چیقیلگن. جمعه کونگی وعظلر هم مسجدلر باشقرمه‌سی آرقه‌لی ارشاد، حج و اوقاف وزیرلیگیدن هر هفته مسجدلرگه ترقه‌تیله‌دی. آدملر کۉپراق قتنه‌شه‌دیگن کتّه مسجدلر رزوېدکه و حج و اوقاف وزیرلیگی تامانیدن کوزه‌تیب باریله‌دی. ملالر تامانیدن قاعده‌بوزرلیک صادر اېتیلگن تقدیرده، اولرگه نسبتاً چاره کۉریله‌دی و اَیریم حاللرده طالبان استخباراتی اولرنی حبسگه آله‌دی.»
بو حالت طالبان قَیته حاکمیتنی اېگه‌لله‌گنیدن سۉنگ مسجدلر، عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری و اجتماعی ترماقلردن اۉز ترغیباتی و فعالیتینی ایجابی کۉرسه‌تیش اوچون کېنگ فایده‌لنه‌یاتگن بیر پیتده یوز بېرماقده.
طالبان‌نینگ استخبارات اداره‌سی هم بیر نېچه عامه‌وی اخبارات واسطه‌لرینی، جمله‌دن، رادیو، ینگیلیکلر وېب-سایتی و آنلاین نشرلرنی تشکیل اېتگن؛ اوشبو یېتکرمه‌لر بو گروه‌نینگ قره‌شلرینی کوچه‌یتیریش و مخالف آوازلرنی باستیریش اوچون فایده‌لنیله‌دی.
