غورده قشّاقلیک و محلی عرف-عادتلر؛ مجبوری نکاحلر آرتیب بارماقده
۸صبح
غور ولایتی اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی بو ولایتده مجبوری و وایه‌گه یېتمه‌گن قیزلر‌نینگ تورموشگه بېریلیشی کۉپه‌ییب باره‌یاتگنیدن خواطر بیلدیرماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اَیریم عایله‌لر قشّاقلیک و ایشسیزلیک سببلی کیچیک یاشده‌گی قیزلرینی اۉز خواهشلریگه قرشی تورموشگه بېریب، قلین پولیدن کونده‌لیک حیات‌نینگ شاشیلینچ احتیاجلرینی قاندیریش اوچون فایده‌لنماقده. بو اهالی‌نینگ تأکیدلشیچه، اَیریم قیزلر بونده‌ی نکاحلردن کېین هم آته-آنه‌لری بیلن علاقه‌ده بۉله آلمه‌یدی. اولر بونده‌ی خطی-حرکتلرنی «قیز ساتیش» دېب اته‌ب، قشّاقلیک، محلی عرف-عادتلر و ضرور یاردم‌نینگ یۉقلیگی قیزلرنی مجبوری نکاحلرگه نسبتاً ینه‌ده ضعیف قیلیب قۉیه‌یاتگنینی تأکیدله‌ماقده. اولر‌نینگ فکریچه، هر قنده‌ی سببگه کۉره قیزلر‌نینگ راضیلیگیسیز تورموشگه بېریلیشی جمعیتده قبول قیلینگن عادتی حالگه ایلنمسلیگی کېره‌ک.
غور ولایتی اهالیسیدن بیری علی محمد (مستعار) اوشبو ولایتده مجبوری و وایه‌گه یېتمه‌گن قیزلر‌نینگ تورموشگه بېریلیشی کېنگه‌ییب باره‌یاتگنیدن خواطر بیلدیرماقده. اونینگ اَیتیشیچه، قشّاقلیک و عایله‌لر‌نینگ بی‌خبرلیگی بو حالت دوام اېتیشی‌نینگ اساسی عامللریدن دیر.
علی محمد شونده‌ی دېیدی: «غور اهالیسی‌نینگ ۸۰ فایزی قشّاقلیک چېگره‌سیدن پستده یشه‌یدی، اما کیمدیر اۉز قیزینی ساتگن، دېییش تۉغری اېمس. شونگه قره‌مه‌ی، عایله‌لر قلین پولی عوضیگه قیزلرینی تورموشگه بېره‌دیگن حالتلر کۉپ. کۉپلب آدملر قشّاقلیک و ناچارلیک سببلی قیزلرینی اولر‌نینگ راضیلیگیسیز و یاشلیگیده تورموشگه چیقیشگه مجبور قیلماقده».
غور ولایتی‌نینگ ینه بیر اهالیسی، اسمی حساباتده آشکار اېتیلیشینی ایسته‌مه‌گن کیشی، اوشبو ولایت‌نینگ اَیریم حدودلریده قیزلرنی یاشلیگیده تورموشگه بېریش عادت توسیگه کیرگنینی، عایله‌لر بعضاً قیزلری‌نینگ راضیلیگیسیز اولر‌نینگ نکاحی حقیده قرار قبول قیلیشینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اَیریم عایله‌لر قیزلرینی تورموشگه بېریش عوضیگه کتّه مقدارده قلین پولی آله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، بعضی حاللرده بو مبلغ یېتّی لک افغانیگه یېته‌دی. غور ولایتی اهالیسی‌نینگ سۉزلریگه کۉره، بونده‌ی حالتلرده عایله‌لر قیزلری‌نینگ یاشیگه هم، راضیلیگیگه هم، اولر تورموشگه چیقیشی کېره‌ک بۉلگن اېرکک‌نینگ یاشیگه هم اعتبار بېرمه‌یدی. او مجبوری نکاح قشّاقلیک یاکه باشقه هر قنده‌ی سبب طفیلی صادر بۉلیشیدن قطعی نظر، جمعیتده قبول قیلینگن عادتگه ایلنمسلیگی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌یدی.
غور ولایتی اهالیسی شونده‌ی دېیدی: «بیز‌نینگ حدودیمیزده قیزلرنی هلی یاشلیگیده‌یاق تورموشگه بېریش عادت توسیگه کیرگن. بیزده شونده‌ی مقال بار: «قیزنی قلپاق بیلن اورگنیمیزده ییقیلمسه، اونی اېرگه بېریش کېره‌ک». وایه‌گه یېتمه‌گن قیزلرنی تورموشگه بېریب، قلین پولی آلیشه‌دی؛ حتا یېتّی لک افغانیگچه. اینیقسه، قیز چیرایلی بۉلسه، اونینگ عایله‌سی اېرکک‌نینگ نېچه یاشده اېکنیگه اهمیت بېرمه‌یدی او کېکسه بۉله‌دیمی یاکه یاش بۉله‌دیمی، فرقی یۉق. اگر بای آدم تاپیلسه، حتا اۉلیم یاقه‌سیده تورگن بۉلسه هم، قیزنی اونگه بېریشه‌دی. بو قیز ساتیش‌نینگ بیر توری و بونگه یۉل قۉییلمسلیگی کېره‌ک؛ بونگه قشّاقلیک سبب بۉله‌دیمی یاکه باشقه بیرار سببمی، فرقی یۉق. بو یېرده آته اۉزینی قیزی‌نینگ اېگه‌سی دېب بیله‌دی. کیمدیر اعتراض بیلدیرسه، «بو مېنینگ کۉنگلیم و مېنینگ قیزیم، سېنینگ قیزینگ اېمس-کو»، دېیدی. قیزلرنی حمایه قیله‌دیگن بیرارته تشکیلات هم یۉق».
غور ولایتی‌نینگ ینه بیر اهالیسی سالم (مستعار) اَیریم حدودلرده مجبوری نکاح عادتی حالگه ایلنگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بعضی حاللرده قیزلر، اینیقسه چیرایلی قیزلر، خودّی تاو‌ر کبی آلدی-ساتدی قیلینه‌دی.
او عامه‌وی اخبارات واسطه‌لرینی مجبوری نکاح، اېرته تورموش قوریش و کۉپ فرزند کۉریش‌نینگ عاقبتلری حقیده توشونتیریش ایشلرینی آلیب باریشگه چقیره‌دی. اونینگ فکریچه، بو آرقه‌لی آدملر بونده‌ی خطی-حرکتلر‌نینگ عاقبتلریدن خبردار بۉله‌دی و اولر‌نینگ دوام اېتیشی‌نینگ آلدی آلینه‌دی.
سالم شونده‌ی دېیدی: «بیز‌نینگ قیشلاغیمیزده غور ولایتیده حکم سوره‌یاتگن قشّاقلیک و ایشسیزلیک سببلی وایه‌گه یېتمه‌گن قیزلرینی کېکسه اېرککلرگه تورموشگه بېره‌دیگن آدملر کۉپ. یاشلر‌نینگ تورموش قورمه‌یاتگنی‌نینگ اساسی سببی قشّاقلیک و آچلیکدیر. مېن حتا بو مسأله بۉییچه تدقیقات هم آلیب بارگنمن و اوشبو وضعیت‌نینگ اساسی سببلریدن بیری قشّاقلیک اېکنینی انیقله‌گنمن. چونکه بیلیم یورتیده بو باره‌ده تدقیقات اۉتکزگن اېدیم».
بو خواطرلر بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ افغانستاندهگی یاردم هیاتی (یوناما) اوّلراق طالبان ۱۸ یاشگه تۉلمه‌گن بیر قیزنی مجبوری نکاحگه راضی بۉلمه‌گنی اوچون حبسگه آلیب، قماققه تشله‌گنی حقیده خبر بېرگن بیر پیتده بیلدیریلماقده.
یوناما افغانستاندهگی «ضررلی عنعنوی عملیاتلر» حقیده‌گی حساباتیده مجبوری نکاح قیزلرنی نزاعلرنی حل قیلیش اوچون بېریش، وایه‌گه یېتمه‌گنلر‌نینگ تورموشگه چیقریلیشی و بېوه عیاللرگه وفات اېتگن اېری‌نینگ یقین قرینداشلریدن بیریگه تورموشگه چیقیش اوچون باسیم اۉتکزیش کبی حالتلرنی اۉز ایچیگه آلیشینی قید اېتگن. اوشبو تشکیلات‌نینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی حالتلرده نکاح عیال یاکه قیز‌نینگ اېرکین راضیلیگیسیز عملگه آشیریله‌دی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ عیاللر تشکیلاتی معلوماتلریگه کۉره، افغانستانده ۲۰–۲۴ یاشده‌گی عیاللر‌نینگ ۲۸،۷ فایزی ۱۸ یاشگه تۉلمسدن تورموشگه چیققن. شونینگدېک، ۱۵–۴۹ یاشده‌گی عیاللر‌نینگ ۳۴،۷ فایزی تورموش اۉرتاغی یاکه حیات شېریگی تامانیدن جسمانی یاکه جنسی زۉرآورلیککه اوچره‌گنینی بیلدیرگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ باله‌لرنی قۉللب-قۉتلش جمغرمه‌سی (یونیسف) هم باله‌لر نکاحینی قیزلر حقوقلری بیلن باغلیق مهم معمالردن بیری دېب حسابله‌یدی. تشکیلات‌نینگ تأکیدلشیچه، بو حادثه قیزلر‌نینگ تعلیم آلیشی، اقتصادی مستقللیگی و سلامتلیگیگه سلبی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن.
