گوترش گزارشی؛ انسانلیک بحرانی وخیم‌راق بۉلیب و طالبلرنینگ زۉره‌وانلیک و آزارو اذیتی شدتلنگن
گزارشگر: امین کاوه
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ باش‌کاتبی خوف‌سیزلیک کېنگشی‌گه ارایه قیلگن ینگی گزارشیده ایتیشیچه کېنگ طرزده کۉپه ییب باره‌دیگن قشاقلیک و دواملی ایش‌سیزلیک و باشلنغیچ خدمتلرنی قۉلگه کېلتیره‌آلمسلیک و طبیعی بلالر تکرار یوز بېریشی افغانستان خلقینی قربان قیلماقده. اونینگ تأکیدلشیچه طالبلر کنترولی‌ده‌گی نهادلر همه‌شمول اېمس و زمان اۉتیشی بیلن زۉره‌وانلیک و آزارواذیتلرینی کۉپه‌یتیرماقده‌لر، بو گزارشده کېلیشیچه طالبلرامربه معروف ونهی ازمنکرینی نینگ قتتیق قانونی خلق اقتصادی، اجتماعی حیات، کیشی حقوقی و اینیقسه عیاللرگه سلبی تأثیر تشله‌گن. باش کاتب شونینگ‌دېک خلق‌ارا مالی یاردملر کمیشیدن خواطر بیلدیریب ایتیشیچه افغانستان خلقی بو اۉره‌لیب – چتیلیب کېتگن بحرانلرنی یالغیزلیکده یېچیشگه قادر اېمسلر و خلق‌ارا منسجم و فوق‌العاده حمایتگه ضرورتلری بار. بو گزارش اساسیده یوناما کمیده طالبلر تامانیدن آلدینگی امنیتی کوچلر اوستیگه عمل گه آشیریلگن تۉرت مورد قتل و اۉز باشیمچه‌لیک بیلن ۱۰ مورد اوشله‌نیشنی ثبت اېتگن. شونینگ‌دېک بو گزارشده طالبلر گروهی‌نینگ ایچیده‌گی اختلافلرگه هم اشاره بۉلگن و طالبلر نینگ ایتیشیچه بو تارتیشوولر جدی تهدید حسابلنمه‌یدی. گزارش اساسیده،افغانستان جمعتی‌نینگ ۷۵ فایزی معیشتی خوفسیزلیککه دوچ‌دیر. عیاللرنینگ یالغیز ۷ فایزی اویدن تشقریده ایشله‌یدیلر و عایله‌لرنینگ ۹۰ فایزی اقتصادی شوکی آستیده قالگنلر. شونینگ‌دېک ایتیلیشیچه طالبلرگه قرشی جبهه‌لرنینگ هجوملری هم بو گروه‌گه جدی قیینچیلیک خلق قیله آلگنی یۉق‌دیر.
سیاسی اۉزگریشلر
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی بوگزارشده ایتیشیچه طالبلر اۉز ایچیده بۉلگن تارتیشوولرنی قبول و تأیید قیلگنلر بیراق اونی بیرلیکلریگه کته بیر تهدید بیلمه یدیلر. گزارش ده طالبلر سۉزلاوچیسی دن نقل بۉلیب کېلیشیچه او اۉز ایچلریده گی تارتیشولر جمله دن قیزلر تعلیمی تۉغریسیده گی تارتیشوونی تأیید قیلیب آرتیقلشیچه بو تارتیشوولر بو گروه تیزیمی ترتیبینی بوزووچی تهدید حسابلنمه یدی. شونینگ دېک بو گزارش ده تارتیشوولر آرتیدن طالبلرنینگ ایچکی ایشلروزیری سراج الدین حقانی ایکی یریم آیدن بېری غایب بۉلیشیگه اشاره اېتیلگن.
گزارش اساسیده،طالبلر رهبری هبت الله بو معلوماتلرنی بو گزارشده ییغیش دوره سیده بو گروه کابینه سی رسمیلری بیلن قندهارده مهم ییغینلر یۉلگه تشله گن. بو گزارش اساسیده،او بو ییغیینلرده مدافعه و ایچکی وزیرلر و و طالبلرنینگ استخبارات رییسی بیلن صحبت قیلگن.
طالبلر رهبری بو گروه نینگ رسمیلری بیلن یۉلگه قۉییلگن خوف سیزلیک ییغینلرده و شونینگ دېک هییت نمازی خطبه لریده قدرت تمرکزیگه تأکید قیلیب رهبرلیکلریدن کۉپراق بیعت و اطاعت قیلیشنی ایسته گن.بو گزارشگه کۉره، او بوخطبه لرده دموکراسینی رد قیلیش یانیده شریعت تۉلیق عملگه آشیریلیشینی ایستب و بو گروه نینگ « امربه معروف ونهی از منکر» قانونی عملگه آشیریلیشیگه تأکید قیلگن.
بو گزارشده کېلیشیچه یوناما ۱۰ اپریل ده « امربه معروف و نهی ازمنکر» قانونی بجریلیشی و نظارت اېتیلیشی تأثیری تۉغریسیده بیر گزارش ارایه قیلگن. انه شو حالده، طالبلر رهبرلیگی بو قانوننی عملگه آشیریشگه مستحکم توخته گنلری و « سچه اسلامی» بیر نظام نی بو تون مملکتگه یۉلگه تشله گنلرینی تأکید قیلگنلر. گزارش اساسیده، بو دستور خلق نینگ شخصی و خصوصی حیاتی تۉغریسیده چېکلاولر کۉپه ییشی، جمله دن عیاللر عمومی فضالرگه کېلیشی،ساغلیک خذمتلرینی قۉلگه کېلتیریشی و سفر قیلیشی و شونینگ دېک ایش – یوموش، ساغلیک، تعلیم و یېتکرمه لر فعالیتیگه شامل بۉله دی.
باش کاتب نینگ گزارشی ده کېلیشیچه طالبلر ینگی مالی ییللرینی تصویب سیز و بودجه لرینی اعلام قیلمسدن باشله گنلر کوچلر آزه ییشی و و زیرلیکلر معاشلری کېچ توله نیشی بېلگی و نشانه لری کۉریلگن. گزارش اساسیده، مالی ییل نی باشله گندن سۉنگ طالبلر انسانی کوچلرنی کمیتیش و تورلی نهادلر ایشلاوچیلری معاشلرینی تولشنی توخته تیب قۉییشگه حرکت قیلگنلر. بو حرکتلر تعلیم بۉلیمیده کوچلرنی ۳۰ فایز کمیشی پیشنهادی و عمومی ساغلیک حوزه لریگه شامل بۉله دی. شونینک دېک بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی گزارشی ده کېلیشیچه ۱۳ اپریل ده بو گروه نینگ امنیتی کوچلری ۲۰ فایز کمیشی تۉغریسیده خم دستور صادر قیلگن و ۲۰ اپریل ده طالبلر مدافعه وزیری طالبلرنی تصفیه قیلیش کمیسیونی ریاستی مسؤولیتینی عهده سیگه آلگن.
گزارشده تأکید بۉلیشیچه اۉرته مکتبلر و بیلیم یورتلر قیزلر و عیاللر یوزیگه یاپیق قالگن.بو گزارش اساسیده، طالبلر رسمیلری دینی مدرسه لرنی بیتتیرگنلرنینگ ۱۷ یېتتی بیتتیروومراسیمینی ۱۱ ولایتده مۉلجللب اویوشتیرگنلر اولرده ۵۳۷ اېرکک و ۶ عیال بیتتیروو حجتینی قۉلگه کېلتیرگن. گزارش ده نقل بۉلیشیچه، طالبلرنینگ بویوک رسمیلری بو مراسملردن خلق و اینیقسه ییگیتلرنی اسلامی شریعت گه باش اېگیش وملی بیرلیک نی تقویتلش ابزاری صفتیده ایش آلگنلر. شونینگ دېک انه شو دوره ده، بیرینگه دینی مدرسه آچیلدی و موجود گزارشلر اساسیده طالبلرنینگ نېچه والی سی جمله دن بامیان، دایکندی، فراه،غزنی، واوگر ولایتلری دینی مدرسه لر بنالرینی قوریش و جازلش اوچون خلقدن مالی یاردم سۉره گنلر.
گزارشده کېلیشیچه طالبلر رسمیلری بو گروه گه وفالی کیشیلرنی انتصاب قیلیب مهم پسلرگه جایلشتیریشگه دوام بېرگنلر. بو گزارشگه کۉره،برچه انتصابلر و عملگه آشگن اۉزگریشلر طالبلرگه وفالی بۉلگنلری ثابت بۉلگن کیشلرگه شامل بۉلگن. بو انتصابلر طالبلر نهادلریده وزیرلرنینگ بېش اۉرین باسریگه شامل بۉله دی. شونینگ دېک وزیرلر ریاستی نینگ یاسی اۉرین باسرلیگی اۉرته دن کېتیب «سپیدار قصری ادغام ریاستی» عنوانی ده ینگی بیر نهاد ایجاد بۉلگن.
گزارشده آچیقلنیشیچه طالبلر وزیرلر ریاستی نینگ یاسی اۉرین باسری مهاجرلر و عودت قیلووچیلر وزیرلیگی گه تبدیل بۉلگندن سۉنگ،طالبلرنینگ سیاسی کمیسیونی باشقه ییغین اۉتکزمه گن. گزارش اساسیده،طالبلرنینگ محلی سطحیده هم اۉزگریش کېلگن و بو اېسه ۲۶ اولوسوال، مرکز و ولایتلرده یېتتی بلدیه باشلیغی،آلتی امنیه قوماندانی و طالبلرنینگ باشقه اداره لری سطحی ده اوچ رییس شامل بۉله دی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی بو گزارشده بیان قیلیشیچه ملکی خدمتلرنینگ تقاعد قیلگنلری معاشلری توله نیشینی ایستب کابل ده ناراضیلیک نمایشلرینی یۉلگه تشله گنلر. گزارش اساسیده،۲۲ فبروری دن ۲۲ می گچه بو تقاعد قیلووچیلر تامانیدن باش کېنت کابل ده یۉلگه تشلنگن، بو ناراضیلیک نمایشلرگه اشتراک اېتگنلرنینگ اکثریتی معشلری جوده کېچ توله نیشیدن خواطر بیلدیریب تأکیدلشلریچه ۲۰۱۲ ییل دن حاضرگچه منظم درآمدلری یۉقلیگی اولرنی بیرینچی ضرورتلرینی تأمین اېتیشگه قیینچیلیککه دوچ قیلگن.
گزارش ده کېلیشیچه مدافع وکیللر جدی قیینچیلیکلرگهه دوچلر. گزارش اساسیده، مراجعه قیلووچیلرنینگ مالی یاردملری آزلیگی اوچون تقاضالر کمیشی حبسگه آلینگلرنی کۉریشگه چېکلاولر یره تیلگنلیگی حقوقی نامعلوملیکلر و طالبلر قاضی لر ی تامانیدن تازه ایشگه باشله گن تجربه سیز وکیللر مدافع وکیللرنینک کته قیینچیلیکلریدن حسابلنگن.
شونینگ دېک یوناما قندهارده بیر قطار اېرکک مدافع وکیلر بیلن قیلگن صحبتیده اقتصادی شرایط وخیملیگی، قملده گیلر بیلن ملاقات قیلیشگه چېکلاولر یره تیش ورخصت بېرمسلیک و حقوقی آقیمده شفافیلیک یۉقلیگی مدافع وکیللرنینگ نقشی آزه ییشیگه سبب بۉلگن.شونینگ دېک، فراه وهرات ولایتلریدن بېریلگن گزارش اۉرغولشیچه طالبلر قاضیلری حکم نی صادر قیلیش اوچون کۉپراق اقرار و اعترافلرگه تیه نه دیلر و انه شو مسأله دادرسلیک جریانی ده وکیللرنینگ رۉل و تأثیری ضعیف بۉلیشیگه سبب بۉلگن.
گزارش اساسیده،هرات ولایتی وکیللری شکایت قیلیشلریچه طالبلر قاضیلری طالبلر تسلطی دن سۉنگره فعالیتگه باشله گن وکیللرگه کۉپ اهمیت بېره دیلر. شونینگ دېک طالبلر عدلیه وزیرلیگی ۱ مارچ ده اعلام قیلیشیچه ۲۳ فبروری ده وکالت سیناویگه شرکت قیلگن ۴۱۹ اېرکک دن ۲۸۸ کیشی قبول بۉلیشگه مؤفق بۉلگن.
گزارشده آچیقلنیشیچه مدنی جامعه و فعاللر یوناما بیلن قیلگن صحبتلریده مدنی فضا اسره لیش ضرورتلر، عیال و اېرککه تعلیم اهمیتی،ایش فرصتلری و وساغلیک امکانات و جهازلریگه تأکید قیلگنلر. شونینگ دېک اولرامربه معروف ونهی از منکر نینگ قانونی و تیریکلیکلری اوستیگه بۉلگن سلبی تأثیری دن خواطر بیلدیرگنلر.بو گزارشده کېلیشیچه یوناما ۲۲ فبروری دن ۲۲ می گچه مدنی جماعه چیلیک اعضالری،قوم بویوکلری،خبرنگارلر،ایش یره تووچیلر، ییگیتلر و و عیاللر فعاللر حضوری بیلن ۱۱۵ ییغین یۉلگه قۉیگن.
طالبلر بیلن امریکا و روسیه تعاملی
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی گزارشی ده کېلیشیچه قۉشمه ایالتلر و روسیه طالبلر بیلن معامله ده بۉلگنلر. گزارش اساسیده امریکا طالبلر اعضالرینی قماو خانه لریدن آزاد اېتگنلر و روسیه اېسه طالبلرنی ترورچیلیک تشکیلاتی رویخطی دن چیقرگن.
بو گزارش اساسیده،۲۰ مارچ ده گروآلینگلر ایشلری بۉییچه ترمپ نینگ مخصوص نماینده سی آدام بۉلر ریاستی آستیده، افغانستان تینچلیگی اوچون امریکانینگ آلدینگی مخصوص نماینده سی زلمی خلیل زاد بیلن کابل ده طالبلر تشقی ایشلر وزیری امیرخان متقی بیلن اوچره شگن. شونینگ دېک،قۉشمه ایالتلردولتی نینگ رسمی ویب سایتلری اساسیده، ۲۲ مارچ ده طالبلرنینگ ایچکی ایشلر وزیری سراج الدین حقانی و بو گروه نینگ ایکی بویوک رسمیسی توتیلیشی تۉغریسیده تعیین قیلگن جایزه نی لغو قیلگن.ینه بیر تاماندن ،۱۷ اپریل ده، روسیه تشقی ایشلر وزیرلیگی بیر بیانیه صادر قیلیش بیلن اعلام قیلیشیچه طالبلرنینگ طبقه بندلیگینی آرقه گه تشلش اوچون بۉلگن بو مملکت عالی محکمه سی تصمیمی طالبلرنی بیر ترورچی تشکیلات بۉلگنینی بیلدیرگن.
خوف سیزلیک وضعیتی
بو گزار شده کېلیشیچه ۱ فبروری دن ۲۰۲۵ ییل نینگ ۳۰ اپریلیگچه بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی امنیتی حادثه لرگه تېگیشلی ایکی مینگ و ۲۹۹ موردنی ثبت اېگن. ۲۰۲۴ ییلگه قره گنده ۳ فایز کۉپه یگنینی کۉرسته دی. بو تۉغریده ۱۷۵ مورد اۉغریلیک هم گزارش بۉلگن بو مقایسه ده بیلتیرگه قره گنده ۷ فایز کۉپه یگننی کۉرسته دی.
گزارشده کېلیشیچه، قورالی تورلی گروهلر، جمله دن ملی مقاومت جبهه سی و افغانستان آزادلیک جبهه سی، بیر قنچه جوملرنی اویوشتیرگنلر،لېگن اولرنینگ بو حربی حرکتلری طالبلرنینگ قدرت و قلمرویگه هیچ قنده ی جدی تهدید ایجاد قیله آلمه گن. گزارش اساسیده، بوجریانده، مقاومت جبهه سی ۵۶ هجومو آزادلیک جبهه سی ۱۶ هجوم نی عهده لریگه آلگنلر. شونینگ دېک افغانستان آزادلیک جنبشی اپریل آیی ده اوچ هجوم قیلگنینی مطرح اېتگن. وباشقه ۱۱ هجوم هم ادعاسیز قالگن . بو هجوملر آره سیده کابل ده طالبلر ایچکی ایشلروزیرلیگی، کاپیسا (کپه سای) ولایتی مجراب اولوسواللیگی مرکزی پروان ولایتی ده گی بگرام قۉنالغه سیگه اویوشتیریگن هجوم تأیید اېتیلگن. لېکن مذکور حادثه لرده تلف بۉلگنلردن انیق معلومات قۉلگه کېلمه گن. رمضان آیی ده آتیش کېسیم اعلام قیلگن یگانه مخالف گروه دیر.
گزارش اساسیده، خراسان داعشی گروهی طالبلرگه قرشی هجوملرینی دوام بېرگن. گزارش ده کوندوز ولایتی ده وکابل نینگ مسکن و شهرسازلیک وزیرلیگی ده بیر خودکش هجوم مسؤولیتینی داعش گروهی زذمه سیگه آلگن. گزارشده آچیقلنیشیچه ۲۰۲۵ ییل نینگ ۱ فبروری دن ۳۰ اپریلیگچه بو گروه نینگ هجوملری دوامی بۉلگن. گزارشگه کۉره، کوندوزه ده گی کابل بانک شعبه سیگه بۉلگن هجوم ده تۉرت عادی اهالی شامل ۱۹ کیشی و بو جمله دن ۱۵ طالبلر هلاک بۉلگن. بو هجوم نینگ تن جراحت آلگنلری سانی بېللی اېمس.
شونینگ دېک، ۱۳ فبروری ده داعش گروهی کابل ده طالبلرنینگ مسکن و شهرسازلیک وزیرلیگیگه بۉلگن خودکش هجوم مسؤولیتینی بۉینیگه آلدی. و بو هجوم اېسه اوچ ییگیت اۉلیشی و طالبلروزیری اۉرین باسرس شامل ۱۰ کیشی یره لنیشیگه سبب بۉلدی.
گزارشده کېلیشیچه طالبلر بیلن پاکستان امنیتی کوچلری آره سیده چېگره منطقه سیده چېک سیز قورالی تۉقنه شوولر یوزبېریب و تۉرخم قتناولی باغله نیشیگه سبب بۉلگن. بو تۉقنه شوولر ۲۰۲۵ ییل نینگ ۱- فبروری دن ۳۰ اپریلیگچه یوز بېرگن. هلمند ولایتی نینگ دیشو اولوسواللیگی ده ثبت بۉلگن حادثه دن باشقه همه حادثه لر کۉپراق ننگرهار و کنر ولایتلری نینگ چېگره ده جایلشگن اولوسوالیکلریده یوزبېرگن.
بو گزارشده پاکستان طالبلری نینگ نېچه قوماندانی اۉلدیریلگنلیگیگه هم اشاره بۉلگن. گزارش اساسیده، ۱۶ – فبر وری ده تی‌تی پی نینگ بیر بویوک قوماندانی افغانستان چېگره سیدن پاکستانگه اۉتیشگه تلاش قیلیش پیتیده ناتنیش کیشیلر طفیلی نشانگه آلینیب یره لندی. شونینگ دېک،انه اۉشه آیده، بو گروه نینگ ینه بیر قوماندانی کنر ولایتی ده ناتنیش کیشیلرتامانیدن اۉلدیریلدی. ۲۲- اپریل ده پکتیکا ولایتی نینگ برمل اولوسواللیگی ده شورشی گروهلر اعضالری بۉلگن ۱۸ کیشی مظنون افغانستان چېگره سی دن پاکستانگه اۉتیشگه سعی و حرکت قیله دگن زمان اۉلدیریلیب و بیر قنچه سانلری نامعلوم کیشیلرهم تن جراحتی آلگن. ۲۷ اپریل ده پاکستان امنیتی کوچلری تی تی پی نینگ ۵۴ مظنون اعضالرینی افغانستان قلمرویگه اۉته یاتگن زمان اۉلدیرگنلر.
انسان حقلری وضعیتی
در گزارش آمده است که حملات بمب‌گذاری و درگیری‌های مرزی منجر به تلفات غیرنظامیان شده‌اند. همچنین، مهمات منفجر نشده غیرنظامیان – به‌ویژه کودکان- آسیب می‌رساند و تهدیدی جدی برای ایمنی آن‌ها به شمار می‌رود.
گزارشده کېلیشیچه بمب اۉرنه تیشلر و چېگره ده یوزبېره دیگن تۉقنه شوولر عادی اهالی هلاک بۉلیشیگه سبب بۉلگن. شونینگ دېک پارتله مه گن مهماتلر عادی اهالی و اینیقسه باله لرگه ضر ر یېتکزه دی و اولرنینگ تینچلیگیگه جدی تهدی حسابلنه دی.
گزارشده آچیقلنیشیچه طالبلر ۲۰۲۵ ییل نینگ ۱۱ اپریلی ده تۉرت اعدام نی رۉیراست عملگه آشیردیلر. و یوناما بو خلق حضوریده عملگه آشیریلگن عمومی اعداملرنی قاره له گن. و طالبلراېسه شرعی جزالرنی عملگه آشیریشنی دینی وظیفه لری بۉلگنینی تأکیدله گنلر.
گزارش اساسیده، آلتینچی صنفدن یوقاری بۉلگن خاتین و قیزلر تۉرت ییل دن بېری تۉرلی بۉلیملرده تحصیل قیلیشدن محروم بۉلگنلر. شونینگ دېک زۉرغه تورموشگه چیقریش کبی جنسیت اساسیده قربان بۉلگنلر عدالت اېشیگی یاپیلگنلیککه دوچلر.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی بو گزارش ده ایتیشیچه یېتکرمه لر اېکینلیگی و خبرنگارلر فعالیتی گه بۉلگن چېکلاولر نینگ دوامی بار . سیاسی بحثلرنی دستورینی ترقه تیش توخته تیلگن و نېچه روزنامه نگارهم طالبلرگه قرشی تبلیغ قیلیش اتهامیده اوشلنگلر.
بو گزارشده کېلیشیچه امربه معروف ونهی ازمنکر محتسبلری و کېنگ قمراولی اختیار و صلاحیتلریدن فایده لنیشلری بیلن قانوننی عملگه آشیریلیشنی نظارت اېته دیلر. گزارش اساسیده،اولرنینگ بو حرکتی عیاللرنینگ کېلیب کېتیشی و کسلخانه لر کبی عامه گه خدمت قیلووچی مرکزلرگه محرم سیز باریشدن محروم بۉلگنلر.
اقتصادی وضعیت و انسان سېورلیک یاردملر
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی گزارشیده کېلیشیچه افغانستان اقتصادی ۲۰۲۴- ۲۰۲۵ مالی ییللرده آزگینه رواجلنگن، بیراق بو رواجله نیش میزانی اجتماعی شاخصلرگه یېترلی بۉلمه گن. قشاقلیک، ایش سیزلیک و خلق ده ساتیب آلیشگه بۉلمه گن مالی کوچ هنوز اساسی قیینچیلیک بۉلیب قالماقده.
گزارش اساسیده، افغانستان سوداگرلیگی سینیشی ۴۸.۲ فایزدن ۹.۴ میلیارد دالرگه یېتیشگن. مگر طالبلرنینگ درآمدی کۉپه یگن، شونده ی بۉلسه هم معاشلرنی کېچ تولش و ایش کوچلرینی کمیتیش باسیملری کۉریلماقده.
شونینگ دېک جمعیت نینگ ۷۵ فایزی معیشتی نا امنلیککه دوچلر بو رقم ۲۰۲۳ ییل گه مقایسه قیلگنده ۶۹ فایز کۉپه یگن. عیاللرنینگ یالغیز ۷ فایزی اویدن تشقریده ایشلیه یدیلر و واېرککلرنینگ ۸۴ فایزی.
گزارش اساسیده،عایله لرنینگ ۹۰ فایزی اقتصاد شوکی آستیده قالگنلر و عیاللر سرپرست بۉلگن عایله لرده بو رقم ۹۷ فایزگه یېته دی. مملکت ۷۱ فایز جمعیتی نینگ اۉزیگه جای بېرگن قیشلاقلیک منطقه لر شهر نشینلرگه قره گنده ۱۵ فایز معیشتی نا امنلیککه دوچلر ، ساغلیک خذمتلری، فاضلاب سیستمی و ایسیقده کوییگه رۉپه رۉ دیرلر.
گزارشده کېلیشیچه ۲۰۲۵ ییل ده چمه سی ۲۲.۹ میلیون کیشی افغانستان ده حیاتی یاردملرگه ضرورتلری بار. بودجه آزلیگی انسان سېورلیک فعالیتلرگه کېنگ تأثیر تشله گن. و بو اېسه یوزلرچه ساغلیک مرکزلری فعالیتی توخته لیشی، تۉییب آوقتلنمه گن باله لرگه درمانی خدمتلر کمیشی و نقدی یاردملر دستوری توخته لیشی سبب بۉلگن.
بو گزارشده کېلیشیچه یونیسف و آوقت خلق ارا دستوریافغانستان نینگ میلیونلرچه خلقی گه آوقت موادلری، ساغلیک وطبی، تعلیمی و باشقه اساسی خدمتلرنی ارایه قیلگن.
شونینگ دېک گزارشده آچیقلنیشیچه دولتی و خلق ارا تشکیلاتلرده عیاللر ایشی تقیقلنیشی انسان سېورلیک فعالیتلرجریانی ده بونینگ یاردملرینی قۉلگه کېلتیریشلریگه سلبی تأثیر قۉیگن.
گزارشده کېلیشیچه طالبلر انسان سېورلیک یاردملر جریانیگه اره له شیب و بو جریان قیینچیلیکلری نینگ ۷۰ فایز عاملی تنیلگنلر. بودوره ده ۷۲ کیشی اوشلنگنلر و اولردن ۱۳ کیشی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی ایشلېچیلری بۉلگن. انسانی ضرورتلر اوچون کیریب چیقیشگه چېکلاولر یرت گنلریگه طالبلرقیرّه مُنکر کېلگنلر. اولرنینگ بو حرکتلری ۱۵۰ نهاد وقتینچه لیک توخته لیب اوچ انسان سېورلیک مرکزیاپیلیشی و جنسیتگه تېگیشلی حادثه لر یوز بېریشی کۉپه یگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی گزارشی ده کېلیشیچه کۉپراغی پاکستان و اېران دن کېلگن۴۲۶ مینگ کیشی افغانستان گه کېلگن. بو کیشیلر ایش و سرپنه تاپیش قیینچیلیکلریگه دوچلر.
مخدره ماده لرگه قرشی کۉره‌ش
بوگزارشده کېلیشیچه مخدره ماده لر و اینیقسه تریاک نی قاچاغی ۲۰۲۲ ییل ده رسمی شکلده ممنوع اعلام اېتیلگندن بېری کۉزگه کۉرینرلی درجه ده کمیگن. انه شو حالده مملکتده تریاک نینگ بویوک ذخیره لری قالگن.
گزارش اساسیده، تریاک اېکنینی اېکینچیلری درآمدلری ۹۲ فایز کمیشیگه دوچ بۉلگنلر. مت آمفتامین ایشلب چیقیریشی ۷۵ فایز کۉپه یگن. بو اېسه مملکتده مخدره ماده لراۉرنکیگه اۉزگریش کېلگنلیگینی کۉرسته دی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبلی نینگ توصیه و پیشنهادلری
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی تأکید قیلیشیچه افغانستان خلقی چېکسیز قیینچیلیکلر جمله دن کۉپه ییب باره دیگن یۉقسیللیک، دواملی ایش سیزلیک، اساسی خدمتلرنی قۉلگه کېلتیره آلمسلیک و طبیعی بلالرگه دوچلر؛ طالبلر کېلیشی بیلن بو قیینچیلیکلر شدتلنگن.
شونینگ دېک بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی افغانستان پناه ایزلاوچیلری نینگ میزبان مملکتلریدن اولر داوطلبلیک بیلن مملکتلریگه قیتیشلری اوچون اولرنینگ اختیاریده مناسب قانونی حجتلرنی قۉییب وجدی حمایت قیلیشلرینی ایستب و اولربیلن انسانی کرامتنی نظرده توتیب معامله قیلیشلرینی تأکیدله گن.
بو گزارش ۲۰۲۵ ییل نینگ ۱۱ جونی ده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی آرقه لی ترقه تیلگن و بوگزارش افغانستان وضعیتینی ۲۰۲۵ ییل نینگ ۲۱ فبروریدن سۉنگ تېکشیریب بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ سیاسی،انسان سېورلیک و انسان حقلری تۉغریسیده گی فعالیتلری اوستیده توخته له دی.
