خوفسیزلیک کېنگشی حساباتی؛ جنسی زۉرآورلیک و مجبوری یېچینتیریشنی حجتلشتیریش
امین کاوه
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ خوفسیزلیک کېنگشی اۉزی نینگ ینگی حساباتیده ۲۰۲۵-ییلده افغانستانده طالبان بیلن باغلیق جنسی زۉرآورلیک حالتلرینی حجتلشتیرگنینی ایتگن. حساباتگه کۉره، جنسی زۉرآورلیکلر ۲۰۲۴-ییلگه نسبتاً کېسکین آشگن و جوده شفقتسیز حالتلر بیلن بیرگه کېچگن. حساباتده ۲۰۲۵-ییلده ۱۵ نفر عیال و ۶ نفر قیز طالبان اعضالری تامانیدن جنسی زۉرآورلیککه اوچره‌گنی قید اېتیلگن. حسابات خلاصه‌لریگه کۉره، عیاللرگه نسبتاً گروه بۉلیب زۉرلش، مجبوری نکاح و مجبوری یېچینتیریش حالتلری حجتلشتیریلگن. شونینگدېک، اوشبو جنایتلر نتیجه‌سیده یېتکزیلگن آغیر جسمانی و روحی ضررلر طفیلی اَیریم عیاللر اۉز جانیگه قصد قیلگنی هم بیلدیریلگن. طالبان سیاستلریگه قرشی چیققن یاکه تنقید بیلدیرگن عیاللر اېسه باستیریش و قییناقلرگه دوچ کېلگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ باش کاتبی افغانستاندهگی، انسان حقوقلری بۉییچه، اینیقسه عیاللر حالتی حقیده خوفسیزلیک کېنگشیگه تشویشلی حسابات تقدیم اېتگن. خوفسیزلیک کېنگشی اوشبو حساباتنی یقینده اعلان قیلگن، بیراق متنگه کۉره او جاری ییل اپریل آییگه تېگیشلی.
حساباتده ایتیلیشیچه، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ کۉزه‌توو و جواب چاره‌لریگه قره‌مه‌ی، انسانپرورلیک یاردمگه ایریشیش چېکلاولری‌نینگ کوچه‌ییشی همده عیاللر حقوقلری ساحه‌سیده‌گی سلبی آرقه‌گه قَیتیش بو سعی-حرکتلرنی کېسکین چېکلب قۉیگن.
حساباتده طالبان افغانستانده عیاللر و قیزلرگه قرشی باستیرووچی سیاست آلیب باره‌یاتگنی، اولر اېسه کېسکین انسانپرورلیک احتیاجلر بیلن یوزمه-یوز اېکنلیگی قید اېتیلگن. شونینگدېک، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ افغانستاندهگی یاردم هیاتی (یوناما) ۲۰۲۵-ییلده طالبان تامانیدن ۱۵ عیال و ۶ قیزگه نسبتاً جنسی زۉرآورلیک، جمله‌دن زۉرلش، گروه بۉلیب زۉرلش، مجبوری نکاح و مجبوری یېچینتیریش حالتلرینی تصدیقله‌گنی ایتیلگن.
خوفسیزلیک کېنگشی طالبان مجبوری نکاحنی تقیقلش حقیده فرمان اعلان قیلگنیگه قره‌مه‌ی، گروه وکیللری هنوز بو عملیاتلرده اشتراک اېتیب کېله‌یاتگنینی و اونی قۉللب-قوّتله‌یاتگنینی تأکیدله‌گن.
حساباتده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی مخصوص حساباتچیسی نینگ فکرلریگه ته‌ینیلیب، طالبان سیاستیگه قرشی چیققن یاکه اونی تنقید قیلگن عیاللر اۉزباشیمچه‌لیک بیلن حبسگه آلینگنی ایتیله‌دی. حبسگه آلینگنلر قییناقلر و یامان معامله‌گه، جمله‌دن جنسی زۉرآورلیککه هم دوچ کېلگن. خوفسیزلیک کېنگشیگه کۉره، اوشبو جنایتلر عاقبتیده‌گی آغیر روحی و جسمانی ضررلر افغانستانده بیر نېچه اۉز جانیگه قصد حالتلرینی کېلتیریب چیقرگن.
طالبان تامانیدن عیاللرنی حمایه قیلووچی قانونلرننینگ بېکار قیلینیشی
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ باش کاتبی آنتونیو گوترش اوشبو حساباتنی خوفسیزلیک کېنگشیگه تقدیم اېتر اېکن، طالبان عیاللرگه عاید برچه حمایه قانونلری و مخصوص محکمه‌لرنی تۉلیق توگه‌تگنینی ایتگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، حاضرده عیاللرنینگ عدالتگه اېریشیشی اوچون هېچ قنده‌ی انیق حقوقی تیزیم موجود اېمس و جنسی زۉرآورلیک بۉییچه برچه شکایتلر طالبان نینگ اېرکک وکیللری تامانیدن کۉریب چیقیلیب، کۉپینچه باستیریله‌دی.
خوفسیزلیک کېنگشی حساباتیده محکمه تیزیمی قوله‌ش بیلن بیر وقتده طالبان تامانیدن افغانستان نینگ تورلی حدودلریده انترنت نینگ تېز-تېز اوزیلیشی هم جبرلنگنلرنینگ اخبارات و یاردم یۉللریگه کیریشیگه کتّه تۉسیق بۉله‌یاتگنی قید اېتیلگن.
ساغلیقنی سقلش تیزیمی‌نینگ قوله‌شی
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کېنگشی حساباتیده خلق‌ارا یاردملرنینگ تۉخته‌تیلیشی و طالبان نینگ عیال یاردم خادملری حرکتی همده فعالیتیگه قۉیگن کېسکین چېکلاولری طفیلی ایلگری بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تامانیدن قۉللب-قوّتلنگن ۴۰۰ دن آرتیق طبی مرکز و یوزلب جنسی زۉرآورلیککه قرشی مرکزلر ۲۰۲۵-ییل جولاییگه کېلیب تۉلیق یاپیلگنی ایتیلگن. شونینگدېک، طالبان بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خادم عیاللری نینگ اداره‌لرگه کیریشینی هم تۉسیب قۉییب، عملده عیال جبرلنووچیلرگه یاردم تیزیمینی فلج قیلگنی قید اېتیلگن.
حساباتده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی انسان حقوقلری کېنگشی افغانستان بۉییچه «مستقل تېرگاو میکانیزمی»نی تشکیل اېتگنی هم ایتیله‌دی. اونینگ وظیفه‌سی خلق‌ارا جنایتلر و خلق‌ارا حقوق‌نینگ اېنگ آغیر بوزیلیشلریگه عاید دلیللرنی تۉپلش، حجتلشتیریش و تحلیل قیلیشدن عبارت بۉلیب، بو معلوماتلر کېینچه‌لیک خلق‌ارا محکمه‌لرده طالبان رهبرلریگه قرشی ایشله‌تیلیشی ممکن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی حسابات یکونیده طالباندن جنسی زۉرآورلیککه اساسلنگن برچه عملیاتلرنی زودلیک بیلن تۉخته‌تیشنی، عیاللر اېرکینلیکلرینی چېکلاوچی قانون و سیاستلرنی بېکار قیلیشنی همده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کېنگشی قرارلریگه رعایه قیلیشنی طلب قیلگن. شونینگدېک، او عیاللرنینگ خلق‌ارا و نادولت تشکیلاتلرده ایشلشیگه قۉییلگن تقیقنی درحال بېکار قیلیشنی سۉره‌گن.
بوندن آلدین ۸صبح گزېته‌سی هم اۉزی‌نینگ بیر نېچته تدقیقی حساباتلریده طالبان قماقخانه‌لری و حبسخانه‌لریده عیاللرگه نسبتاً جنسی زۉرآورلیک، مجبوری یېچینتیریش و مجبوری اقرارلیک حالتلرینی حجتلشتیرگن اېدی. اوشبو حساباتلردن بیریده بېش نفر حبسگه آلینگن عیال اۉز باشیدن کېچیرگن قییناقلرنی تصویرلب بېرگن و یلنگغاچ حالده مجبوری اقرارلیککه مجبور قیلینگنینی تصدیقله‌گن. ۸صبح معلوماتلریگه کۉره، تېرگاو پیتیده عیبلنووچیلردن یېچینیش طلب قیلینه‌دی و رد اېتگنلر جوده قتّیق قییناققه سالینه‌دی، حتا جنسی اعضالریگه هم زۉرآورلیک قیلینه‌دی.
