پریانده‌گی دینی مدرسه‌ده اۉقیش آله‌یاتگن قیزلر؛ طالبان چېک پاینتلریده حقارت قیلماقده
ایلیا
پریان اولسواللیکلری، پنجشیر ولایتیده‌گی اَیریم عایله‌لر اَیتیشیچه، اولر‌نینگ دینی مدرسه‌ده اۉقیش آله‌یاتگن قیزلری مکتبگه باریب-کېلیش یۉلیده طالبان‌نینگ چېک پاینتلریده حقارت و تحقیرلرگه دوچ کېلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو اولسواللیک حدودیده‌گی اوچ ته چېک پاینت‌ده طالبان کوچلری قیز اۉقووچیلرنی مدرسه‌گه باره‌یاتگنی و محرم همراهلیگیده اېمسلیگی سببلی سۉراق قیله‌دی. عایله‌لر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، بو کوچلر‌نینگ اَیریملری سۉکینیش و حقارتلی سۉزلر بیلن قیزلرنی تعلیم مرکزلریگه قتنه‌شنی دوام اېتتیریشدن ساویتماقده. اولر اَیریم حاللرده اۉقووچیلر طالبان کوچلری تامانیدن تهدید و تجاوزگه هم دوچ کېلگنینی قۉشیمچه قیلماقده.
بو عایله‌لر ۸صبح گزېته‌سی بیلن صحبتده بونده‌ی مناسبتلر قیزلری‌نینگ مکتبگه باریش یۉلیده‌گی خوفسیزلیگی حقیده‌گی خواطرلرینی کوچه‌یتیرگنی و اَیریم عایله‌لرنی قیزلرینی اوشبو مرکزلرگه یوباریشدن تۉخته‌تگنینی اَیتماقده. اولر طالباندن قیز اۉقووچیلرگه نسبتاً حقارتلی مناسبت و اولر‌نینگ قتناویگه اۉرنه‌تیلگن چېکلاولرگه برهم بېریشنی سۉره‌ماقده.
پریان اولسواللیگی‌نینگ کوجان حدودی یشاوچیلریدن بیری شریف، (مستعار) طالبان کوچلری قیز اۉقووچیلر‌نینگ قتناو یۉلیده‌گی چېک پاینتلریده اولرنی مدرسه‌گه باره‌یاتگنی اوچون حقارت قیلیشینی اَیته‌دی. او قۉشیمچه قیلیشیچه، طالبان کوچلری اۉقووچیلر قتنه‌ب یورگن پیتده اوشبو پستلرده بۉله‌دی و حقارتلی سۉزلر بیلن اولرنی بېزاوته قیله‌دی. شریف‌نینگ اَیتیشیچه، اَیریم حاللرده بونده‌ی مناسبتلر اۉقووچیلرنی تهدید قیلیشگچه یېتگن.
شریف شونده‌ی دېیدی: «درس باشلنیشیدن آلدین و مکتب وقتی توگه‌گونیگه قدَر طالبان کوچلری قیز اۉقووچیلر‌نینگ قتناو یۉلیده‌گی چېک‌پاینتلریده تورگنینی کۉپ مرته کۉرگنمن. اولر‌نینگ اَیریملری قیزلر مکتبگه باره‌یاتگنی اوچون اولرنی حقارت قیله‌دی، یامان سۉزلر اَیته‌دی. بونده‌ی مناسبتلر مکتب و تعلیم مؤسسه‌لریده‌گی، حتا آلتینچی صنفگچه بۉلگن مکتبلرده‌گی اۉقووچیلر سانی‌نینگ کمه‌ییشیگه سبب بۉلدی. اَیریم حاللرده اېسه بونده‌ی مناسبتلر اۉقووچیلرنی آگاهلنتیریش و اولرگه تجاوز قیلیشگچه یېتگن.»
پنجشیر‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی اسد، (مستعار) طالبان کوچلری قیز اۉقووچیلرنی درس جاییگه محرمسیز قتنه‌ب یورگنی اوچون تنبیه و حقارت قیلیشینی اَیته‌دی. او قۉشیمچه قیلیشیچه، بو کوچلر عایله‌لر‌نینگ «غیرتی» و «اېرککلیگی» حقیده مسأله‌لر کۉتریب، قیزلرنی تعلیم مرکزلریگه باریشدن ساویته‌دی. اسد‌نینگ اَیتیشیچه، قیزلر‌نینگ تعلیمیگه قرشی ترغیبات فقط نظارت-اۉتکزیش پستلری بیلن چېکلنمه‌یدی، اَیریم مسجدلرده هم ملالر و طالبانگه علاقه‌دار شخصلر تامانیدن ترغیب قیلینه‌دی.
او شونده‌ی دېیدی: «اولرگه کۉپ مرته: «آته‌نگیز و اکه‌نگیز‌نینگ غیرتی و اېرککلیگی بارمی یاکه یۉقمی، محرمسیز کۉچه‌لرده قتنه‌ب، درس جاییگه باره‌یه‌پسیزلر؟» دېب اَیتیشگن. اولرنی حقارت قیلیب: «سیزلر نیمه خواهله‌یسیزلر، قنچه اۉقیب، تعلیم آله‌سیزلر؛ آخر-عاقبت اېرگه چیقه‌سیزلر و اویده اۉتیریب قاله‌سیزلر»، دېییشه‌دی.»
اسد قۉشیمچه قیله‌دی: «حتا اَیریم مسجدلرده هم قیزلر‌نینگ تعلیم آلیشیگه قرشی ترغیبات آلیب باریله‌دی. بعضی ملالر قیزلر مکتبگه بارمسلیگی کېره‌کلیگینی اَیته‌دی و بو ایشنی یهودیلر‌نینگ عادتیگه نسبت بېره‌دی. اَیریم مسجدلرده طالبانگه علاقه‌دار شخصلر هم منبرگه چیقیب، اۉز قره‌شلری بۉییچه آزادلیک، تعلیم و علمگه قرشی گپیره‌دی همده آدملرنی قیزلرینی مکتب و درسگه یوبارمسلیککه اونده‌یدی.»
پنجشیر‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی، پریان اولسواللیگی‌نینگ اوزاق و یقین حدودلریدن ۶۰۰ دن آرتیق قیز دینی تعلیم آلیش اوچون بیر مدرسه‌گه قتنه‌شینی و اولر‌نینگ قتناو یۉلی طالبان‌نینگ اوچته نظارت-اۉتکزیش پسته‌سیدن اۉتیشینی اَیته‌دی. او قۉشیمچه قیلیشیچه، اۉقووچیلر قتنه‌ب یورگن پیتده طالبان کوچلری‌نینگ یۉل و دریا بۉییده‌گی موجودلیگی همده کوزه‌تووی اولر اوچون ناقوله‌یلیک توغدیریب، خوفسیزلیک باره‌سیده‌گی خواطرلرینی کوچه‌یتیرگن. صادق‌نینگ اَیتیشیچه، بو حالت‌نینگ دوام اېتیشی عایله‌لرنی قیزلری‌نینگ خوفسیزلیگیدن خواطرگه سالیب، اولرنی تعلیمنی دوام اېتتیریشدن تۉسیشی ممکن.
صادق شونده‌ی دېیدی: «بو اۉقووچیلر هر کونی اوزاق و یقین حدودلردن دینی درسلرنی اۉرگنیش اوچون مدرسه‌گه باره‌دی و اولر‌نینگ قتناو یۉلی طالبان حربیلری‌نینگ اوچته نظارت-اۉتکزیش پسته‌دن اۉته‌دی. طالبان کوچلری بو قیزلر‌نینگ قتناو وقتینی بیله‌دی و یۉل بۉییده، چېک پاینتلریده همده دریا یقینیده توره‌دی؛ شو سببلی اۉقووچیلر اۉزلرینی خوفسیز حس قیلمه‌یدی و اولر‌نینگ یقینلشیشی همده بېزاوته قیلیشیدن خواطرده.»
بو شکایتلر طالبان آلتینچی صنفدن یوقاری بۉلگن قیزلر‌نینگ تعلیم آلیشینی و عیاللر‌نینگ بیلیم یورتلرده تحصیل آلیشلرینی تقیقله‌گن بیر پیتده بیلدیریلماقده.
سۉنگگی حالتده طالبان سۉزلاوچیسی ذبیح‌الله مجاهد، ژورنالیستلردن بیری‌نینگ قیزلر تعلیمی حقیده‌گی سوالیگه جوابه‌ن بو مسأله‌نی «محاکمه قیلیش وقتی اېمس»، دېگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ باله‌لرنی قۉللب-قۉتلش جمغرمه‌سی (یونیسف) معلوماتلریگه کۉره، سۉنگگی بېش ییل ایچیده افغانستانده کمیده ۲،۶ میلیون قیز باشلنغیچ تعلیمدن یوقاری درجه‌ده‌گی تعلیمدن محروم بۉلگن. بو تشکیلات قیزلر‌نینگ تعلیمدن محروم قیلینیشی اولرنی اېرته تورموش قوریش، جنسیت اساسیده‌گی زۉرآورلیک و استثمار خوفیگه دچار قیلیشیدن آگاهلنتیرگن.
یونیسف شونینگدېک، قیزلر‌نینگ تعلیم آلیشینی تقیقلش عاقبتلری فقط اۉقووچیلر بیلن‌گینه چېکلنمسلیگینی اَیتگن. اوشبو تشکیلات‌نینگ تحلیلیگه کۉره، افغانستان ۲۰۳۰-ییلگچه قریب ۲۰ مینگ عیال اۉقیتووچی و ۵ مینگ ۴۰۰ نفر ساغلیقنی سقلش ساحه‌سی خادیمینی یۉقاتیش خوفی بیلن یوزلشه‌دی.
شو بیلن بیرگه، یونیسف تامانیدن اپرېل آییده اعلان قیلینگن تحلیلی حساباتده طالبان تامانیدن قیزلر‌نینگ تعلیم آلیشینی تقیقلش افغانستان اقتصادیاتیگه هر ییلی قریب ۸۴ میلیون دالر ضرر یېتکزیشی تخمین قیلینگن. حساباتده بو چېکلاولر دوام اېته‌دیگن بۉلسه، ضرر مقداری هر ییلی آشیب باریشی قۉشیمچه قیلینگن.
