جنوبی حدودده عیال شفاکارلر‌نینگ کېسکین یېتیشمسلیگی؛ کۉپلب دولت شفاخانه‌لریده حتا دایه هم یۉق
۸صبح، قندهار
قندهار، هلمند و ارزگان ولایتلری‌نینگ اَیریم اهالیسی اَیتیشیچه، ساغلیقنی سقلش مرکزلریده عیال شفاکارلر یۉق و دایه‌لر هم ضروری تعلیم آلمه‌گن. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، عیال بېمارلر اېرکک شفاکارلرگه مراجعت قیلیشدن باش تارته‌دی و نتیجه‌ده دایه‌لر تامانیدن ناتۉغری تشخیص‌لرگه دوچ کېله‌دی. اوشبو حسابات نتیجه‌لری شونی کۉرسه‌ته‌دی که حالتلردن بیریده کسبی ملَکه‌گه اېگه بۉلمه‌گن عیال دایه‌نینگ تورموشگه چیقمه‌گن قیز حامله‌دار دېگن ناتۉغری تشخیصی اونینگ اکه‌لری تامانیدن قتّیق کلتکلنیشیگه سبب بۉلگن؛ حال‌بوکه، کېینچه‌لیک قندهارده‌گی میرویس ولایت شفاخانه‌سیگه مراجعت قیلینگچ، اونینگ حامله‌دار اېمسلیگی، بلکه قارنیده اۉسمه یاکه کیست تاپیلگنی انیقلنگن.
باشیگه قاره چادر یاپگن و عمری‌نینگ کتّه قِسمینی آرتده قالدیرگن. اونینگ یوزیده امیدسیزلیک عکس اېتگن. حیات‌بی‌بی کولره‌نگ دېوار سایه‌سیده اۉتیریبدی. او بیر نېچه وقت آلدین اۉغیللری قیزینی قتّیق کلتکله‌گن آنه؛ بونگه سبب اېسه کسبی ملَکه‌گه اېگه بۉلمه‌گن عیال دایه اولرگه قیزلری‌نینگ قارنیده باله بارلیگینی اَیتگنی اېدی.
حیات‌بی‌بی اَیتیشیچه، قیزی هلی تۉلیق وایه‌گه یېتمه‌گن پیتده کسل بۉلیب قالگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، قیزی عیاللر ساغلیغی مرکزیگه کۉریک اوچون بارگنیده، او یېرده قارنیده باله بارلیگی اَیتیلگن.
اونینگ اَیتیشیچه، بو خبرنی اېشیتگچ، آیاقلری آستیده‌گی یېر گۉیا کېتگندېک بۉلگن و تورموشگه چیقمه‌گن قیزی قنده‌ی قیلیب حامله‌دار بۉلگنیدن قتّیق قۉرققن.
بو آنه قۉشیمچه قیلیشیچه، اۉغیللری بو واقعه‌دن خبر تاپگچ، قیزینی اۉلدیریشگه قرار قیلیشگن و اونی شونچه‌لیک قتّیق کلتکلشگن که یوزی، قۉللری و باشی جراحتلنگن.
بو آنه دېیدی: «اۉغیللریم قیزیمگه: «نکاحسیز نامناسب آدملر بیلن مناسبتده بۉلگنسن»، دېییشدی. اونی قتّیق کلتکلشدی و: «اگر حقیقتاً هم مناسبتده بۉلمه‌گن بۉلسنگ، اونده قنده‌ی قیلیب حامله‌دار بۉلدینگ؟» دېییشدی.»
بو قیز‌نینگ آنه‌سی قۉشیمچه قیلیشیچه، قیزی اوییده کوچلی زۉرآورلیککه دوچ کېلگن و بو مسأله حتا طالبان محکمه‌سیگه هم یېتیب بارگن؛ اما دولت شفاخانه‌سیگه مراجعت قیلگچ، قیزی‌نینگ قارنیده باله یۉقلیگی، بلکه قنده‌ی دیر اۉسمه یاکه کیست تاپیلگنی اولرگه اثباتلنگن.
قندهار ولایتی دامان تومنیدن بۉلگن بو کېکسه عیال کۉزلریدن یاش آقیب توریب، قیزیگه قیلینگن ظلم کسبی ملَکه‌گه اېگه بۉلمه‌گن عیال شفاکار‌نینگ ناتۉغری تشخیصی سبب یوز بېرگنینی اَیته‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، حدودده ملَکه‌لی عیال شفاکار یۉق و او یېرده ایشله‌یاتگن برچه عیال طبیات خادملری حتا اۉقیش و یازیشده هم قیینه‌له‌دیگن کیشیلردیر.
حیات‌بی‌بی عیال شفاکارلر یېتیشمسلیگی سببلی حدود اهالیسی کسل عیاللرینی شو کبی ملَکه‌سیز آدملرگه آلیب باریشگه مجبور بۉله‌یاتگنینی اَیته‌دی. او دېیدی: «قیزیم‌نینگ قارنیده دانه‌چه‌لر پیدا بۉلگن اېدی، اما بیز‌نینگ تومنیمیزده‌گی عیال شفاکار اونینگ قارنیده باله بارلیگینی اَیتدی. اۉغیللریم بوندن خبر تاپگچ، اونی قتّیق کلتکلشدی، قۉل و آیاقلرینی سیندیریشدی. اما قیزیمنی قندهار میرویس ولایت شفاخانه‌سیگه آلیب بارگنیمیزده، اولر کۉریکدن سۉنگ قارنیده باله اېمس، بلکه قنده‌ی دیر توگونچه بارلیگینی اَیتیشدی. بیزگه یوزه‌گه کېلگن برچه معمالر ملَکه‌سیز آدملر سببلی بۉلدی.»
طالبان افغانستانده قیزلر‌نینگ تعلیم آلیشینی تقیقله‌گنیدن سۉنگ، ساغلیقنی سقلش ساحه‌سیده عیال شفاکارلر یېتیشمسلیگی معماسی کوندن-کونگه آرتیب بارماقده.
افغانستان جَنوبی حدودیده‌گی تورلی ولایتلرده‌گی ولایت شفاخانه‌لریده عیال شفاکارلر یېتیشمسلیگی حقیده شکایتلر موجود و کۉپلب ساغلیقنی سقلش مرکزلریده عیال شفاکار یۉقلیگی اَیتیلماقده.
جنوب حدودیده‌گی باشقه ولایتلرگه نسبتاً کتّه‌راق حسابلنگن و اونده ۶۰۰ دن آرتیق دولت همده نادولت ساغلیقنی سقلش مرکزلری فعالیت یوریته‌دیگن قندهارده هم کۉپلب ساغلیقنی سقلش مرکزلری باشقه حدودلر کبی عیال طبیات خادملری یېتیشمسلیگی معماسیگه دوچ کېلماقده.
قندهارده‌گی دولت ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه مراجعت قیلووچیلر بو ولایتده عیال شفاکارلر کېسکین یېتیشمه‌یاتگنینی و حتا کۉپلب ساغلیقنی سقلش مرکزلریده عیال دایه هم تاپیلمسلیگینی اَیتماقده.
تخت‌پل اولسواللیگی یشاوچیسی زرغونه قندهار شهریده‌گی دولت شفاخانه‌لریدن بیریگه دوالنیش اوچون کېلگنینی اَیتیب، بو ولایتده عیال شفاکارلر یېتیشمسلیگی کۉپلب عیاللر‌نینگ مهم ساغلیق معمالرینی اېرکک شفاکارلردن یشیریشیگه سبب بۉله‌یاتگنینی و نتیجه‌ده اولر جدّی معمالرگه دوچ کېله‌یاتگنینی اَیته‌دی.
بو عیال ساغلیقنی سقلش مرکزلریده ایشله‌یدیگن عیال شفاکارلر کۉپ حاللرده یېترلی بیلیمگه اېگه اېمسلیگینی و فقط لوازملرنی اېگه‌للب تورگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، کۉپلب عیاللر ساغلیق معمالرینی اېرکک شفاکارلر بیلن بۉلیشیشنی ایسته‌مه‌یدی.
زرغونه قۉشیمچه قیله‌دی: «هېچ بیر عیال کسللیگینی اېرکک شفاکارگه اَیتیشنی خواهله‌مه‌یدی، چونکه هر کیم هم یشیرین کسللیکلرینی اېرککلر بیلن کۉریشگه جرأت قیلمه‌یدی. اگر بو یېرده عیال شفاکار تاپیلسه هم، او هېچ نرسه‌نی بیلمه‌یدی؛ فقط اۉقیش و یازیشنی اۉرگنگن، اما طبیات ساحه‌سیده یېترلی تعلیم آلمه‌گن.»
قندهارده‌گی طالبان ساغلیقنی سقلش باشقرمه‌سیده‌گی محلی منبعلر اَیتیشیچه، حاضرده بو ولایتده‌گی دېیرلی برچه دولت ساغلیقنی سقلش مرکزلریده عیال شفاکارلر یېتیشمسلیگی معماسی کوندن-کونگه کوچه‌یماقده، اما طالبان حاضرگچه بونگه انیق یېچیم تاپمه‌گن.
بیر طبیات منبعسی اَیتیشیچه، اولر و ساغلیقنی سقلش ساحه‌سیده فعالیت یوریته‌دیگن تشکیلاتلر بۉش طبی لوازملر حقیده بیر نېچه بار اعلان بېرگن، اما حتا ایشگه آلیش اوچون دایه تاپیش هم قیینچیلیک بیلن عملگه آشماقده.
بو منبع‌نینگ اَیتیشیچه، اولر اوشبو معمانی طالبان جماعت ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی، قندهارده‌گی طالبان حاکمی اداره‌سی و طالبان وزیرلر کېنگشی بیلن هم محاکمه قیلگن، اما حاضرگچه هېچ قنده‌ی انیق یېچیم تقدیم اېتیلمه‌گن.
منبع دېیدی: «عیاللر اوچون ساغلیقنی سقلش ساحه‌سیده لیسانس درجه‌سیده‌گی بیر لوازم اعلان قیلینگنده، آیلر اۉتگنیدن کېین فقط عادی دایه تاپیله‌دی؛ او هم کسبی ملَکه‌گه اېگه اېمس. بیز قندهار ولایتیده عیال شفاکارلر‌نینگ جوده کتّه یېتیشمسلیگی بیلن یوزلشماقده‌میز. بو معمانی رهبریت درجه‌سیدن تارتیب، جماعت ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی و [طالبان] وزیرلر کېنگشیگچه یېتکزگنمیز، اما حاضرگچه هېچ کیم بو معمانی حل قیلیش اوچون بیزگه ایشانچ بېرمه‌دی و هېچ قنده‌ی یېچیم هم معلوم اېمس.»
اجتماعی فعال جاوید احمد قندهاری، اگر قیزلر‌نینگ تعلیم آلیش اېشیکلری یاپیق قالیشده دوام اېتسه، یقین کېله‌جکده افغانستان بۉیلب، اینیقسه جَنوبی حدودلرده طبیات ساحه‌سیده‌گی عیاللر بۉلیمی بوتونله‌ی تنزلگه یوز توتیشی ممکنلیگینی اَیته‌دی.
هلمند
هلمند، قندهارگه قۉشنی و مملکت‌نینگ اهالی زیچ جایلشگن ولایتلریدن بیری بۉلیب، حاضرده اونده ۲۸۰ ته ساغلیقنی سقلش مرکزی فعالیت یوریتماقده. اوشبو ولایتده‌گی کۉپلب ساغلیقنی سقلش مرکزلریده عیال شفاکارلر اوچون اجره‌تیلگن لوازملرده اېرکک شفاکارلر ایشله‌ماقده.
موسی‌قلعه اولسواللیگی مرکزی شفاخانه‌سی قرشیسیده اۉتیرگن بیر گروه اهالی ۸صبح مخبریگه اَیتیشیچه، بو شفاخانه‌ده حتا بیرته هم عیال شفاکار یۉق و برچه عیال بېمارلر اېرکک شفاکارلر تامانیدن کۉریکدن اۉتکزیله‌دی.
۳۵ یاشلی عبدالخالق رفیقه‌سینی اوشبو شفاخانه‌گه آلیب کېلگنینی اَیتیب، ناراضیلیک بیلن شونده‌ی دېیدی: «بو نظامنی اۉزگرتیریشسین. اگر بوتون افغانستانده عیال شفاکارلرنی تقیقله‌گن بۉلسه‌لر، اونده بیز‌نینگ شفاخانه‌میز اوچون هم عیال شفاکار تأمینلشسین.»
اونینگ اَیتیشیچه، شفاخانه‌ده هېچ قنده‌ی عیال شفاکار یۉقلیگینی بیلگنیده جوده خواطرگه توشگن و اگر معما حل قیلینمسه، اولر هلمندده‌گی طالبان حاکمی اداره‌سی آلدیگه ناراضیلیک بیلدیریش اوچون باریب، تومن ساغلیقنی سقلش مرکزیگه عیال شفاکار تاپیلیشینی طلب قیلیشه‌دی.
او دېیدی: «بیز‌نینگ اساسی معمامیز شو که عیال بېمارلریمیز شفاخانه‌گه کېلگنیده عیال شفاکار بارلیگیگه امید قیلیشه‌دی، اما شفاخانه‌گه کیرگنلریده عیال شفاکار اۉرنیگه اېرکک شفاکارلر اۉتیرگن بۉله‌دی. یاکه بو نظامنی اۉزگرتیریشسین، یاکه معمامیزنی حل قیلیشسین و بیزگه عیال شفاکار تاپیشسین.»
ارزگان
ارزگان مملکت جنوبیده‌گی اوزاق حدودلردن بیری بۉلیب، اوّلدن ساغلیقنی سقلش معمالریگه دوچ کېلیب کېلگن، اما حاضرده بو ولایتده‌گی کۉپلب ساغلیقنی سقلش مرکزلریده عیال شفاکارلر یۉق.
حاضرده ارزگان‌ده ۱۰۸ ته دولت شفاخانه‌سی و ساغلیقنی سقلش مرکزی موجود بۉلیب، اولر‌نینگ کۉپچیلیگیده عیال شفاکارلر ایشله‌مه‌یدی و اولر‌نینگ اۉرنیده اېرکک شفاکارلر فعالیت یوریتماقده.
ارزگان طالبان جماعت ساغلیقنی سقلش باشقرمه‌سیده‌گی بیر منبع خوفسیزلیک معمالری سببلی نامی حساباتده کېلتیریلمه‌گن حالده، بوتون ولایتده فقط ایکّی نفر متخصص عیال شفاکار بارلیگینی اَیته‌دی.
بو منبع قۉشیمچه قیلیشیچه، فقط‌گینه ترینکوت ولایت شفاخانه‌سی و دهراوود تومنی شفاخانه‌سی‌نینگ هر بیریده بیرته‌دن عیال مد متخصص شفاکار بار.
منبع‌نینگ اَیتیشیچه، کۉپلب ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه عیال شفاکارلر کېره‌ک، اما جماعت ساغلیقنی سقلش باشقرمه‌سی اَیریم عیال شفاکار لوازملرینی دایه‌لر و اېرکک شفاکارلر بیلن تۉلدیرگن.
منبع دېیدی: «بوتون ارزگان ولایتیده عیاللر و توغروق بیلن باغلیق بېمارلر اوچون فقط ایکّی نفر عیال متخصص شفاکاریمیز بار و بوتون ولایتده ایکّی نفر عیال شفاکار موجود بۉلیب، اولردن بیری ترینکوت‌ده، ایکّینچیسی اېسه دهراوود تومنیده ایشله‌یدی.»
بو حالت شونده‌ی بیر پیتده یوز بېرماقده که بوندن آلدین ارزگان طالبان جماعت ساغلیقنی سقلش باشلیغی دوکتور محمدالله روحانی اولرده ایکّی نفر عیال متخصص شفاکار بارلیگینی تن آلگن، اما عمومی حسابده ولایتده‌گی دولت ساغلیقنی سقلش مرکزلریده سکّیز نفر عیال مد شفاکار ایشله‌یاتگنینی دعوا قیلگن اېدی.
جَنوبی حدودده عیال شفاکارلر و دایه‌لر یېتیشمسلیگی عیاللر سلامتلیگی اوچون جدّی معماگه ایلنگن. قندهار، هلمند و ارزگان‌ده‌گی تورلی ساغلیقنی سقلش مرکزلری معلوماتلری همده بېمارلر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، کۉپلب مرکزلرده یا عیال شفاکار یۉق، یاکه موجود عیال طبیات خادملری ضرور کسبی صلاحیتگه اېگه اېمس. بو حالت عیاللرنی ساغلیق معمالرینی اېرکک شفاکارلردن یشیریشگه مجبور قیلماقده یاکه نتیجه‌ده ملَکه‌سیز شخصلر‌نینگ ناتۉغری تشخیصلری سبب جدّی عاقبتلرگه دوچ کېلماقده.
