خوفسیزلیک کېنگشی حساباتیگه مناسبتلر؛ طالبان‌نینگ جنسی زۉرآورلیکلری کېنگراق و دهشت‌لی‌راق دیر
امین کاوه
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کېنگشی‌نینگ طالبان اعضالری تامانیدن ۱۶ نفر عیال و ۶ نفر قیزگه نسبتاً جنسی تجاوز صادر اېتیلگنی حقیده‌گی حساباتیدن سۉنگ، اَیریم عیاللر و قیزلر حکم سوره‌یاتگن باسیم و یاپیق محیط سبب بو رقم افغانستاندهگی عیاللرنینگ دهشتلی و آغریقلی احوالی نینگ فقط بیر قِسمینی عکس اېتتیریشینی اَیتماقده. شو بیلن بیرگه، اَیریم عیاللر حقوقلری فعاللری و سیاسی سیمالر اوشبو حسابات اعلان قیلینیشینی آلقیشلب، بو حسابات افغانستان عیاللری سۉنگگی بېش ییل دوامیده قیته-قیته گپیریب کېلگن اچّیق حقیقت نینگ بیر قِسمینی حجتلشتیرگنینی تأکیدلشماقده. شونینگدېک، اَیریم سیاسی سیمالر طالبان هم حاکمیتنی قۉلیده توته‌‌یاتگنینی، هم شریعت نامیدن باسیم اۉتکزه‌یاتگنینی و بو عیبلاولرگه جوابسیز قالالمسلیگینی ایتگن. اولر، شونینگدېک، بو وضعیت قرشیسیده سکوت سقله‌یاتگن اَیریم ملالرنی هم تنقید قیلگن.
بلخ ولایتیده‌گی عیاللردن بیری عدالت‌خواه، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی حساباتیده عیاللر باشیدن کېچیره‌یاتگن آغریقلی وضعیت نینگ جوده کیچیک قِسمی‌گینه حجتلشتیریلگنینی ایته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، آدملر قۉرقوو و کوچلی باسیم طفیلی گپیریشگه جرات اېتمه‌یدی؛ عکس حالده، طالبان نینگ قماقخانه و حبسخانه‌لریده‌گی جنسی تجاوز و گروهی زۉرلشلر سانی حسابات قیلینه‌یاتگنیدن انچه کۉپ دیر. او تأکیدله‌یدی که سۉنگگی بېش ییل دوامیده اوشبو ولایتده طالبان نینگ کۉپلب منصبدار شخصلری آدملرنینگ مجبوری حالتیدن فایده‌لنیب، وایه‌گه یېتمه‌گن قیزلرنی نکاحیگه آلگن.
عیاللر حرکتی ترماغی اساسچیسی ژولیا پارسی، ۸صبح گزېته‌سی بیلن صحبتده اوشبو حسابات اعلان قیلینیشینی آلقیشلشینی ایتگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، حسابات افغانستان عیاللری سۉنگگی بېش ییل دوامیده قیته-قیته فریاد قیلیب کېلگن اچّیق حقیقت نینگ بیر قِسمینی حجتلشتیرگن. او قۉشیمچه قیله‌دی که افغانستان عیاللری بیر نېچه بار اۉزباشیمچه حبسلر، قییناقلر، تعقیب و جنسی زۉرآورلیکلر حقیده گپیرگن، اما بو حکایه‌لرنینگ کۉپی اعتبارسیز قالدیریلگن.
خانم پارسی‌نینگ ایتیشیچه، اساسی سوال شو دیر که بو حسابات اعلان قیلینگنیدن سونگ نیمه بۉله‌دی؟ اونینگ فکریچه، اگر خلق‌ارا هم‌جمعیتی فقط جنایتلرنی قید اېتیش بیلن چېکلنیب، طالباننی جوابگرلیککه تارتیش اوچون عملی چاره‌لر کۉرمسه، بو حسابات هم اۉنلب باشقه حساباتلر تقدیریگه اوچره‌یدی. او تأکیدله‌یدی که افغانستان عیاللریگه قربان اېکنینی اثباتلش اوچون حساباتلر کېره‌ک اېمس؛ اولرگه عدالت، عملی یاردم و خلق‌ارا هم‌جمعیتی‌نینگ قطعی حرکتی کېره‌ک. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو جنایتلر قرشیسیده‌گی سکوت و حرکتسیزلیک میلیونلب افغانستان عیاللری و قیزلری نینگ عذاب-عقوبتلری دوام اېتیشینی انگله‌ته‌دی.
انسان حقوقلری فعالی پروانه ابراهیم‌خیل نجرابی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کېنگشی حساباتی طالبان حکمرانلیگی آستیده‌گی افغانستانده انسان حقوقلری انقراضی نینگ چوقورلیگینی کۉرسه‌تیشینی ایته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، عدالت و حقوقی نهادلرگه ایریشیش امکانیتی نینگ یۉقلیگی بو وضعیتنی ینه‌ده آغیرلشتیرگن و دوام اېتیشیگه سبب بۉلگن.
اوشبو انسان حقوقلری فعالی تأکیدله‌یدی که ۲۰۲۱-ییل اگوستیدن بویان انسان حقوقلری نینگ جدّی بوزیلیشلری منتظم روشده قید اېتیب کېلینماقده و خلق‌ارا حقوق نقطه‌ی نظریدن بو حرکتلر رم اساسنامه‌سیگه موافق انسانیتگه قرشی جنایت صفتیده کۉریب چیقیلیشی ممکن. اونینگ ایتیشیچه، دینی تعلیماتلر نقطه‌ی نظریدن هم زۉرلش و جنسی زۉرآورلیک کبی عمللر اسلامی متنلرده آچیقچه‌سیگه تقیقلنگن و کتّه گناهلردن حسابلنه‌دی.
خانم نجرابی تأکیدله‌یدی که بو حالتلرنینگ برچه‌سی خلق‌ارا محکمه ارگانلریده، جمله‌دن خلق‌ارا جنایی محکمه‌ده تعقیب قیلینیشیگه اساس بۉلیشی ممکن همده رم اساسنامه‌سیگه اعضا دولتلرنینگ اوشبو گروه بیلن مناسبتلریگه هم تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن.
شو بیلن بیرگه، افغانستان نینگ سابق حکومتی ملی خوفسیزلیک اداره‌سی سابق باشلیغی رحمت‌الله نبیل بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کېنگشی حساباتیگه مناسبت بیلدیریب، ایکس صحیفه‌سیده شونده‌ی یازگن: «بوگون طالبان رهبرلری آلدیده اساسی سوال توریبدی: اگر بو حساباتلر یالغان بۉلسه، نېگه مستقل، شفّاف و خالص تېرگاولرنی قۉللب-قوّتله‌مه‌یسیزلر؟ نېگه قماقخانه‌لر و حبسخانه‌لر خلق‌ارا حقیقتنی انیقلاوچی کمیسیونلر اوچون یاپیق؟ طالبان رهبرلری برچه حاکمیتنی قۉللریده توتیب، برچه اداره‌لرنی نظارت قیلیب، برچه قرارلرنی امیرلیک و شریعت نامیدن قبول قیلیب، بونده‌ی عیبلاولر قرشیسیده اۉزلرینی مسوولیتسیز قیلیب کۉرسه‌ته آلمه‌یدی.»
سابق یوقاری مرتبه‌لی خوفسیزلیک عملداری شونده‌ی دېگن: «افغانستان قماقخانه‌لری و نظارتخانه‌لریده نیمه صادر بۉله‌یاتگن بۉلسه، آخر-عاقبت بو مملکتنی مطلق باشقرووچی دېب بیله‌دیگن و خلقنی کۉر-کۉرانه اطاعت و بیعت‌گه چقیره‌دیگن رهبریت ذمّه‌سیگه توشه‌دیگن مسوولیت دیر. اما سوال فقط طالبانگه قره‌تیلگن اېمس؛ بو سوال هر کونی منبرلرده حلال و حرام، زکات و صدقه، مسواک و سقال حقیده گپیریب، اما بو قدَر آغیر عیبلاولر قرشیسیده سکوت سقله‌یاتگن علمالرگه هم قره‌تیلگن.»
جناب نبیل شونده‌ی یازگن: «حقیقتنی قماق، سانسور، تهدید و قۉرقوو بیلن کۉمیب بۉلمه‌یدی. بیر کون کېلیب پرده‌لر کۉتریله‌دی و حقیقتلر آشکار بۉله‌دی. اۉشه کونی خلق کیملر حقیقت و عدالت یانیده تورگنینی، کیملر اېسه حاکمیت و سکوت یانیده بۉلگنینی حکم قیله‌دی.»
افغانستان آزادلیک جبهه‌سی سیاسی کمیته‌سی باشلیغی داوود ناجی شونده‌ی یازگن: « بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی حجتلشتیرگن نرسه اولکن موز تاغی نینگ فقط اوچی و خرمن نینگ بیر هاووچی دیر. اېرکین و مستقل عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری نینگ یۉقلیگی، آدملرنینگ طالبان استبدادیدن قۉرقیشی و ناموسنی سقلش اوچون زۉرلشلرنی یشیریش مدنیتی طالبان جنایتلری نینگ کتّه قِسمینی یشیرین حالده قالدیرماقده.»
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کېنگشی اۉزی نینگ ینگی حساباتیده ۲۰۲۵-ییلده ۱۵ عیال و ۶ قیز طالبان اعضالری تامانیدن جنسی زۉرآورلیککه اوچره‌گنینی بیلدیرگن. حسابات خلاصه‌لریگه کۉره، عیاللرگه نسبتاً گروهی زۉرلش، مجبوری نکاح و مجبوری یېچینتیریش حالتلری حجتلشتیریلگن. حساباتگه کۉره، بو جنایتلر عاقبتیده یوزه‌گه کېلگن آغیر جسمانی و روحی ضرر سبب اَیریم عیاللر اۉز جانیگه قصد قیلیشگه هم اورینگن.
بوندن آلدین ۸صبح گزېته‌سی اۉزی نینگ سوریشتیروو حساباتیده طالبان حکمرانلیگی نینگ دستلبکی ایکّی ییلیده افغانستان نینگ شِمالیده‌گی اوچ ولایتده ۹۰ نفر عیال طالبان تامانیدن حبسگه آلینیب، قماققه تشلنگنینی انیقله‌گن اېدی. اوشبو حساباتگه کۉره، بو عیاللر نینگ ۱۶ نفری تکراری جنسی تجاوز عاقبتیده حامله‌دار بۉلگن و محلی شفاخانه‌لرده حامله‌سینی آلدیرگن.
حسابات نتیجه‌لری کۉرسه‌تیشیچه، فاریاب و سمنگان ولایتلریده اوشبو عیاللرنینگ حامله‌لری حامله‌دارلیک‌نینگ اوچینچی و بېشینچی آیلریده طالبان بویروغی بیلن آلدیریلگن. حساباتگه کۉره، شِمالده‌گی عیال محبوسلر طالبان باسیمی آستیده، اۉز راضیلیگیگه قرشی روشده، اَیریم محلی طالبان منصبدارلری نینگ جنسی احتیاجلرینی قاندیریشگه مجبور بۉلگن. آزاد اېتیلگن محبوسلردن بیری ۸صبح گزېته‌سیگه کمیده تۉرت نفر عیال محبوس سمنگان ولایتیده طالبان اعضالری نینگ منتظم جنسی تجاوزی عاقبتیده آغیر کسللیککه چلینگنی و آخر-عاقبت طالبان تامانیدن آتیب تشلنگنینی ایتگن اېدی.
